Từ 'Chi hội số' đến cộng đồng số ở xã Trường Hà

Học từ những việc cần dùng hằng ngày

Tại nhà văn hóa xóm Xuân Hòa, điện thoại thông minh trở thành phương tiện học tập của hội viên phụ nữ. Người đã quen thao tác ngồi cạnh người còn lúng túng; cán bộ Hội hướng dẫn từng bước từ đăng nhập ứng dụng, kiểm tra thông tin đến thiết lập mật khẩu an toàn. Lớp học bắt đầu từ các câu hỏi rất gần gũi: sử dụng VNeID như thế nào, chuyển tiền qua tài khoản có an toàn không, làm sao nhận biết cuộc gọi giả danh và phải xử lý thế nào khi nhận được đường link lạ.

Điện thoại thông minh trở thành phổ biến tại gia đình hội viên phụ nữ nhưng khả năng khai thác các tiện ích số của hội viên chưa đồng đều. Có người thường xuyên sử dụng mạng xã hội nhưng chưa biết thực hiện dịch vụ công; có người đã mở tài khoản ngân hàng nhưng ngại chuyển khoản; không ít phụ nữ lớn tuổi sợ bấm nhầm, mất dữ liệu hoặc bị chiếm đoạt tài khoản, khi cần làm thủ tục hành chính, họ thường nhờ con cháu làm thay. Khoảng cách số vì thế không chỉ phụ thuộc vào thiết bị, đường truyền mà còn ở tâm lý e ngại, thiếu kỹ năng và người hướng dẫn trực tiếp.

Từ thực tế đó, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trường Hà thúc đẩy mở mô hình “Chi hội số” tại cơ sở, chọn xóm Xuân Hoà làm "điểm" nhằm trang bị cho hội viên phụ nữ kỹ năng ứng dụng công nghệ số vào đời sống hằng ngày. Chị Đàm Thị Tâm, hội viên Chi hội Phụ nữ xóm Xuân Hòa cho biết: Trước đây, tôi chủ yếu dùng điện thoại để nghe, gọi, xem mạng xã hội. Khi gặp một ứng dụng mới, tôi ngại thao tác vì sợ làm sai hoặc mất thông tin. Tham gia lớp chuyển đổi số, được cán bộ hội hướng dẫn trực tiếp, tôi từng bước làm quen với VNeID, biết cách kiểm tra thông tin cá nhân và chú ý hơn đến việc bảo vệ mật khẩu.

Nhiều hội viên phụ nữ khác, người cần biết sử dụng VneID mức độ 1, 2 được hướng dẫn đăng nhập, kiểm tra thông tin và bảo vệ tài khoản; người sản xuất, kinh doanh được làm quen với thanh toán mã QR không dùng tiền mặt; người thường xuyên nhận cuộc gọi, tin nhắn lạ được phân tích các dấu hiệu lừa đảo trên mạng xã hội… Với chị Lý Thu Hường, hộ kinh doanh nhỏ, kỹ năng thiết thực nhất là sử dụng tài khoản ngân hàng an toàn và nhận diện các hình thức lừa đảo trên không gian mạng. Các đối tượng thường giả danh cán bộ cơ quan Nhà nước, nhân viên ngân hàng, người giao hàng hoặc người thân, sau đó tạo tâm lý lo lắng, gấp gáp để yêu cầu nạn nhân đọc mã OTP, cung cấp mật khẩu, bấm vào đường link hoặc chuyển tiền. Qua những tình huống cụ thể, chị Hường hiểu rằng khi nhận được yêu cầu bất thường, việc đầu tiên là giữ bình tĩnh, dừng thao tác và xác minh thông tin qua kênh chính thức. Tuyệt đối không cung cấp mật khẩu, mã OTP, thông tin tài khoản; không vội chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ. Khi có dấu hiệu nghi vấn, hội viên cần trao đổi với cán bộ Hội, báo cơ quan chức năng để được hỗ trợ. Kiến thức ấy không dừng lại ở một cá nhân. Sau khi hiểu cách nhận diện nguy cơ, chị Hường có thể nhắc người thân, nhất là người cao tuổi, thận trọng trước các cuộc gọi và tin nhắn lạ. Một hội viên được trang bị kỹ năng sẽ trở thành một “điểm cảnh báo” trong gia đình, góp phần tạo thêm lớp phòng vệ trước những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.

