Tự hào quê hương cách mạng

Sáng mãi ngọn lửa cách mạng

Xóm Đá, thôn Vân Xuyên từng được gọi bằng cái tên thân thương là xóm Đỏ. Đây là nơi phong trào cách mạng được gieo mầm, nuôi dưỡng và phát triển trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập. Ngày 16/2/1940, Chi bộ Hoàng Vân - Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Hiệp Hòa (tỉnh Bắc Giang) được thành lập. Từ đây, phong trào cách mạng ở xã Hoàng Vân ngày càng phát triển, trở thành một trong những trung tâm hoạt động cách mạng của vùng, góp phần chuẩn bị lực lượng cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Di tích lịch sử đình Vân Xuyên, xã Hoàng Vân. Ảnh: Việt Hưng.

Đi một vòng quanh thôn, những mái nhà, ngôi đình, địa danh lịch sử vẫn còn đây nhắc nhớ về một thời sục sôi yêu nước. Đây đình Chợ Vân, đình Vân Xuyên, đền Soi; kia nhà cụ Ngô Văn Thấu - nơi nuôi giấu cán bộ Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc Kỳ; nhà cụ Ngô Văn Đông - nơi diễn ra Hội nghị Quân sự Cách mạng Bắc Kỳ lần thứ nhất (từ ngày 15 đến 20/4/1945); nhà cụ Nguyễn Văn Chế - nơi Trung ương Đảng tổ chức lớp tập huấn chính trị đầu tiên cho cán bộ các tỉnh Bắc Kỳ do đồng chí Trường Chinh trực tiếp giảng dạy… Những địa chỉ ấy từng che chở, nuôi giấu nhiều đồng chí cán bộ của Trung ương và Xứ ủy Bắc Kỳ, thuộc di tích quốc gia đặc biệt An toàn khu II (ATK II).

Đình Vân Xuyên trong những ngày tiền khởi nghĩa không chỉ là địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành nơi hội họp, hoạt động của cán bộ và quần chúng cách mạng. Dưới mái đình cổ kính, cụ Nguyễn Văn Tiệp, sinh năm 1938, nguyên giảng viên Học viện Ngân hàng - một người con của xóm Đỏ kể những câu chuyện được nghe từ thuở nhỏ. Những năm phát xít Nhật chiếm đóng, lúa bị phá, ruộng đất bị bắt chuyển sang trồng đay lấy sợi phục vụ chiến tranh, người dân phải đối mặt với cảnh thiếu đói. Trong hoàn cảnh ấy, đội tự vệ địa phương đã đứng lên đánh các đồn, lấy thóc chia cho dân. Từ những con người chân đất, tay cày, phong trào cách mạng từng bước hình thành, lớn mạnh, góp phần bảo vệ cơ sở cách mạng và chuẩn bị cho ngày Tổng khởi nghĩa.

Cụ Nguyễn Văn Tiệp kể chuyện lịch sử quê hương.

Khi sắp xếp đơn vị hành chính, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, người dân của 7 xã: Hoàng Lương, Hoàng Thanh, Hoàng Vân, Hoàng An, Ngọc Sơn, Đồng Tân và Thanh Vân của huyện Hiệp Hòa (cũ) đã đồng thuận lựa chọn tên cho đơn vị hành chính mới là Hoàng Vân. Tên gọi ấy không chỉ để xác định một địa giới mà còn gợi nhớ một vùng đất cách mạng, miền quê từng góp sức cùng cả nước làm nên mùa thu độc lập. Sự đồng thuận ấy là để lưu giữ một phần lịch sử, để những người hôm nay hiểu hơn về nơi mình đang sống và thấy rõ trách nhiệm tiếp nối truyền thống quê hương.

Đây mùa thu mới

81 năm kể từ mùa thu lịch sử năm 1945, làng xóm đã khác xưa. Không gian làng quê yên bình, trong lành, những ao làng vẫn còn đó, cây xanh cổ thụ, rặng dừa phủ bóng trên những con đường. Khu di tích được gìn giữ. Những công trình mới như: Nhà văn hóa thôn, điểm trường mầm non được xây dựng khang trang ngay trong không gian cộng đồng của di tích đình Vân Xuyên. Đó cũng là cách để những em nhỏ biết rằng dưới mái đình này từng có những người cán bộ cách mạng hoạt động bí mật; để người dân hiểu vì sao tên Hoàng Vân được lựa chọn khi hợp nhất 7 xã thành một đơn vị hành chính mới...

