Từ di sản UNESCO đến tuyệt phẩm Kiều pháp lam độc bản ở Hà Tĩnh

Các đại biểu tham dự chương trình. Ảnh TP

Tham dự chương trình có ông Phan Thiên Định, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; bà Nguyễn Thị Nguyệt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cùng đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành.

Với bề dày lịch sử, văn hóa và truyền thống cách mạng, Hà Tĩnh là vùng đất lưu giữ nhiều giá trị di sản đặc sắc. Trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển, những giá trị ấy không chỉ làm nên bản sắc riêng của quê hương núi Hồng - sông La mà còn góp phần tạo dựng vị thế văn hóa trên bản đồ di sản thế giới.

Đặc biệt, Hà Tĩnh có 2 danh nhân văn hóa và 5 di sản được UNESCO vinh danh, ghi danh. Đây là những tài sản tinh thần quý báu, phản ánh chiều sâu văn hóa, trí tuệ và sức sáng tạo của các thế hệ người dân trên vùng đất giàu truyền thống.

Giám đốc Sở VH-TT&DL Nguyễn Viết Trường khai mạc chương trình. Ảnh TP

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), Sở VH-TT&DL đã chỉ đạo Bảo tàng Hà Tĩnh tổ chức nghiên cứu, sưu tầm, lựa chọn hơn 150 bức ảnh tư liệu tiêu biểu để giới thiệu tại không gian trưng bày chuyên đề “Hà Tĩnh - danh nhân, di sản được UNESCO ghi danh”.

Thông qua hệ thống hình ảnh và tư liệu, công chúng có dịp nhìn lại hành trình hình thành, phát triển và những dấu ấn nổi bật của các danh nhân, di sản gắn với Hà Tĩnh. Qua đó, góp phần khơi dậy niềm tự hào, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống; đồng thời quảng bá hình ảnh, tiềm năng du lịch của địa phương đến du khách trong nước và quốc tế.

Điểm nhấn đặc biệt của chương trình là lễ tiếp nhận bộ tranh Kiều pháp lam độc bản do ông Nguyễn Chí Cư (TP Hồ Chí Minh) sở hữu, thông qua sự kết nối của nhà báo Lê Thanh Phong và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.

Th.S, họa sĩ Đỗ Hữu Triết chia sẻ tại chương trình. Ảnh TP

Bộ tranh gồm 20 tác phẩm do thạc sĩ, họa sĩ Đỗ Hữu Triết chế tác bằng kỹ thuật pháp lam cung đình Huế. Các tác phẩm được phát triển từ những bức minh họa Truyện Kiều của họa sĩ Mạnh Hưng, in trong cuốn “Truyện Thúy Kiều” do nhà in Ngô Tử Hạ (Hà Nội) xuất bản năm 1925.

Trên nền tảng tranh gốc, các nghệ nhân vẫn bảo toàn đường nét, bố cục nguyên bản, đồng thời vận dụng kỹ thuật pháp lam để tạo nên những gam màu riêng biệt. Mỗi bức tranh gắn với một câu thơ trong Truyện Kiều, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật hội họa, thi ca và kỹ thuật chế tác thủ công truyền thống.

Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, bộ tranh còn mang ý nghĩa đặc biệt khi là tác phẩm độc bản vẽ Truyện Kiều bằng kỹ thuật pháp lam hiện có tại Việt Nam. Sự kết hợp giữa một kiệt tác văn học dân tộc với nghệ thuật pháp lam cung đình Huế đã mở ra cách tiếp cận mới trong sáng tạo và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Nhà báo Lê Thanh Phong (đại diện cho ông Nguyễn Chí Cư - chủ sở hữu bộ tranh) phát biểu. Ảnh TP

Đại diện chủ sở hữu bộ tranh, nhà báo Lê Thanh Phong bày tỏ mong muốn tác phẩm sẽ trở thành nguồn hiện vật quý, góp phần làm phong phú thêm kho tàng di sản văn hóa Hà Tĩnh. Đồng thời, đây cũng là nhịp cầu kết nối, giao lưu văn hóa giữa hai vùng đất giàu truyền thống di sản là Hà Tĩnh và Cố đô Huế.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Nguyệt phát biểu. Ảnh TP

