Tủ bánh mì không người bán ở TP.HCM

3 ngày mỗi tuần, vào 9h sáng, bà Đào Thị Hoa (70 tuổi), nhân viên phục vụ nhà hàng, thường tạt qua chiếc xe bánh mì nhỏ đặt cạnh trụ sở Công an phường Bàn Cờ trên đường Nguyễn Đình Chiểu. Đứng trước tủ bánh mì, bà Hoa mở cánh cửa gỗ, chậm rãi lấy ra hai ổ bánh mì rồi khép tủ lại. Một ổ bà giữ lại cho mình lót bụng khi đói, ổ còn lại bà gói mang về cho đồng nghiệp đang miệt mài trong bếp.

Nhớ lại những ngày đầu tiên vô tình đi ngang qua đây, bà Hoa nhìn thấy chiếc xe giữa phố, trong lòng đầy sự tò mò. Nhân viên phục vụ không biết người đứng sau những ổ bánh này là ai, cũng chưa từng gặp mặt họ lần nào.

"Không người trông coi, người đi qua cứ tự nhiên mở cửa tủ, lấy bánh rồi đi tiếp. Như vậy cũng hay nhưng chẳng biết ai để cảm ơn", bà Hoa nói với Tri Thức - Znews.

Chiếc tủ bánh mì đặt cạnh trụ sở Công an phường Bàn Cờ.

Hơn 25 triệu tiền bánh mì/tháng

Tủ bánh mì nằm cạnh trụ sở công an, dễ thấy nhưng không tạo cảm giác như một điểm phát quà từ thiện.

Không có cảnh xếp hàng, chẳng ai gặng hỏi về hoàn cảnh hay thu nhập. Giữa nhịp sống hối hả từ sáng sớm đến đêm muộn ở TP.HCM, ổ bánh mì giải quyết nhu cầu một bữa ăn vội để kịp sức cho ca làm tiếp theo.

Hơn một năm qua, hành trình giữ cho chiếc xe luôn đầy bánh là câu chuyện âm thầm của những người vận hành. Anh Huỳnh Trung Phong, người trực tiếp quản lý xe bánh mì trên đường Nguyễn Đình Chiểu, cho biết chiếc xe này là một trong 3 điểm đang được nhóm của anh duy trì tại khu vực trung tâm TP.HCM.

Anh Quân, đại diện đại lý, thường bổ sung bánh mì vào lúc 9h sáng mỗi ngày.

Mô hình ban đầu xuất phát từ một chiếc xe thử nghiệm đặt trên đường Nguyễn Trãi. Khi nhận thấy cách làm này khá thuận tiện, đồng thời có thể phần nào giúp những người lao động khó khăn có thêm một bữa ăn chắc bụng trong ngày, anh Phong và cộng sự quyết định nhân rộng sang tuyến phố khác. Riêng chiếc xe tại đường Nguyễn Đình Chiểu tính đến nay đã hoạt động liên tục được hơn một năm.

Song, anh Phong cho biết việc duy trì một chiếc xe bánh mì không người bán là không dễ. Những ngày đầu tiên, cách thức vận hành vốn đơn giản hơn hiện tại. Bánh mì được bổ sung liên tục vào tủ. Không dừng lại ở những ổ bánh mì trần, trên xe khi đó còn có nước tương, chà bông, chả và dụng cụ cắt để người nhận có thể tự tay làm cho mình một phần ăn tươm tất.

"Có những lúc cao điểm, lượng bánh tiêu thụ ở mỗi điểm lớn đến mức chi phí tiền bánh vọt lên tới khoảng 25 triệu đồng mỗi tháng", anh nói.

Anh Phong (ảnh 4) là người trực tiếp quản lý điểm bánh mì miễn phí trên đường Nguyễn Đình Chiểu.

Tuy nhiên, sau một thời gian, nhóm nhận thấy cách làm nói trên không còn phù hợp. Theo anh Phong, một vài cá nhân đến lấy số lượng bánh quá nhiều cùng một lúc. Điều đó khiến cho lượng bánh trong tủ nhanh hết trước khi những người lao động thực sự cần khác kịp ghé qua.