Theo Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trường Hà Bế Thị Điệt, cùng một nội dung nhưng cách truyền đạt phải phù hợp với khả năng của từng nhóm hội viên. Người cao tuổi cần được chỉ dẫn chậm, rõ, lặp lại nhiều lần; người quen sử dụng mạng xã hội cần được bổ sung kiến thức về bảo mật, dịch vụ công, thanh toán điện tử và kinh doanh số. Cán bộ Hội không làm thay mà hướng dẫn để hội viên tự thao tác, sửa lỗi, ghi nhớ thao tác đúng và biết nhận diện dấu hiệu lừa đảo trên mạng.

“Lắng nghe phụ nữ nói” vì vậy không chỉ là tên gọi của phong trào mà còn là phương pháp triển khai. Lắng nghe để biết phụ nữ đang ngại điều gì, cần kỹ năng nào và muốn công nghệ hỗ trợ công việc gì. Từ nhu cầu thực tế, mỗi nội dung được chia thành những thao tác ngắn, dễ nhớ, dễ thực hiện. Khi người học có thể tự mình hoàn thành một công việc, kiến thức số mới thực sự đi vào đời sống.

Ra mắt mô hình “Chi hội số” tại xóm Xuân Hòa, xã Trường Hà.

Từ hội viên số đến cộng đồng số

Hiện Chi hội Phụ nữ xóm Xuân Hoà thành lập Ban Quản lý mô hình “Chi hội số” gồm 5 thành viên, có nhiệm vụ nắm bắt nhu cầu, duy trì hoạt động và hỗ trợ hội viên ngay tại xóm. Khi gặp khó khăn trong sử dụng VNeID, thanh toán trực tuyến, bảo vệ tài khoản hoặc kiểm tra một tin nhắn đáng ngờ, hội viên có thể tìm đến người hướng dẫn thay vì tự xử lý theo nguồn thông tin chưa được kiểm chứng. Theo chị Nông Thị Tuyết, xóm Xuân Hòa, thời gian qua, Ban Quản lý mô hình “Chi hội số” đã phân loại nhu cầu, phát huy tinh thần người biết nhiều hỗ trợ người biết ít; những lỗi thường gặp được tổng hợp để đưa vào nội dung sinh hoạt tiếp theo. “Chi hội số” từng bước trở thành địa chỉ học tập kỹ năng số thường xuyên tại cộng đồng.

Mô hình cũng tạo điều kiện gắn kỹ năng số với phát triển kinh tế. Phụ nữ sản xuất, kinh doanh có thể dùng điện thoại để chụp ảnh sản phẩm, giới thiệu hàng hóa, nông sản, trao đổi với khách hàng, nhận thanh toán và theo dõi giao dịch, livestream bán hàng. Hội viên có nhu cầu phát triển sinh kế được thông tin về nguồn vốn vay ưu đãi thông qua tổ chức Hội, mở kênh bán hàng online. Công nghệ số từ phương tiện liên lạc từng bước trở thành công cụ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và quản lý chi tiêu gia đình.

Tuy nhiên, mở rộng cơ hội trên môi trường số đi cùng với yêu cầu kiểm soát rủi ro. Hội viên được nhắc phải kiểm tra thông tin khách hàng, đối tác; bảo vệ dữ liệu cá nhân; lưu giữ chứng từ giao dịch và không chuyển tiền khi chưa xác minh rõ người nhận. Biết khai thác tiện ích nhưng đồng thời nhận diện được nguy cơ là nền tảng để phụ nữ sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả và bền vững. “Chi hộ số” còn thu hút sự tham gia của chi bộ và các tổ chức đoàn thể xóm cùng hỗ trợ cho những người dân chưa được trang bị kỹ năng số.

Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trường Hà Bế Thị Điệt cho biết: “Chi hội số” lựa chọn đúng vấn đề hội viên đang có nhu cầu cần hỗ trợ để hướng dẫn trực tiếp, học đến đâu thực hành đến đó. Việc chọn Chi hội Phụ nữ xóm Xuân Hòa làm "điểm" giúp Hội theo dõi, hoàn thiện cách làm, xây dựng lực lượng hỗ trợ tại chỗ, từ đó từng bước nhân rộng mô hình, để mỗi hội viên sau khi được trang bị kỹ năng số có thể hỗ trợ gia đình và cộng đồng.

Từ kết quả bước đầu tại Chi hội Phụ nữ xóm Xuân Hòa, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Trường Hà có cơ sở lựa chọn nội dung phù hợp để mở rộng mô hình. Các xóm có nhiều phụ nữ sản xuất, kinh doanh sẽ chú trọng thanh toán số, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm; địa bàn có đông hội viên lớn tuổi ưu tiên thao tác cơ bản, bảo vệ thông tin cá nhân và phòng ngừa lừa đảo; nơi có nhu cầu sử dụng dịch vụ công tăng cường thực hành VNeID.