Từ hiện tượng văn học đến 'con ghẻ' của giải thưởng Prix Goncourt

Tác giả Thélyson Orélien đang vướng vào nhiều cáo buộc liên quan đến AI. Ảnh: The Telegraph/AFP.

Khi tác giả người Canada gốc Haiti, Thélyson Orélien, đến Pháp trong tháng này để quảng bá cho cuốn tiểu thuyết của mình, đây có thể là chuyến đi mơ ước xét trên nhiều phương diện, theo New York Times.

Cuốn sách mới của ông It Was Either That Or Die, khắc họa hành trình đầy gian nan của một người di cư rời khỏi Haiti, băng qua hơn 10 quốc gia để tìm đến sự an toàn tại Canada, đã nhận được rất nhiều lời khen ngợi.

Theo AFP, cuốn sách được bán bản quyền tại hơn 20 quốc gia, bao gồm cả Mỹ. Tại Pháp, nhà xuất bản Grasset được cho là đã chi 300.000 euro để mua bản quyền phát hành. Tác phẩm đã ra mắt tại Pháp vào tháng 8 và đã bán được khoảng 35.000 bản.

Cuốn sách được ra mắt tại Pháp. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, mọi chuyện thay đổi vào tuần này khi người dùng mạng xã hội sử dụng các công cụ phát hiện AI và cáo buộc cuốn tiểu thuyết có khả năng do AI viết.

Kết quả là cuốn sách đã bị loại khỏi danh sách xét duyệt của giải thưởng văn học danh giá Prix Goncourt.

Tranh cãi về tính chính xác của công cụ phát hiện AI

Theo The Guardian, cáo buộc cuốn sách do AI viết đã xuất hiện trên nền tảng X vào ngày 21/9, cùng ngày tác phẩm này giành giải tiểu thuyết xuất sắc của Fnac.

Một tài khoản X ẩn danh có tên Balance ton Claude cho biết đã đưa nội dung cuốn tiểu thuyết vào phần mềm phát hiện AI Pangram và nhận thấy tác phẩm "gần như hoàn toàn" do AI viết.

Đã có nhiều nghi vấn đặt ra về độ chính xác của Pangram. Authors Guild, hiệp hội đại diện cho giới nhà văn tại Mỹ, gần đây thử nghiệm nhiều phần mềm phát hiện AI khác nhau. Tổ chức này kết luận rằng, mặc dù Pangram là một trong những công cụ hoạt động hiệu quả, "một số công cụ phát hiện AI phổ biến dành cho người dùng cá nhân lại cho kết quả cực kỳ thiếu chính xác, gây ra rủi ro lớn cho các tác giả".

Vẫn đang tranh cãi về các công cụ phát hiện AI. Ảnh: Gaurav Tiwari.

"Các nhà xuất bản tuyệt đối không nên hủy hợp đồng hay thu hồi sách chỉ dựa trên những cáo buộc hoặc kết quả từ các công cụ này", Authors Guild nhấn mạnh thêm.

Trong khi đó, các phương tiện truyền thông Pháp lại sử dụng những chương trình phát hiện AI khác và cho kết quả cuốn sách C’était ça ou mourir (bản tiếng Pháp) rất có thể do con người viết.

Tác giả Orélien, 38 tuổi, phủ nhận cáo buộc và cho rằng đó là hành động mang động cơ phân biệt chủng tộc. "Tôi luôn yêu thích việc sáng tạo và viết lách. Tôi không thấy lý do gì để mình phải dùng đến máy móc cả".

Ông chia sẻ với tờ Libération rằng mình đã sử dụng ngôn ngữ và nhịp điệu truyền thống mang đậm chất Haiti và vùng Caribe. "Hình ảnh, sự lặp lại và nhịp điệu tạo nên một ngôn ngữ sống động; chúng là của riêng tôi", Orélien nói.

Danh tính chủ nhân tài khoản X ẩn danh trên sau đó đã được tiết lộ trên tờ Le Figaro, đó chính là Samuel Fitoussi, một cây bút bình luận của tờ báo này.

Ngày 23/9, ông Philippe Claudel, Chủ tịch Viện hàn lâm Goncourt, đã kêu gọi sự thận trọng trước các cáo buộc. Tuy nhiên, lại xuất hiện thêm các cáo buộc đạo văn khác nhắm vào Orélien trên truyền thông, điều dường như đã khiến quan điểm của Goncourt thay đổi.

Theo New York Times, đã có tới 3 công cụ phát hiện AI cùng một số chuyên gia độc lập đánh giá rằng AI dường như đã được sử dụng ở một mức độ nào đó trong cuốn sách của Orélien.

Đài phát thanh Radio Canada cho biết Orélien đã đạo văn 4 bài viết bày tỏ quan điểm từng được đăng tải trên các trang tin tức của Pháp và Canada vào năm 2012 và 2013. Đài này cũng cho hay, một số đoạn trong truyện ngắn từng đoạt giải thưởng của ông vào năm 2012, tác phẩm Où Va le Monde, có sự tương đồng với các phần trong cuốn sách tiếng Pháp xuất bản năm 1960 mang tên Le Matin des Magiciens.

Những cáo buộc mới dường như đã dẫn đến việc loại tác phẩm này khỏi danh sách tranh giải Goncourt. Viện hàn lâm Goncourt cho biết: "Mục đích là gửi đi một thông điệp rõ ràng, khẳng định rằng chúng tôi không ủng hộ hay dung túng bất kỳ hình thức nào nhằm tạo ra các văn bản nhờ sự hỗ trợ của AI”.

Tính toàn vẹn của tác phẩm văn học thời AI?

Những ồn ào xoay quanh cuốn sách cho thấy những thách thức trong việc phát hiện nội dung AI, cũng như những xáo trộn mà công nghệ này đang gây ra cho các ngành công nghiệp sáng tạo, từ âm nhạc, thiết kế đến văn học.

Alexandre Gefen, một nhà nghiên cứu tại Viện nghiên cứu quốc gia Pháp (CNRS) và là đồng tác giả của một cuốn sách mới đây về AI trong lĩnh vực văn hóa, chia sẻ với AFP rằng: "Vụ việc này là chưa từng có tiền lệ tại Pháp, nhưng chắc chắn cũng không phải là trường hợp cuối cùng".

Ông nói thêm: "Giới văn chương sẽ phải làm quen với AI", giống như cách các ngành công nghiệp hình ảnh và video đã thích nghi trong những năm gần đây.

Boreal, nhà xuất bản của Orelien tại Canada, đã tạm dừng chuyến quảng bá sách của ông vào ngày 25/9. Trong một tuyên bố, Boreal cho biết: "Thật không may, ở giai đoạn hiện tại, chúng tôi chưa thể bác bỏ hay xác nhận những cáo buộc mà tác giả đang phải đối mặt".

Boréal cho biết họ "quan ngại" về những cáo buộc đạo văn mới, nhưng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phải hiểu rằng đằng sau cuốn sách là một con người thực sự. "Chúng tôi cực lực lên án những thông điệp đầy thù hận và các cuộc tấn công cá nhân diễn ra trong những ngày gần đây, đồng thời kêu gọi mọi người hãy kiềm chế".

Nhà xuất bản Grasset cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với Orelien, khẳng định các biên tập viên của họ "vẫn giữ vững niềm tin và sự ngưỡng mộ dành cho tác phẩm đầy chất thơ của ông".