Tự hào về người cộng sản kiên trung, tài năng của Đảng và Cách mạng Việt Nam

Đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 - 1959), bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906, quê làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp).

NGƯỜI CON ƯU TÚ CỦA QUÊ HƯƠNG HÒA AN

Hòa An là vùng đất trù phú, giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, được xem là “cái nôi” của quê hương cách mạng trong các chặng đường lịch sử.

Đồng chí Phạm Hữu Lầu.

Cha là ông Phạm Hữu Nhượng và mẹ là bà Nguyễn Thị Ruộng đều ở tỉnh Sa Đéc. Năm 1919, cha mất khi đồng chí 13 tuổi, mẹ bệnh, gia đình gặp khó khăn nên đồng chí phải nghỉ học, đi làm để kiếm sống, nuôi mẹ và các em.

Thời niên thiếu, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã sớm tiếp xúc với các luồng tư tưởng tiến bộ của các bậc lão thành cách mạng, lại được truyền thống của gia đình, quê hương hun đúc nên đồng chí đã hiểu rõ nỗi khổ của người dân mất nước, sớm có tư tưởng cách mạng.

Tuy còn nhỏ tuổi nhưng đồng chí sống hiếu thảo và có trách nhiệm với gia đình; ngoài ra, đồng chí tham gia các hoạt động xã hội như tham gia hội “quan hôn, tang tế”, giúp đỡ xóm làng cất nhà, giúp người khi hoạn nạn, ốm đau.

Cũng chính nhờ những hoạt động này, ông có điều kiện đi nhiều nơi, tiếp xúc với nhiều người, bắt nhịp với những tư tưởng mới và sớm có tinh thần cách mạng.

Cao Lãnh vốn là nơi sớm có phong trào yêu nước, khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, Nhân dân nơi đây đã tụ nghĩa dưới cờ kháng chiến của Thiên Hộ Dương, Đốc Binh Kiều, Thống Linh... và sau đó sôi nổi trong phong trào Duy Tân, Đông Du..., mà tiêu biểu là các thanh niên ở Cao Lãnh như: Lê Chánh Đáng, Nguyễn Văn Khỏe, Nguyễn Quang Diêu...

Trước khi Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đến ở chưa đầy năm, tại chợ Cao Lãnh, một sáng Chủ nhật tháng 8-1926, nhóm thanh niên yêu nước gồm: Phạm Hữu Lầu, Lưu Kim Phong Trần Văn Mảng, Nguyễn Như Ý, Lê Văn Lăng, Trần Thị Đầy... đã tổ chức lễ truy điệu cụ Phan Châu Trinh, lôi cuốn gần 1.000 người tham gia.

Khi Cụ đến ở là lúc 4 thanh niên yêu nước ở Cao Lãnh gồm: Lưu Kim Phong, Võ Bửu Bính, Nguyễn Văn Phát và Nguyễn Thuật được chọn sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp huấn luyện do Tổng bộ Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội tổ chức.

Những ngày Cụ ở Cao Lãnh cũng là lúc phong trào vận động cách mạng của Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội ở tỉnh nhà bắt đầu đi vào chiều rộng lẫn chiều sâu.

Chủ nghĩa Cộng sản và tên người yêu nước Nguyễn Ái Quốc thâm nhập nhanh chóng vào vùng đất này. Trong những ngày này, các thanh niên được Cụ Phó bảng tin cẩn thường gác trước gác sau cho những lần cụ tiếp xúc, nói chuyện với đồng chí Phạm Hữu Lầu và các đồng chí cách mạng khác ở địa phương.

Mùa thu năm 1927, với tinh thần nhiệt huyết với cách mạng và tư chất năng nổ, thông minh của mình, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên. Được cử làm Chi hội trưởng - tổ chức đầu tiên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Cao Lãnh.

Với cương vị là Chi hội trưởng, đồng chí đã lãnh đạo Nhân dân đấu tranh chống lại bọn cường quyền bóc lột, nâng cao uy tín của Hội; đã nhanh chóng phát triển lực lượng của Chi hội, đến tháng 6-1929 đã phát triển được hơn 40 hội viên.

Tháng 10-1929, đồng chí Ung Văn Khiêm kết nạp đồng chí Phạm Hữu Lầu vào An Nam Cộng sản Đảng. Tháng 11-1929, Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên được thành lập tại ấp Hòa Lợi, làng Hòa An, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Bí thư chi bộ.

Chấp hành sự phân công của Đảng, cuối năm 1929, đồng chí Phạm Hữu Lầu được phân công đi “vô sản hóa”, xây dựng phong trào công nhân ở Đề-pô xe lửa Dĩ An.

Nhiều công nhân đã được giác ngộ tư tưởng cách mạng, Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ của xí nghiệp được thành lập. Ngày 7-11-1929, tại Khánh Hội (Sài Gòn), dưới sự chủ trì của đồng chí Châu Văn Liêm, Đại hội đại biểu An Nam Cộng sản Đảng bầu ra Ban Chấp hành Trung ương lâm thời (lúc này gọi là Ban Chỉ đạo lâm thời) gồm 5 người, do đồng chí Châu Văn Liêm làm Bí thư.

Đồng chí Phạm Hữu Lầu là 1 trong 5 thành viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của An Nam Cộng sản Đảng.

