Từ G7 nhìn lại tương lai của liên minh xuyên Đại Tây Dương

Hội nghị Thượng đỉnh G7 năm nay diễn ra trong bối cảnh thế giới vừa tạm vượt qua một điểm nóng mới ở Trung Đông. Chỉ vài ngày sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng xung đột, các nhà lãnh đạo G7 gặp nhau tại Évian-les-Bains để bàn về những hệ lụy kinh tế, an ninh và địa chính trị đang tiếp tục định hình trật tự quốc tế.

Các Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương tham dự cuộc họp G7 tại Pháp từ 18-5 đến 19-5-2026. Nguồn: Bộ Kinh tế và Tài chính Pháp (MINEFI)

Cuộc chiến Iran đang khép lại, nhưng những tác động của nó vẫn hiện hữu. Giá năng lượng, lạm phát, chuỗi cung ứng và các vấn đề an ninh khu vực tiếp tục là những chủ đề được quan tâm. Tuy nhiên, phía sau các chương trình nghị sự chính thức, hội nghị năm nay còn phản ánh một xu hướng đáng chú ý khác: sự điều chỉnh trong cách các đồng minh nhìn nhận vai trò của Mỹ và vị trí của chính họ trong trật tự quốc tế đang thay đổi.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump, nhiều nước đồng minh đã dần chấp nhận rằng những thay đổi trong chính sách đối ngoại của Washington không còn là hiện tượng nhất thời. Những tranh cãi về thương mại, chi tiêu quốc phòng, cạnh tranh công nghệ, xung đột tại Trung Đông hay các vấn đề liên quan đến NATO đã khiến nhiều quốc gia phải suy nghĩ nhiều hơn về khả năng tự chủ chiến lược.

Điều này không đồng nghĩa với việc các đồng minh quay lưng với Mỹ. Trên thực tế, Washington vẫn là trụ cột quan trọng nhất của cấu trúc an ninh phương Tây, từ năng lực quân sự, tình báo cho đến vai trò dẫn dắt trong NATO.

Tuy nhiên, ngày càng nhiều quốc gia cho rằng họ cần chuẩn bị tốt hơn cho những biến động có thể xảy ra trong môi trường quốc tế, nhất là khi các ưu tiên chiến lược của Mỹ có thể thay đổi theo từng nhiệm kỳ.

Xu hướng này được thể hiện rõ nhất tại châu Âu. Trong nhiều năm qua, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron liên tục thúc đẩy ý tưởng "tự chủ chiến lược châu Âu", kêu gọi Liên minh châu Âu tăng cường năng lực quốc phòng, công nghiệp và công nghệ để có thể bảo vệ các lợi ích của mình trong một thế giới cạnh tranh hơn.

Ban đầu, quan điểm này chưa nhận được sự đồng thuận rộng rãi. Tuy nhiên, những diễn biến gần đây, từ cuộc chiến Iran cho tới những tranh cãi xung quanh Greenland, đã khiến nhiều nước châu Âu nhìn nhận nghiêm túc hơn về nhu cầu tăng cường năng lực tự chủ.

Điều đáng chú ý là ngay cả khi nhấn mạnh tính tự chủ, các nước châu Âu vẫn không có ý định thay thế hay đối đầu với Mỹ. Mục tiêu của họ là xây dựng một quan hệ đối tác cân bằng hơn, trong đó châu Âu có thể chia sẻ trách nhiệm lớn hơn về an ninh và phát triển.

Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở nhiều quốc gia khác. Nhật Bản đang tích cực mở rộng vai trò ngoại giao tại Trung Đông và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Anh, dù đã rời Liên minh châu Âu, cũng đang tìm cách cân bằng giữa quan hệ đặc biệt với Washington và nhu cầu phối hợp chặt chẽ hơn với các đối tác châu Âu trước những biến động địa chính trị.

Từ góc độ đó, G7 năm nay không chỉ là diễn đàn để xử lý những vấn đề trước mắt như xung đột, thương mại hay tăng trưởng kinh tế. Hội nghị còn phản ánh một quá trình điều chỉnh rộng lớn hơn trong quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh.

Có thể nói, thế giới phương Tây đang bước vào giai đoạn chuyển đổi từ mô hình phụ thuộc nhiều vào vai trò dẫn dắt của Washington sang mô hình chia sẻ trách nhiệm nhiều hơn giữa các đối tác.

Quá trình này sẽ không diễn ra trong một sớm một chiều, cũng không làm thay đổi nền tảng của liên minh xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, nó cho thấy các đồng minh của Mỹ đang chủ động thích ứng với một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp và khó dự báo.

Hội nghị G7 tại Pháp vì thế có thể được xem như một dấu mốc cho thấy sự thay đổi đó. Không phải sự chia rẽ giữa Mỹ và các đồng minh, mà là nỗ lực của các đối tác trong việc tìm kiếm một trạng thái cân bằng mới, phù hợp hơn với những thực tế đang hình thành của thế kỷ 21.