Từ chất liệu dân gian đến sáng tạo trong nghệ thuật biểu diễn đương đại

Chiều 17/11, Khoa Quản lý Văn hóa Nghệ thuật (Trường đại học Văn hóa Hà Nội) tổ chức Tọa đàm "Từ truyền thuyết Âu Cơ-Lạc Long Quân đến sáng tạo trong nghệ thuật biểu diễn đương đại", mở ra những góc nhìn sinh động về hành trình chuyển hóa chất liệu dân gian thành ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại.

Tọa đàm "Từ truyền thuyết Âu Cơ-Lạc Long Quân đến sáng tạo trong nghệ thuật biểu diễn đương đại". (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Tọa đàm "Từ truyền thuyết Âu Cơ-Lạc Long Quân đến sáng tạo trong nghệ thuật biểu diễn đương đại". (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Tọa đàm có sự tham gia của hai diễn giả: nhạc sĩ Nguyễn Cường và biên kịch Hồng Hoa, với những chia sẻ thực tế từ quá trình sáng tạo, dàn dựng vở nhạc kịch “Lạc Long Quân và Âu Cơ”, dự kiến sẽ ra mắt dịp Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2027.

Nhạc kịch “Lạc Long Quân và Âu Cơ” do biên kịch Hồng Hoa viết kịch bản kiêm tổng đạo diễn, nhạc sĩ Nguyễn Cường sáng tác âm nhạc. Đây là dự án đã được ê-kíp ấp ủ thực hiện suốt 7 năm, nhằm giới thiệu đến công chúng một tác phẩm nhạc kịch mang ngôn ngữ sân khấu đương đại nhưng có căn cốt từ văn hóa Việt Nam.

Được cấu trúc theo 6 chương liền mạch: “Giao hòa” - “Khai thiên lập địa” - “Mộc Tinh Sắc Han” - “Tiếng gọi muôn dân và cuộc chia ly mở cõi” - “Những giọt mưa Văn Lang” - “Thắp lửa Lạc Hồng”, tác phẩm không đơn thuần kể lại một truyền thuyết đã ăn sâu vào tâm thức người Việt, mà khắc họa hành trình từ sự giao hòa của Rồng - Tiên đến sự ra đời của nhà nước Văn Lang và sự tiếp nối của ngọn lửa Lạc Hồng qua các thế hệ. Đó là ngọn lửa của cội nguồn, của tình nghĩa đồng bào, của trách nhiệm gìn giữ và trao truyền giang sơn. Qua đó, tác phẩm hướng tới việc lý giải điều gì đã gắn kết những người con cùng nguồn cội thành một dân tộc bền chặt qua hàng nghìn năm lịch sử.

Góc giới thiệu kịch bản văn học nhạc kịch "Lạc Long Quân và Âu Cơ". (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Góc giới thiệu kịch bản văn học nhạc kịch "Lạc Long Quân và Âu Cơ". (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Đáng chú ý, để tăng yếu tố kịch tính và chiều sâu của một tác phẩm sân khấu đương đại, bên cạnh các hình tượng thiêng liêng quen thuộc, biên kịch Hồng Hoa còn đưa vào tác phẩm ba hình tượng nhân vật: Thần Chim Lạc (kết nối ký ức cội nguồn với hiện tại), Ngư Tinh (nhân vật tạo nên xung đột giữa con người với những thế lực hung hiểm của tự nhiên) và Mộc Tinh Sắc Han (nhân vật phản diện giàu chiều sâu tâm lý với bi kịch từ nỗi cô độc hóa thành tham vọng chiếm hữu). Với sáng tạo mới mẻ này, hình tượng Cha Rồng, Mẹ Tiên được khắc họa rõ nét hơn trong sứ mệnh chở che, hồi sinh sự sống và gắn kết nghĩa đồng bào.

Chia sẻ về quá trình thai nghén kịch bản, biên kịch Hồng Hoa cho rằng thách thức lớn nhất với chị là tìm cách vượt qua lối mòn minh họa lịch sử. Nếu chỉ kể lại những gì mọi người đã biết, nghệ thuật biểu diễn rất dễ trở thành hình thức minh họa cho truyền thuyết. Vì thế, chị chọn cách vẫn trung thành với tinh thần truyền thuyết, nhưng tập trung khai thác chiều sâu tâm lý và ý nghĩa mới từ chính những biểu tượng quen thuộc để tác phẩm có thể đối thoại được với con người hôm nay.

Chẳng hạn, khi tiếp cận cuộc chia ly lên núi, xuống biển của Lạc Long Quân và Âu Cơ, biên kịch Hồng Hoa còn nhìn thấy giá trị của sự đoàn tụ. Chính lời hẹn ước, ý thức chung về nguồn cội và tình nghĩa đồng bào đã gắn kết người Việt qua các thế hệ. Đó cũng là lý do chị chọn thông điệp "Ngọn lửa Lạc Hồng - nghĩa đồng bào" làm tư tưởng xuyên suốt tác phẩm.

