Từ 'hồn cốt' Đông Sơn đến sức mạnh văn hóa Việt Nam

Nhìn lại dặm dài đất nước

Triển lãm Những thành tựu nổi bật trong phát triển kinh tế và văn hóa Việt Nam gồm 10 không gian trưng bày. Trong đó có 4 không gian văn hóa gây ấn tượng với người xem ở sự liền mạch chủ đề, nội dung, giúp nhìn lại dặm dài đất nước suốt chiều dài lịch sử.

Không gian văn hóa có sự tham gia của 4 đơn vị chủ chốt: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Bảo tàng Hồ Chí Minh, Cục Xuất bản, In và Phát hành, cùng Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC.

Đại biểu tham quan Bảo vật Quốc gia Trống đồng Ngọc Lũ

Sự hiện diện của Bảo vật Quốc gia Trống đồng Ngọc Lũ (bản gốc) mở đầu cho hành trình khám phá dòng chảy văn hóa Việt Nam. Nhận định như vậy, chị Hoàng Thị Thu Giang, hướng dẫn viên của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia chia sẻ đầy tự hào: trống đồng Ngọc Lũ là biểu tượng của văn hóa Việt Nam, hội tụ đầy đủ tri thức và tài năng sáng tạo của cư dân Việt cổ.

Trống được phát hiện khi đắp đê Trần Thủy tại xã Như Trác, huyện Nam Xang (nay là xã Nam Xang, tỉnh Ninh Bình) năm 1893, sau đó được đưa về thờ tại đình làng Ngọc Lũ (Ninh Bình). Tất cả các đề tài trang trí trên trống phản ánh đời sống vật chất và tinh thần của cư dân Việt cổ.

Với vẻ đẹp hoàn hảo, hình dáng hài hòa, cân đối, hoa văn tinh xảo, phong phú, trống Ngọc Lũ là hiện vật đặc sắc, quý hiếm, có giá trị trên nhiều phương diện về lịch sử và văn hóa Việt Nam, thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật luyện kim, đúc đồng của cư dân Đông Sơn. Các đề tài trang trí trên trống Ngọc Lũ đã hội tụ đầy đủ tri thức, quan niệm nhân sinh sâu sắc cũng như tài năng, nghệ thuật và tâm hồn của người Việt cổ, trở thành biểu tượng của văn hóa Việt Nam.

Chị Nguyễn Hà Giang, thuyết minh viên Bảo tàng Hồ Chí Minh giới thiệu về chiếc máy hát chạy đĩa than hiệu Panda. Đây là món quà đặc biệt mà Thủ tướng Chu Ân Lai tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh

Từ đây, dòng chảy văn hóa Đông Sơn tiếp tục được kế thừa, phát triển. Lịch sử, văn hóa đất nước được tái hiện qua các hiện vật thời Lý, Trần, Lê. Như hiện vật Lá đề chạm rồng thế kỷ XI, là đỉnh cao của nghệ thuật chạm khắc đá thời Lý, thể hiện sự gắn bó chặt chẽ giữa Phật giáo và vương triều Lý. Hay đĩa trang trí rồng thời Lê Sơ, thế kỷ XV, minh chứng cho sự phát triển đỉnh cao của nghệ thuật gốm hoa lam thế kỷ XV và sự tham gia tích cực của Việt Nam trong mậu dịch quốc tế đương thời…

Những hiện vật gắn với cuộc đời giản dị của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời

Sự tiếp nối của dòng chảy văn hóa càng thể hiện rõ gắn với các hiện vật, hình ảnh về giai đoạn từ sau cách mạng đến nay. Trong đó, điểm nhấn quan trọng là các tài liệu liên quan đến Đề cương về văn hóa Việt Nam do Tổng Bí thư Trường Chinh soạn thảo năm 1943 - văn kiện đặt nền móng cho nền văn hóa mới.