Thay vì đặt ra những quy định siết chặt, kiểm soát người nhận, nhóm của anh Phong quyết định giới hạn số lượng bánh mỗi ngày vào khoảng 100 ổ, đồng thời chia đều việc bổ sung bánh làm hai cữ cố định, buổi sáng và buổi chiều.

"Việc phân bổ bánh thành hai khung giờ giúp san sẻ cơ hội nhận bánh đều hơn cho nhiều người trong ngày, tránh tình trạng dồn cục vào một thời điểm", anh nói.

Bên cạnh đó, nhóm cũng quyết định tạm dừng phục vụ các món ăn kèm như chả hay chà bông. Sự thay đổi này giúp quy trình vận hành trở nên gọn nhẹ, tập trung nguồn lực vào số lượng bánh mì chính và duy trì đều đặn việc bổ sung mỗi ngày mà không bị đứt đoạn.

Là người trực tiếp bổ sung bánh mì, Anh Quân, đại diện lò bánh, không chỉ chuẩn bị và giao bánh theo từng đợt mà còn tranh thủ vệ sinh tủ.

Mỗi lần tới, anh kiểm tra lượng bánh còn lại, quét vụn bánh mì rơi xuống đáy, lau lại các góc tủ rồi mới bổ sung mẻ bánh mới. "Bánh cho người nhận cũng cần được đặt trong một chiếc tủ sạch sẽ", anh cho hay.

Bài toán mặt bằng

Một trong số vấn đề nan giải nhóm của anh Phong phải tính đến khi duy trì các điểm bánh mì miễn phí là mặt bằng. Nếu mở một điểm phát cố định, nhóm sẽ phải tìm nơi đủ thuận tiện cho người lao động ghé qua nhưng đồng thời phải có không gian để đặt tủ, bảo quản bánh và duy trì lâu dài.

Thay vì thuê một mặt bằng riêng, nhóm chọn cách thu gọn mô hình thành một chiếc tủ bánh mì. Chiếc tủ không chiếm nhiều diện tích, có thể đặt ở một góc nhỏ nhưng vẫn đủ để người đi đường dễ nhận ra. Với cách này, nhóm không cần biến việc nhận bánh thành một hoạt động phát quà theo khung giờ cố định.

Ông Nam quan sát tủ khi có ca trực.

Tại đường Nguyễn Đình Chiểu, nhóm xin phép đặt tủ ở một góc cạnh trụ sở Công an phường Bàn Cờ. Vị trí này nằm ngay trên tuyến đường đông người qua lại, đồng thời có cán bộ, nhân viên làm việc tại trụ sở thường xuyên nhìn thấy chiếc tủ.

Anh Vũ Anh Kiệt (36 tuổi), công tác tại đội an ninh trật tự Công an phường Bàn Cờ (TP.HCM), cho rằng cách đặt tủ như vậy cũng giúp người đến nhận bánh cảm thấy thoải mái hơn. Họ chỉ cần dừng xe, mở cửa tủ, lấy phần bánh mình cần rồi rời đi, không phải đứng trước một nhóm người để chờ nhận hay trình bày hoàn cảnh.

"Một ổ bánh mì miễn phí có thể không phải món quà lớn, nhưng cách trao nhận kín đáo khiến họ bớt cảm giác mình đang được giúp đỡ", anh nói.

Anh Long ghé lấy bánh mì sáng 15/9.

Ông Phan Chí Nam, bảo vệ tại khu vực trụ sở, cũng thường xuyên để ý chiếc tủ. Ông không đứng cạnh để kiểm soát từng người lấy bánh. Chỉ khi thấy ai đó lấy quá nhiều, ông mới bước ra nhắc nhở để dành phần cho người đến sau.

"Người ta lấy một, hai ổ thì bình thường. Có người lấy nhiều quá thì tôi nhắc, để còn phần cho người khác", ông Nam nói.

Cách chiếc tủ được đặt và vận hành cũng giúp người nhận giữ được sự chủ động. Bị khuyết tật ở chân, không thể đi làm, anh Long, người dân sống gần đó, cho biết những ổ bánh mì rất có ích trong lúc khó khăn. Anh thường cảm thấy ngại ngần khi phải trực tiếp nhận quà từ người khác.

"Ở đây, tôi thấy thoải mái hơn khi không phải đối diện với người trao hay kể về hoàn cảnh của mình", anh nói.