Nhạc kịch “Lạc Long Quân và Âu Cơ” do biên kịch Hồng Hoa viết kịch bản kiêm tổng đạo diễn. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Nhạc kịch “Lạc Long Quân và Âu Cơ” do biên kịch Hồng Hoa viết kịch bản kiêm tổng đạo diễn. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Đảm nhận vai trò tổng đạo diễn vở nhạc kịch, chị cho biết, các yếu tố như âm nhạc, ngôn ngữ sân khấu, nhân vật và các biểu tượng văn hóa sẽ cùng tham gia kể chuyện. Những hình tượng đặc trưng của văn hóa Việt như trống đồng, chim Lạc, những dải lụa, ngọn lửa, núi, biển… sẽ không xuất hiện như những hình ảnh trang trí mà trở thành một phần của hành động sân khấu, âm nhạc, ánh sáng và chuyển động.

“Tôi đặc biệt quan tâm đến sự kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn truyền thống với những phương tiện sân khấu đương đại, để tạo ra một không gian vừa giàu tính biểu tượng, vừa có khả năng chạm đến cảm xúc của công chúng hôm nay”, biên kịch Hồng Hoa nhấn mạnh.

Làm nên linh hồn cho vở diễn, không thể không nhắc đến âm nhạc. Không chỉ đồng hành với mạch chuyện, âm nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Cường còn giúp kiến tạo không gian huyền thoại, khắc họa đời sống nội tâm nhân vật và dẫn dắt cảm xúc của khán giả. Vị nhạc sĩ lão thành cho biết, bài toán cốt lõi đặt ra cho ông khi sáng tạo âm nhạc cho vở diễn là làm sao để khán giả nhận ra ngay "bóng dáng của Việt Nam" từ những thanh âm đầu tiên.

Âm nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Cường giúp kiến tạo không gian huyền thoại của vở diễn, khắc họa đời sống nội tâm nhân vật và dẫn dắt cảm xúc của khán giả. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Âm nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Cường giúp kiến tạo không gian huyền thoại của vở diễn, khắc họa đời sống nội tâm nhân vật và dẫn dắt cảm xúc của khán giả. (Ảnh: Ban tổ chức cung cấp)

Theo ông, một tác phẩm đương đại có sức sống phải quyện chặt ba yếu tố: tính dân gian làm nền tảng, tính bác học trong cấu trúc và tiết điệu thời đại gần gũi với giới trẻ. Để đưa chất liệu truyền thống vào cấu trúc âm nhạc bác học, ông và ê-kíp đã dành nhiều năm đến với Phú Thọ, sống cùng các nghệ nhân để thẩm thấu từng làn điệu hát xoan làm chất liệu nền tảng cho vở diễn. Bên cạnh đó, ông cũng khéo léo đan cài âm hưởng âm nhạc dân gian ba miền vào tác phẩm để khắc họa không gian văn hóa Việt Nam.

Cùng với những chia sẻ về quá trình sáng tạo, hai diễn giả cũng dành nhiều tâm huyết trao đổi với sinh viên ngành quản lý văn hóa nghệ thuật về bài toán bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong dòng chảy công nghiệp văn hóa. Theo các diễn giả, kế thừa không phải là lặp lại quá khứ và sáng tạo không đồng nghĩa với xa rời cội nguồn. Muốn đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới, thế hệ trẻ cần hiểu sâu sắc hệ giá trị, triết lý sống của dân tộc và làm nghề bằng tình yêu, sự hiểu biết cùng lòng tự trọng văn hóa. Âm nhạc, vũ đạo, mỹ thuật sân khấu, ánh sáng và công nghệ trình diễn có thể tạo ra những trải nghiệm mới, nhưng công nghệ phải phục vụ tư tưởng và cảm xúc của tác phẩm chứ không nên trở thành mục đích của sáng tạo.

Nhạc kịch “Lạc Long Quân và Âu Cơ” đánh dấu thành quả hợp tác tiếp theo giữa nhạc sĩ Nguyễn Cường và biên kịch Hồng Hoa, tiếp nối các tác phẩm nghệ thuật trước đó như: ca kịch “Khát vọng Đam San”, thanh xướng kịch “Về khóc Tố Như”, thanh xướng kịch "Xương Giang đại thắng", ca kịch “Hùm thiêng Yên Thế”… Ê-kíp mong muốn vở nhạc kịch không chỉ tạo nên dấu ấn nghệ thuật dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, mà còn được tiếp tục biểu diễn phục vụ công chúng nhiều thế hệ và có cơ hội giới thiệu tới bạn bè quốc tế.

TRANG ANH

Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/tu-chat-lieu-dan-gian-den-sang-tao-trong-nghe-thuat-bieu-dien-duong-dai-post1003402.html