Từ câu chuyện trầu cau đến khát vọng tạo ra sản phẩm văn hóa Việt

Dược sĩ Phan Văn Hiển, Giám đốc Công ty dược Vạn Xuân chia sẻ tại phiên thảo luận chuyên đề “Bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số”

Tại Hội thảo khoa học “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số” do Báo Văn Hóa phối hợp với Trường ĐH Văn hóa TP.HCM tổ chức ngày 5.6 tại TP.HCM, các doanh nghiệp đã cùng trao đổi về cơ hội, thách thức và những kinh nghiệm thực tiễn trong quá trình ứng dụng công nghệ để phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong phiên thảo luận chuyên đề “Bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số”, chia sẻ của dược sĩ Phan Văn Hiển, Giám đốc Công ty dược Vạn Xuân đã mang đến một góc nhìn khá đặc biệt về việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để phát triển sản phẩm phục vụ đời sống hiện đại.

Xuất phát từ hình tượng trầu cau – biểu tượng quen thuộc trong đời sống văn hóa người Việt, gắn với câu chuyện về nghĩa tình, sự thủy chung và tinh thần gắn kết gia đình, ông Hiển cho biết doanh nghiệp đã lựa chọn chính chất liệu văn hóa này làm nền tảng để nghiên cứu, phát triển bộ sản phẩm chăm sóc sức khỏe và đời sống.

Biểu diễn các làn điệu dân ca Quan họ tại chương trình

Theo ông, điều thôi thúc doanh nghiệp không đơn thuần là tạo ra một sản phẩm thương mại, mà còn là mong muốn góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc thông qua các sản phẩm có tính ứng dụng cao.

“Tôi luôn trăn trở làm thế nào để những giá trị truyền thống không chỉ nằm trong câu chuyện dân gian hay các bài hát, mà có thể hiện diện trong đời sống hằng ngày bằng những sản phẩm cụ thể, hữu ích cho cộng đồng”, ông Hiển chia sẻ.

Dược sĩ Phan Văn Hiển cho biết trầu cau từ lâu đã xuất hiện trong nhiều loại hình văn hóa dân gian của người Việt, từ dân ca quan họ Bắc Ninh đến các làn điệu dân ca Nam Bộ hay Nghệ Tĩnh.

Trong khi nhiều quốc gia châu Á cũng có tập quán sử dụng trầu cau, nhưng theo ông, chỉ ở Việt Nam hình tượng này mới đi vào đời sống tinh thần một cách sâu đậm và trở thành chất liệu cho các tác phẩm văn hóa dân gian.

Từ những nghiên cứu ban đầu về các giá trị dân gian của cây trầu, quả cau, doanh nghiệp đã lựa chọn hướng tiếp cận khoa học để kiểm chứng, đánh giá và phát triển thành các sản phẩm có cơ sở nghiên cứu rõ ràng.

Ông cho rằng trong nhiều năm qua, thị trường các sản phẩm chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam phần lớn vẫn phụ thuộc vào nguyên liệu và công nghệ từ nước ngoài. Điều đó đặt ra yêu cầu phải khai thác tốt hơn nguồn tài nguyên bản địa, đặc biệt là những dược liệu gắn với đời sống và văn hóa dân tộc.

“Trách nhiệm của người làm chuyên môn là phải tìm ra giải pháp tốt nhất cho người sử dụng. Chúng tôi lựa chọn con đường nghiên cứu từ chính nguồn nguyên liệu trong nước, thay vì chỉ nhập khẩu và gia công đơn thuần”, ông nói.

Các đại biểu tham dự hội thảo

Không chỉ nhìn nhận ở góc độ văn hóa hay sức khỏe cộng đồng, ông Hiển còn cho rằng việc phát triển các sản phẩm từ nguồn nguyên liệu bản địa có thể mở ra những giá trị kinh tế đáng kể.

Theo ông, cây trầu hiện được trồng khá phổ biến ở nhiều địa phương, nguồn nguyên liệu dồi dào và dễ phát triển. Nếu các sản phẩm từ trầu cau được thị trường đón nhận, người dân hoàn toàn có thể hưởng lợi từ việc mở rộng vùng nguyên liệu, tạo thêm sinh kế và gia tăng giá trị cho nông sản trong nước.

Đáng chú ý, xuyên suốt phần chia sẻ, dược sĩ Hiển nhiều lần nhấn mạnh mong muốn xây dựng một thương hiệu Việt dựa trên nền tảng văn hóa Việt. Theo ông, khi các giá trị truyền thống được chuyển hóa thành sản phẩm có chất lượng, có khả năng cạnh tranh trên thị trường, văn hóa sẽ không còn chỉ là di sản cần bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Theo dược sĩ Hiển, nếu các sản phẩm từ trầu cau được thị trường đón nhận, người dân hoàn toàn có thể hưởng lợi từ việc mở rộng vùng nguyên liệu, tạo thêm sinh kế và gia tăng giá trị cho nông sản trong nước

Trong vai trò điều phối chương trình, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long nhận định đây là một trường hợp khá đặc biệt khi một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dược phẩm lại lấy cảm hứng từ những giá trị văn hóa truyền thống để phát triển sản phẩm.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay, những mô hình như vậy cho thấy văn hóa hoàn toàn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho đổi mới sáng tạo và tạo ra các sản phẩm phục vụ đời sống đương đại.

Phiên thảo luận cũng ghi nhận nhiều ý kiến, đề xuất từ các doanh nghiệp, chuyên gia nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời tạo điều kiện để Nghị quyết số 80-NQ/TW sớm đi vào thực tiễn.

Bà Đoàn Thị Thanh Trà, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Dịch vụ lữ hành Saigontourist

Từ góc nhìn của doanh nghiệp lữ hành, bà Đoàn Thị Thanh Trà, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Dịch vụ lữ hành Saigontourist cho rằng công nghệ số đang mở ra nhiều cơ hội để công nghiệp văn hóa Việt Nam bứt phá thông qua lĩnh vực du lịch và dịch vụ.

Theo bà Trà, công nghệ giúp tối ưu hóa việc xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, đồng thời mang đến cho du khách những trải nghiệm sống động, sâu sắc hơn về văn hóa bản địa. Đây là điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp khai thác hiệu quả giá trị di sản và mở rộng các mô hình du lịch trải nghiệm.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Giám đốc Công ty Cổ phần Thư viện số Việt Nam (ViLIB)

Ở lĩnh vực xuất bản và phát hành, ông Nguyễn Anh Dũng, Giám đốc Công ty CP Thư viện số Việt Nam (ViLIB) cho rằng công nghệ số đã trở thành nền tảng cốt lõi thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ. Ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), thực tế ảo và thực tế tăng cường (VR/AR) trong việc nâng cao trải nghiệm của công chúng đối với các sản phẩm văn hóa.

Theo ông Dũng, ViLIB đang phát triển mô hình thư viện số dùng chung theo hướng kết nối thư viện, nhà xuất bản, cơ sở đào tạo, đơn vị sở hữu tài nguyên và người đọc trong một hệ sinh thái thống nhất nhằm chuẩn hóa dữ liệu, chia sẻ tài nguyên và bảo đảm khai thác nội dung số hợp pháp, bền vững.

Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty VTC Chu Tiến Đạt

Đánh giá về tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số, TS. Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng Công ty VTC cho rằng tư duy phát triển hiện nay cần chuyển từ “bảo tồn thuần túy” sang “bảo tồn song hành với phát triển”.

Theo TS. Chu Tiến Đạt, công nghiệp văn hóa không thể phát triển đơn lẻ mà đòi hỏi sự liên kết của nhiều lĩnh vực như công nghệ, truyền thông, giáo dục, du lịch và xuất bản, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong việc hiện thực hóa các giá trị văn hóa thành sản phẩm và dịch vụ.

Ông Nguyễn Bảo Trung, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần AP Saigon Petro chia sẻ kinh nghiệm đưa các giá trị văn hóa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh. Doanh nghiệp đã triển khai nhiều cuộc thi sáng tác, đưa các tác phẩm nghệ thuật mang đậm bản sắc Việt lên bao bì sản phẩm và các ấn phẩm truyền thông.

Ông Nguyễn Bảo Trung, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần AP Saigon Petro

Theo ông Nguyễn Bảo Trung, sự kết hợp giữa kinh tế và văn hóa không chỉ tạo hiệu quả thương mại mà còn góp phần xây dựng bản sắc thương hiệu và kết nối cảm xúc với người tiêu dùng.

Các diễn giả cũng kiến nghị cần đẩy mạnh số hóa dữ liệu văn hóa, xây dựng các sản phẩm văn hóa mang tính biểu tượng để quảng bá ra thế giới, đồng thời chuẩn hóa và bảo chứng dữ liệu trên môi trường số.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp phát huy vai trò trong việc lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam và hiện thực hóa mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn trong thời gian tới.