Phát biểu tại buổi lễ, bà Nguyễn Thị Nguyệt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh trân trọng cảm ơn chủ sở hữu và tác giả đã dành tình cảm, sự quan tâm đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa địa phương. Việc tiếp nhận bộ tranh không chỉ mang ý nghĩa bổ sung một tác phẩm nghệ thuật độc đáo cho bảo tàng mà còn thể hiện sự chung tay của các cá nhân, tổ chức trong gìn giữ và lan tỏa di sản văn hóa dân tộc.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh đề nghị Sở VH-TT&DL, Bảo tàng Hà Tĩnh và các đơn vị liên quan thực hiện đầy đủ quy trình tiếp nhận, lập hồ sơ khoa học, quản lý và bảo quản bộ tranh theo quy định, bảo đảm giữ gìn nguyên vẹn giá trị lịch sử, nghệ thuật của tác phẩm.

Các đại biểu cắt băng khai mạc Trưng bày chuyên đề. Ảnh TP

Cùng với đó, cần đổi mới phương thức trưng bày, giới thiệu, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để công chúng, nhất là thế hệ trẻ, có thêm cơ hội tiếp cận và hiểu sâu hơn về Truyện Kiều cũng như nghệ thuật pháp lam. Việc bảo tồn di sản cần gắn với giáo dục truyền thống, phát triển du lịch văn hóa và tăng cường kết nối các không gian văn hóa tiêu biểu của tỉnh như Bảo tàng Hà Tĩnh, Khu di tích Nguyễn Du và Di sản văn hóa Trường Lưu.

Các đại biểu trao tặng, tiếp nhận bộ tranh Kiều pháp lam độc bản. Ảnh TP

Được biết, pháp lam là loại hình mỹ thuật trang trí trên cốt kim loại, chủ yếu là đồng, bằng cách phủ các lớp men màu, tạo hình họa tiết rồi nung ở nhiệt độ cao. Nhờ kỹ thuật chế tác đặc biệt, sản phẩm pháp lam vừa có màu sắc phong phú, độ tinh xảo cao, vừa có khả năng chống chịu tốt trước tác động của môi trường.

Tại Việt Nam, nghệ thuật pháp lam được các nghệ nhân tiếp thu từ kỹ thuật chế tác của Trung Quốc dưới triều Nguyễn, sau đó phát triển thành dòng pháp lam Huế mang dấu ấn riêng. Loại hình nghệ thuật này từng đạt đến trình độ phát triển cao dưới thời các vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, trước khi dần mai một vào cuối thế kỷ XIX.

Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh tặng hoa và thư cảm ơn tới chủ sở hữu và tác giả bộ tranh. Ảnh TP

Các đại biểu tham quan bộ tranh. Ảnh TP

Những năm đầu thập niên 2000, nhiều nỗ lực nghiên cứu, phục hồi kỹ thuật pháp lam Huế được triển khai nhằm phục vụ công tác trùng tu di tích và khôi phục một nghề thủ công mỹ nghệ từng có thời kỳ phát triển rực rỡ. Trong hành trình đó, thạc sĩ, họa sĩ Đỗ Hữu Triết cùng các cộng sự đã có những đóng góp đáng chú ý, không chỉ phục hồi kỹ thuật chế tác mà còn phát triển pháp lam từ nghệ thuật trang trí thành một hình thức sáng tạo mỹ thuật.

Bộ tranh Kiều pháp lam độc bản là kết quả tiêu biểu của hướng sáng tạo ấy. Tác phẩm vừa tôn vinh giá trị bất hủ của Truyện Kiều, vừa cho thấy sức sống của một loại hình nghệ thuật truyền thống khi được kế thừa, đổi mới và đặt trong những không gian sáng tạo mới.