Từ đầu tàu tăng trưởng đến khát vọng đô thị toàn cầu

Thành phố Hồ Chí Minh năng động, phát triển. (Ảnh: THẾ ANH)

Cùng cả nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, thành phố tiếp tục gánh vác sứ mệnh tiên phong đổi mới sáng tạo, với khát vọng trở thành đô thị toàn cầu thông minh, hiện đại, có sức cạnh tranh và vị thế ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới.

Dấu ấn tiên phong, sáng tạo

Đầu những năm 1990, khi đất nước bước vào giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới, khu vực Nam Sài Gòn vẫn là vùng đầm lầy hoang hóa, giao thông cách trở. Ít ai hình dung nơi đây sẽ trở thành một trong những khu đô thị kiểu mẫu của Việt Nam. Nhưng với tầm nhìn chiến lược, tư duy đổi mới và quyết tâm vượt qua những rào cản về cơ chế, chính sách, Thành phố Hồ Chí Minh đã mạnh dạn triển khai dự án Khu đô thị Phú Mỹ Hưng. Việc hợp tác với đối tác nước ngoài để phát triển khu đô thị hiện đại đầu tiên của cả nước không chỉ đánh dấu bước đột phá trong lĩnh vực quy hoạch đô thị mà còn mở ra cách tiếp cận mới về phát triển kinh tế thị trường và huy động nguồn lực xã hội.

Tiến sĩ khoa học, Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn nhớ lại: “Khi khảo sát khu vực Nam Sài Gòn trước khi triển khai dự án, tôi phải đi bằng thuyền. Là vùng đất ngập nước, ít ai nghĩ nơi đây sẽ hình thành một đô thị hiện đại như hôm nay”. Theo ông, chính tư duy dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng tiếp cận những xu hướng phát triển tiên tiến của thế giới đã giúp lãnh đạo thành phố biến điều tưởng như không thể thành hiện thực. Đây cũng là lần đầu tiên mô hình hợp tác công-tư với đối tác nước ngoài trong phát triển đô thị được triển khai tại Việt Nam, tạo tiền đề để kinh nghiệm này được nhân rộng, góp phần hình thành nhiều khu đô thị mới trên cả nước.

Thành phố Hồ Chí Minh nhìn từ trên cao. (Ảnh: THẾ ĐẠI)

Phú Mỹ Hưng không phải là một thành công đơn lẻ. Đó là biểu hiện sinh động của một thuộc tính đã được hình thành và bồi đắp trong suốt chiều dài phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh.

Ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Trưởng ban Kinh tế Trung ương, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, thực tiễn phát triển 50 năm qua của Thành phố Hồ Chí Minh đã minh chứng rõ nét nhận định ấy. Thành phố luôn là địa phương tiên phong đổi mới, mạnh dạn thử nghiệm những cơ chế, chính sách chưa có tiền lệ, từ đó hình thành nhiều mô hình phát triển mang tính đột phá, không chỉ tạo động lực cho chính thành phố mà còn được tổng kết, thể chế hóa và nhân rộng trên phạm vi cả nước.

Tiêu biểu là Khu chế xuất Tân Thuận-khu chế xuất đầu tiên của Việt Nam, mở đường cho cơ chế thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI); công viên Phần mềm Quang Trung-mô hình tiên phong trong phát triển công nghiệp phần mềm và chuyển đổi số; hay Thị trường giao dịch chứng khoán tập trung (HOSE), đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của thị trường vốn hiện đại, mở ra kênh huy động nguồn lực dài hạn cho nền kinh tế.

Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, nguyên Viện trưởng Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều chính sách lớn về phát triển kinh tế thị trường của Việt Nam đều có dấu ấn từ thực tiễn của thành phố. Từ đầu những năm 2000 đến nay, Bộ Chính trị liên tục ban hành các nghị quyết về phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, mở rộng phân cấp, phân quyền, tạo điều kiện để thành phố thí điểm nhiều cơ chế mới, phát huy tính năng động, sáng tạo trong huy động nguồn lực phát triển. Trên cơ sở đó, Quốc hội cũng ban hành nhiều nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù, tạo không gian thể chế để thành phố tiếp tục tiên phong đổi mới, từ Nghị quyết số 54/2017/QH14 đến Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15.

Trung tâm kiến tạo, dẫn dắt tăng trưởng

Từ một đô thị chịu nhiều tổn thất sau chiến tranh, Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay đã trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng và cực phát triển chiến lược. Sau khi mở rộng không gian phát triển từ ngày 1/7/2025, thành phố sở hữu những lợi thế vượt trội với quy mô kinh tế ước khoảng 3 triệu tỷ đồng, đóng góp khoảng 23,5% tổng sản phẩm trong nước (GDP) và gần 1/3 tổng thu ngân sách quốc gia.

Không chỉ tăng trưởng về quy mô, thành phố còn chuyển mạnh sang mô hình phát triển dựa trên khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Đây đang trở thành những động lực mới, tạo nền tảng để thành phố nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng.

Trong tầm nhìn dài hạn, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp, phấn đấu tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân đầu người đạt tối thiểu 100.000USD vào năm 2075. Xa hơn, thành phố hướng tới trở thành đô thị toàn cầu; biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI; trung tâm hội tụ đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh quốc tế và khát vọng phát triển của đất nước; đồng thời tiếp tục giữ vai trò đi trước, làm mẫu về kiến tạo thể chế, chất lượng quản trị và dẫn dắt tăng trưởng quốc gia.

Tiến sĩ Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và quản lý Fulbright cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là đầu tàu kinh tế mà cần trở thành một trung tâm kiến tạo phát triển, nơi tạo ra các giá trị mới, hình thành các mạng lưới liên kết, khơi thông những điểm nghẽn về thể chế và lan tỏa động lực phát triển cho toàn vùng cũng như cả nước. Để hiện thực hóa khát vọng đó, cùng với việc phát huy sức mạnh nội sinh, thành phố đang nhận được sự quan tâm, đồng hành của Trung ương thông qua các chủ trương hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển. Dự án Luật Đô thị đặc biệt đang được xây dựng được kỳ vọng sẽ tạo nên khung thể chế vượt trội, mở ra không gian phát triển mới cho thành phố.

Ông Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, thành phố luôn ý thức sâu sắc vị trí, vai trò và trách nhiệm của mình đối với sự phát triển của đất nước, kiên định tinh thần “vì cả nước, cùng cả nước” trong mọi quyết sách. Sau nửa thế kỷ mang tên Bác, Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành biểu tượng của tinh thần tiên phong và đổi mới. Với Luật Đô thị đặc biệt-khung thể chế được kỳ vọng là “đột phá của đột phá”, thành phố sẽ có thêm điều kiện để phát huy tối đa tiềm năng, huy động hiệu quả mọi nguồn lực, hiện thực hóa mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, hiện đại và đáng sống.