Thôn Vân Xuyên hôm nay.

Theo ông Ngô Văn Trung, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hoàng Vân, thôn Vân Xuyên (được hợp nhất từ thôn Vân Xuyên và Vạn Thạch) hiện có 621 hộ, gần 2.500 nhân khẩu và không còn hộ nghèo. Nếu đặt bên cạnh câu chuyện về nạn đói năm 1945, về những tháng ngày người dân sống dưới ách đô hộ của thực dân phong kiến mới thấy đây là thành quả đáng trân trọng biết nhường nào.

Nông thôn mới Vân Xuyên không chỉ hiện hữu qua những con đường trải nhựa hay những ngôi nhà khang trang. Sự đổi thay còn nằm trong cách người dân biết làm giàu từ chính những gì quê hương đang có. Bà con vẫn làm nông nghiệp nhưng không chỉ tính toán để đủ ăn. Những sản vật từng rất đỗi bình dị nay đã trở thành hàng hóa. Trám đen Hoàng Vân, bánh chưng Vân cùng nhiều sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP của địa phương được nhiều người tiêu dùng biết đến.

Đất phù sa ven sông Cầu bồi đắp, nuôi dưỡng những soi trám đen nổi tiếng. Trong làng còn những cây trám cổ thụ, mỗi cây có thể cho vài tạ quả mỗi mùa. Từ một sản vật dân dã, trám đen trở thành đặc sản, mang lại nguồn thu lớn, là niềm tự hào của người dân địa phương. Nghề gói bánh chưng được duy trì quanh năm, nhộn nhịp hơn vào những tháng cuối năm và dịp Tết. Điều đáng quý là gạo làm bánh được bà con gieo cấy trên chính đồng đất quê nhà. Hạt gạo, đỗ xanh, thịt lợn, lá dong, lá dừa… qua đôi bàn tay mộc mạc của người nông dân trở thành những chiếc bánh chưng mang tên quê hương.

Xóm Đá, thôn Vân Xuyên từng được gọi bằng cái tên thân thương là xóm Đỏ. Đây là nơi phong trào cách mạng được gieo mầm, nuôi dưỡng và phát triển trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập.

Gia đình chị Nguyễn Thị Oanh là một trong những hộ giữ gìn và phát huy hiệu quả sản vật địa phương. Gần 20 năm về làm dâu xóm Đá, bên cạnh công việc giáo viên mầm non, chị tranh thủ gói bánh chưng, thu mua trám đen của bà con để chế biến thành nhiều món như: Nham trám, trám ngâm, trám nấu muối, xôi trám theo đơn đặt hàng từ nhiều tỉnh, thành phố. Sản vật của làng vì thế không còn chỉ nằm trong gian bếp của mỗi gia đình mà theo những chuyến xe đi xa hơn. Lễ hội bánh chưng Vân được tổ chức hằng năm không chỉ là dịp để thi gói bánh, giới thiệu sản phẩm mà còn quảng bá hình ảnh vùng đất, con người và những giá trị văn hóa của Hoàng Vân.

Ở thôn Vân Xuyên, gia đình chị Oanh không phải hộ duy nhất làm công việc ấy, nhiều hộ dân khác cũng chú trọng nâng giá trị nông sản, chuyển dần sang cách làm ăn cho hiệu quả cao. Sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ không còn là lựa chọn duy nhất, người từng bước tìm cho mình những hướng đi phù hợp hơn. Có gia đình chọn nghề trồng cây công trình, cây lâu năm, có ô tô chở giao, bán khắp vùng. Nhiều người phát triển nghề làm bánh chưng. Có người thu mua, chế biến nông sản, làm việc tại doanh nghiệp, phát triển nghề phụ và khai thác thế mạnh riêng của địa phương.

Từ xóm Đá đến tên gọi xóm Đỏ - nơi phong trào cách mạng được gieo mầm; từ Vân Xuyên đến xã Hoàng Vân rộng mở hôm nay, thời gian đã đi qua một chặng dài. Những mái đình từng là nơi cán bộ hội họp, những ngày người dân đứng lên giành chính quyền, những mùa bánh chưng thơm hương gạo nếp và những con đường mới đang cùng hiện diện trong câu chuyện của quê hương. Những giá trị được vun đắp qua năm tháng đã trở thành điểm tựa để người dân Vân Xuyên phát huy tinh thần tự lực, đoàn kết, đồng lòng dựng xây cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn.