Từ chặn xe đến khởi tố hình sự - khi cái tôi vượt qua ranh giới pháp luật

Vụ việc xảy ra ngày 18/2 (mùng 2 Tết) tại ngõ 71 đường Quang Lĩnh, phường Trần Phú (TP Hà Tĩnh) ban đầu được nhìn nhận là mâu thuẫn đỗ xe trong ngõ hẹp. Tuy nhiên, khi Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Hà Tĩnh ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can Nguyễn Viết Linh về tội “Gây rối trật tự công cộng”, tính chất pháp lý của sự việc đã thay đổi.

Từ một hành vi vi phạm trật tự giao thông, vụ việc được xác định có dấu hiệu xâm phạm trật tự công cộng – một quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ.

Việc xe ô tô đỗ trong ngõ hẹp, gây cản trở lối đi, nếu chỉ dừng lại ở hành vi đỗ xe chắn đường, đây là vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ, có thể xử phạt tiền và buộc di chuyển phương tiện.

Tuy nhiên, theo xác minh của cơ quan chức năng, sự việc không dừng lại ở đó. Chủ phương tiện bị cho là đã không hợp tác khi được yêu cầu di chuyển xe, đồng thời điều thêm xe khác đến để “khóa đầu, khóa đuôi” phương tiện của người khác, tạo thế chặn kín lối đi. Khi lực lượng chức năng đến làm việc, người liên quan được cho là có thái độ không hợp tác.

Chính những diễn biến này khiến cơ quan điều tra xem xét hành vi dưới góc độ hình sự.

Hiện trường vụ việc.

Trao đổi với PV Báo Tri thức và Cuộc sống, luật sư Chu Quỳnh Vương (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, cần phân định rõ ba cấp độ pháp lý: dân sự, hành chính và hình sự.

Tranh chấp dân sự là mâu thuẫn giữa các bên về quyền, nghĩa vụ; vi phạm hành chính là hành vi trái quy định nhưng mức độ chưa nghiêm trọng; còn trách nhiệm hình sự đặt ra khi hành vi xâm phạm nghiêm trọng đến trật tự công cộng, có tính chất cố ý và gây ảnh hưởng xấu đến xã hội.

Theo luật sư Vương, điểm mấu chốt trong vụ việc không nằm ở việc đoạn đường có cấm đỗ xe hay không, mà ở hành vi chủ động sử dụng nhiều phương tiện để chặn lối đi, cản trở quyền tự do đi lại của người khác.

Nếu việc đỗ xe ban đầu có thể xử lý hành chính, thì hành vi điều thêm xe để ‘khóa đầu, khóa đuôi’, tạo áp lực, kéo dài tình trạng cản trở và không hợp tác khi lực lượng chức năng làm việc có thể bị xem xét là hành vi gây rối trật tự công cộng. Yếu tố cố ý và mức độ ảnh hưởng là cơ sở để cơ quan điều tra khởi tố.

Sau khi có thông tin khởi tố vụ án, khởi tố bị can Nguyễn Viết Linh (người có hành vi chặn xe), một số ý kiến trên mạng xã hội đặt vấn đề liệu việc khởi tố có phải là “hình sự hóa” mâu thuẫn dân sự hay không.

Đối tượng Nguyễn Viết Linh bị khởi tố.

Theo luật sư Chu Quỳnh Vương, không thể đồng nhất mọi mâu thuẫn phát sinh từ đời sống dân sự đều là quan hệ dân sự thuần túy.

Khi hành vi không chỉ dừng ở tranh cãi giữa hai cá nhân mà đã tác động đến không gian công cộng, gây ách tắc, bức xúc trong khu dân cư và ảnh hưởng đến trật tự xã hội, thì quan hệ pháp luật đã chuyển sang phạm vi bảo vệ của pháp luật hình sự.

Luật sư cũng nhấn mạnh, quyền sở hữu tài sản – trong đó có ô tô – không đồng nghĩa với quyền sử dụng tài sản đó để chiếm dụng, cản trở không gian chung.

Từ vụ việc này, giới chuyên gia pháp lý cho rằng, cần nhìn nhận nghiêm túc vấn đề ứng xử nơi công cộng, đặc biệt trong bối cảnh đô thị ngày càng đông đúc, hạ tầng hạn chế.

Trật tự công cộng không phải khái niệm xa vời, mà bắt đầu từ quyền đi lại trong từng con ngõ nhỏ. Một hành vi thiếu kiềm chế, nếu mang tính cố ý và gây ảnh hưởng rộng, có thể vượt qua ranh giới xử phạt hành chính để trở thành hành vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Vụ “khóa đầu, khóa đuôi” vì thế không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà là lời cảnh báo về ý thức pháp luật và giới hạn của quyền cá nhân trong không gian chung.

Từ góc độ pháp lý, vụ việc cho thấy ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm đôi khi chỉ cách nhau bằng một hành vi cố ý và thái độ coi thường trật tự chung.

Thiên Tuấn