Tư duy chiến lược mới: Động lực mới cho vị thế Việt Nam

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu bế mạc Đại hội XIV

Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIV diễn ra trong thời điểm đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội đan xen thách thức từ môi trường quốc tế đang tái cấu trúc. Một dấu ấn nổi bật của kỳ đại hội này là việc tiếp tục khẳng định mạnh mẽ vai trò của đối ngoại trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia. Lần đầu tiên, ngoại giao được đặt ngang tầm với quốc phòng và an ninh, trở thành nhiệm vụ cốt lõi, thường xuyên của Đảng và toàn bộ hệ thống chính trị - một bước đi cho thấy tư duy chủ động hội nhập và nâng cao vị thế quốc gia.

Ông Derek Grossman, Giáo sư Khoa học chính trị và Quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California

Trong bài phân tích đăng trên Nikkei Asia, ông Derek Grossman, Giáo sư Khoa học chính trị và Quan hệ quốc tế tại Đại học Nam California nhận định, sự điều chỉnh này phản ánh quyết tâm của Việt Nam trong việc mở rộng không gian chiến lược, củng cố nền tảng tự chủ và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của trật tự khu vực và toàn cầu.

Ngoại giao được đặt ở vị trí trung tâm

Một trong những thông điệp đáng chú ý từ Đại hội XIV là việc nhấn mạnh vai trò “trọng yếu, thường xuyên” của công tác đối ngoại. Theo ông Grossman, cách diễn đạt này cho thấy ngoại giao ngày càng được nhìn nhận không chỉ là một công cụ chính sách, mà là trụ cột bảo đảm an ninh quốc gia. Trong điều kiện cạnh tranh Mỹ - Trung tiếp diễn và khó đoán định, việc duy trì mạng lưới quan hệ rộng mở trở thành yếu tố then chốt để Việt Nam bảo vệ không gian chiến lược của mình.

Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Cách tiếp cận này phản ánh nhận thức rằng các sức ép địa chính trị có thể buộc những quốc gia tầm trung phải đối mặt với lựa chọn khó khăn. Với Việt Nam, ngoại giao hiệu quả giúp giảm thiểu nguy cơ bị cuốn vào quỹ đạo của bất kỳ cường quốc nào.

Từ “ngoại giao cây tre” đến mở rộng mạng lưới đối tác

Việt Nam từ lâu theo đuổi chính sách linh hoạt, thường được mô tả bằng hình ảnh “cây tre” - mềm dẻo nhưng kiên định. Chiến lược này giúp đất nước duy trì quan hệ với nhiều nước, kể cả trong bối cảnh căng thẳng quốc tế gia tăng.

Theo ông Grossman, điểm mới hiện nay không nằm ở bản chất chiến lược mà ở mức độ mở rộng nhanh và phạm vi địa lý rộng hơn. Việt Nam đã gia tăng đáng kể số lượng các nước được xác định là “đối tác chiến lược toàn diện” - cấp độ cao nhất trong hệ thống quan hệ đối ngoại. Danh sách này hiện bao gồm nhiều nền kinh tế phát triển và cường quốc như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Pháp và Anh, bên cạnh các đối tác truyền thống.

Tổng Bí thư Tô Lâm hội kiến Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhân chuyến thăm chính thức tới Việt Nam, ngày 26/5/2025. Ảnh: Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam

Song song, Việt Nam mở rộng tiếp xúc với các khu vực ngoài Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và tham gia thêm các cơ chế hợp tác mới. Theo phân tích của ông Grossman, điều này cho thấy Việt Nam sẵn sàng chấp nhận mức độ rủi ro ngoại giao cao hơn để đổi lấy nhiều lựa chọn chiến lược hơn trong dài hạn.

Đa dạng hóa nhưng vẫn duy trì cân bằng với các cường quốc

Mở rộng quan hệ không đồng nghĩa với tách rời các cường quốc. Việt Nam tiếp tục duy trì hợp tác quốc phòng với Mỹ trên nhiều lĩnh vực, đồng thời vẫn giữ các kênh trao đổi quân sự với Trung Quốc. Hai hướng đi song song này phản ánh chính sách nhất quán là “thêm bạn, bớt thù”, đồng thời “hợp tác và đấu tranh” tùy từng vấn đề cụ thể.

Thủ tướng Phạm Minh Chính hội kiến Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam, ngày 14/4/2025. Ảnh: Dương Giang/TTXVN

Những định hướng được nêu tại Đại hội XIV về tăng trưởng nhanh hơn, hiện đại hóa và đổi mới sáng tạo cũng có ý nghĩa đối ngoại. Năng lực kinh tế và công nghệ gia tăng sẽ tạo điều kiện để Việt Nam hành động chủ động hơn trên trường quốc tế. Vị thế đang lên của Việt Nam trong các đánh giá sức mạnh khu vực phản ánh xu hướng này.

Chủ động để bảo vệ tự chủ

Nhìn tổng thể, theo ông Derek Grossman, cách tiếp cận hiện nay cho thấy Việt Nam không chỉ phản ứng trước biến động quốc tế mà đang chủ động định hình môi trường chiến lược xung quanh mình. Việc mở rộng nhanh mạng lưới đối tác sau Đại hội XIV cho thấy các nhà lãnh đạo Việt Nam đánh giá rằng môi trường chiến lược hiện nay đòi hỏi mức độ chủ động cao hơn so với trước.

Trong bối cảnh này, việc đặt ngoại giao vào vị trí trung tâm, mở rộng mạng lưới đối tác và duy trì thế cân bằng linh hoạt giúp Việt Nam gia tăng “dư địa chiến lược” trong một trật tự thế giới nhiều bất định. Khi được triển khai nhất quán, chiến lược này không chỉ góp phần bảo vệ quyền tự chủ quốc gia, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam nâng cao vai trò và tiếng nói của mình trong các cấu trúc khu vực và toàn cầu đang định hình lại.

Hồng Nhung