“Văn hóa là một dòng chảy liên tục. Khi tiếp cận những hiện vật gốc ấy, người xem sẽ cảm nhận trọn vẹn được hồn cốt và giá trị của từng giai đoạn lịch sử dân tộc”, chị Hoàng Thị Thu Giang nhận định.

Khơi nguồn sức mạnh nội sinh

Một trong những khu vực đặc sắc tại không gian trưng bày là các kỷ vật liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại đây, nhiều hiện vật được giới thiệu đến công chúng, hé lộ những câu chuyện cảm động về hoạt động ngoại giao và đời sống giản dị của Người.

Hình ảnh tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh với văn hóa cùng dấu ấn di sản văn hóa Việt trên bản đồ thế giới

Chị Nguyễn Hà Giang, thuyết minh viên Bảo tàng Hồ Chí Minh giới thiệu về chiếc máy hát chạy đĩa than hiệu Panda. Đây là món quà đặc biệt mà Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh, là phiên bản giới hạn chỉ có 200 chiếc trên toàn thế giới. “Vào thời điểm đó, giá trị của chiếc máy này rất lớn, tương đương vài tháng lương công nhân. Bác đã sử dụng chiếc máy này tại Nhà sàn để nghe tin tức và thưởng thức âm nhạc trong giai đoạn 1960 - 1969”, chị Nguyễn Hà Giang cho biết.

Gắn liền với chiếc máy hát là bộ đĩa hát của danh ca Maurice Chevalier - quà tặng từ nữ nhà báo Pháp Madeleine Riffaud gửi đến Người năm 1969. Đằng sau kỷ vật này còn là câu chuyện về lời hứa của Bác với cô phóng viên tập sự Riffaud từ năm 1946 tại Pháp: "Khi nào cháu trở thành nhà báo thực thụ, hãy đến Việt Nam, Bác sẽ đón tiếp cháu như con gái". Hơn 20 năm sau, bà đã giữ lời hứa sang Việt Nam và gửi tặng Bác những giai điệu mà Người yêu thích.

Bên cạnh những ấn phẩm đặc biệt về lịch sử Việt Nam, về cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh là các hình ảnh thể hiện hành trình phát triển của đất nước thời đại mới

Bên cạnh những món quà ngoại giao, triển lãm còn trưng bày bức tranh thêu Chùa Một Cột - món quà Bác tặng vợ chồng Luật sư Francis Loseby, ân nhân cứu Bác trong vụ án tại Hồng Kông năm 1931. Sau nhiều thập kỷ được gia đình luật sư gìn giữ trân trọng, kỷ vật này đã được trao lại cho Bảo tàng năm 2005.

Cùng với những món quà thể hiện sự trân quý đối với Hồ Chủ tịch là những hiện vật vô cùng giản dị gắn liền với cuộc sống đời thường của Người lúc sinh thời. Chị Nguyễn Hà Giang xúc động: “Bộ quần áo lụa nâu sờn màu, thực đơn bữa ăn đạm bạc với canh cua, tương cà... những hiện vật tuy nhỏ bé, giản dị nhưng toát lên nhân cách lớn của một vị lãnh tụ: sống khiêm nhường, gần gũi với nhân dân. Qua con người, phong cách của Bác… toát lên những giá trị văn hóa tốt đẹp bao đời của người Việt”.

Mỗi không gian là một câu chuyện về văn hóa Việt Nam xuyên suốt từ lịch sử đến hiện đại

Bên cạnh các giá trị lịch sử, triển lãm còn dành một không gian lớn để giới thiệu hơn 500 cuốn sách tiêu biểu, khẳng định vai trò của văn hóa và con người trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Qua đó, giúp nhìn lại quá khứ và thể hiện khát vọng vươn mình của văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đúng như lời Bác Hồ từng căn dặn “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, những hiện vật và câu chuyện tại triển lãm là minh chứng sống động, tiếp thêm động lực để thực hiện thắng lợi các mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIV đã đề ra, đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn sức mạnh nội sinh, soi đường cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Bài: Hải Đường, Ảnh: Quang Khánh