NGƯỜI CỘNG SẢN KIÊN TRUNG

Sau Hội nghị hợp nhất Đảng tại Hồng Kông (Trung Quốc), ngày 8-2-1930 các đại biểu về nước thực hiện kế hoạch hợp nhất các cơ sở đảng ở trong nước.

“Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng được thành lập gồm có các đồng chí: Trịnh Đình Cửu, Trần Văn Lam, Nguyễn Văn Hới, Nguyễn Phong Sắc, Hoàng Quốc Việt, Phạm Hữu Lầu, Lưu Lập Đạo, do đồng chí Trịnh Đình Cửu đứng đầu”.

Sự kiện đồng chí Phạm Hữu Lầu, người Nam kỳ duy nhất và là đại diện duy nhất cho tổ chức An Nam Cộng sản Đảng tại cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng Cộng sản Việt Nam chứng tỏ uy tín và tinh thần cách mạng cao cả của đồng chí đối với đất nước.

Trong thời gian từ tháng 2-1930 đến tháng 7-1930 giữ cương vị là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã có nhiều hoạt động phong phú, nhiều ý kiến chỉ đạo đối với phong trào cách mạng Nam kỳ và quê hương Sa Đéc.

Ngày 24-2-1930, theo yêu cầu của Đông Dương Cộng sản Liên đoàn, Ban Chấp hành Trung ương Lâm thời ra Quyết nghị Chấp nhận Đông Dương Cộng sản Liên đoàn gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thực hiện kế hoạch tổ chức Hội nghị Trung ương lần thứ nhất, tháng 7-1930, theo triệu tập của Ban Thường vụ Trung ương lâm thời, đồng chí Phạm Hữu Lầu (đại diện cho bộ phận Trung ương ở Nam kỳ) ra Bắc cùng Ban Thường vụ họp hội nghị trù bị bàn các biện pháp mở Hội nghị Trung ương. Đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng một số đồng chí lên đường vào ngày 24-7-1930.

Mặc dù đã rất khôn khéo và lường trước sự việc, nhưng đồng chí Phạm Hữu Lầu vẫn bị địch bắt. Đây là một tổn thất lớn cho phong trào cách mạng lúc bấy giờ.

Biết đồng chí Phạm Hữu Lầu là cán bộ chủ chốt của Đảng, mật thám Pháp tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ, tra tấn nhằm khai thác tổ chức của Đảng. Đồng chí đã kiên quyết chống lại mọi thủ đoạn lừa bịp đe dọa của địch.

Bọn địch biết không thể lay chuyển được ý chí gang thép của người cộng sản, chúng đã kết án đồng chí tù chung thân, phát lưu và đày ra Côn Đảo.

Ngày 27-11-1940, đồng chí Phạm Hữu Lầu lại bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo lần thứ hai, cùng với các đồng chí: Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn An Ninh, Dương Bạch Mai, Võ Công Tồn, Lê Duẩn, Vũ Đình Hiếu… tất cả đều bị cầm cố ở Banh III.

Đây là thời kỳ địch khủng bố rất ác liệt tại nhà tù Côn Đảo. Đồng chí vẫn vững vàng ý chí đấu tranh của người cộng sản, hăng say học tập và hoạt động giúp đỡ anh em trong tù khi bị đánh đập dã man, đau ốm.

Đặc biệt đã có đóng góp tích cực cùng đồng chí Tôn Đức Thắng, Phạm Hùng tổ chức tốt công tác cứu tế tù nhân, bảo vệ mạng sống cho nhiều tù chính trị.

Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám diễn ra thành công. Ngày 23-9-1945, một phái đoàn của Ủy ban Hành chính Nam bộ đã đưa đoàn tàu ra Côn Đảo đón hơn 2.000 người con trung hiếu trở về đất liền trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu.

Tháng 10-1945, đồng chí Phạm Hữu Lầu được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc. Trong điều kiện công cuộc kháng chiến đầy khó khăn gian khổ nhưng với tuổi trẻ đã kinh qua bao gian khổ lao tù, đầy nhiệt huyết cách mạng, đồng chí Phạm Hữu Lầu luôn nhận và hoàn thành các nhiệm vụ cách mạng giao phó.

Từ tháng 10-1945 đến tháng 10-1954, đồng chí đã kinh qua các chức vụ chính: Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc; Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu ủy viên, Phó Bí thư Khu ủy Khu 8 phụ trách Ban Kiểm tra Khu 8, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam bộ kiêm Giám đốc Sở Công an Nam bộ và phụ trách Sở Thương binh - Xã hội.
Tháng 10-1954, Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam bộ bầu đồng chí Phạm Hữu Lầu làm Phó Bí thư Xứ ủy.

Từ năm 1954 đến cuối năm 1956, Trụ sở Xứ ủy đóng tại Sài Gòn và đồng chí Phạm Hữu Lầu đã đến sống, hoạt động ở Sài Gòn. Cuối năm 1956, Xứ ủy dời Trụ sở về PhnomPênh (Campuchia).

Sau Hội nghị Xứ ủy Nam bộ lần thứ hai họp ở PhnomPênh, đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới, đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ chức quyền Xứ ủy, Bí thư Xứ ủy.

Giữa lúc công cuộc cách mạng của Nhân dân miền Nam ở thời điểm gay go, quyết liệt nhất, vì bệnh nặng đồng chí Phạm Hữu Lầu đã mất ngày 16-12-1959 tại Campuchia.

HỒNG LÊ

(tổng hợp)