Từ hợp tác quốc tế đến động lực đổi mới hoạt động kiểm toán

Chuyến công tác của Đoàn đại biểu cấp cao Kiểm toán nhà nước (KTNN) Việt Nam do Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng dẫn đầu tới Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc và Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland không chỉ mở rộng không gian hợp tác đối ngoại mà còn mang đến những kinh nghiệm thiết thực cho quá trình đổi mới hoạt động kiểm toán. Từ hoàn thiện thể chế, xây dựng chiến lược đến chuyển đổi số, phân tích dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), những kinh nghiệm quốc tế đang được nhìn nhận như những gợi mở quan trọng để nâng cao chất lượng, giá trị và tác động của kiểm toán đối với quản trị quốc gia.

1 giờ trước Gốc

KTNN Việt Nam làm việc với Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc. Ảnh: QUÝ ĐẮC

KTNN Việt Nam làm việc với Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland. Ảnh: QUÝ ĐẮC

Mở rộng hợp tác, mở rộng tầm nhìn đổi mới

Trong bối cảnh KTNN đang tổng kết việc thực hiện Chiến lược phát triển đến năm 2030, xây dựng Định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật KTNN, chuyến công tác tại Cộng hòa Séc và Ireland càng có ý nghĩa thiết thực. Những vấn đề được trao đổi không chỉ liên quan đến kỹ thuật, nghiệp vụ kiểm toán mà còn tập trung vào những vấn đề có tính nền tảng như chiến lược phát triển, khuôn khổ pháp lý, chuyển đổi số, nguồn nhân lực, phương pháp đánh giá rủi ro và nâng cao giá trị của hoạt động kiểm toán.

Tại buổi làm việc với Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc, Chủ tịch Miloslav Kala đánh giá cao kết quả hợp tác giữa hai cơ quan và khẳng định sẵn sàng tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, tri thức và thực tiễn kiểm toán. Về phía KTNN Việt Nam, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh chuyến thăm là cơ hội để đưa quan hệ hợp tác giữa hai cơ quan đi vào chiều sâu, thiết thực và hiệu quả hơn.

Các nội dung trao đổi tập trung vào những vấn đề KTNN Việt Nam đang đặc biệt quan tâm. KTNN Cộng hòa Séc chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng kế hoạch chiến lược và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý - những yếu tố có ý nghĩa nền tảng đối với việc xác định định hướng phát triển và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan kiểm toán.

Đây là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với KTNN Việt Nam trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và xây dựng định hướng phát triển Ngành trong giai đoạn tới.

Phía bạn cũng chia sẻ kinh nghiệm về kiểm toán công nghệ thông tin, trong đó có dự án trao đổi dữ liệu kiểm toán (BIEP). Những kinh nghiệm này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành định hướng xuyên suốt của KTNN. Ứng dụng công nghệ không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ nghiệp vụ mà đang từng bước làm thay đổi cách thức tiếp cận đối tượng kiểm toán, phương pháp thu thập và phân tích thông tin, cũng như năng lực nhận diện những vấn đề mang tính hệ thống.

Một lĩnh vực khác được KTNN Việt Nam đặc biệt quan tâm là kiểm toán các dự án đường sắt. Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai nhiều dự án đường sắt đô thị và hướng tới triển khai xây dựng các dự án đường sắt tốc độ cao, kinh nghiệm của Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc trong kiểm toán công tác chuẩn bị các tuyến đường sắt tốc độ cao giai đoạn 2020 - tháng 10/2025, cũng như việc thẩm định và phản biện chính sách đối với dự án, là nguồn tham khảo thiết thực đối với KTNN.

Từ kiểm toán tuân thủ đến tạo giá trị cho quản trị quốc gia

Từ những trao đổi thực tiễn đó, một yêu cầu đổi mới phương thức kiểm toán được Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh: Chuyển mạnh từ việc phát hiện những sai phạm đơn lẻ sang đánh giá các vấn đề có tính hệ thống; từ kiểm toán tuân thủ sang đánh giá hiệu quả đầu ra, lấy lợi ích thực chất đối với người dân làm một trong những thước đo quan trọng; đồng thời tăng cường tính phản biện chính sách và đẩy mạnh số hóa gắn với cải tiến quy trình.

Đây không chỉ là những bài học rút ra từ kinh nghiệm quốc tế mà còn gợi mở hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán trong bối cảnh mới.

Những kinh nghiệm thu nhận tại Cộng hòa Séc tiếp tục được mở rộng khi Đoàn đại biểu KTNN Việt Nam thăm và làm việc với Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland.

Tại buổi làm việc, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng nhấn mạnh đây là chuyến thăm đầu tiên của KTNN Việt Nam tới Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland, qua đó tạo nền tảng để hai bên thiết lập quan hệ hợp tác trực tiếp, thực chất và lâu dài.

Phía Ireland đánh giá cao vai trò của KTNN Việt Nam trong kiểm toán, giám sát tính minh bạch và hiệu quả của các nguồn vốn viện trợ phát triển của Chính phủ Ireland, đồng thời bày tỏ sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030, hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng kiểm toán hoạt động cũng như ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn.

Theo đó, phía bạn tập trung chia sẻ về mối quan hệ giữa chiến lược, thể chế, con người và công nghệ. Chiến lược phát triển giai đoạn 2026-2030 của Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland được ban hành tháng 12/2025 trên cơ sở tham vấn rộng rãi các bên liên quan và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế. Chiến lược xác định hai ưu tiên trọng tâm là nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán và tăng cường tác động của kiểm toán đối với đơn vị được kiểm toán, cơ quan Nghị viện và công chúng. Trong đó, kết quả kiểm toán cung cấp cơ sở tin cậy, góp phần hỗ trợ Nghị viện trong quyết định phân bổ ngân sách; đồng thời giúp công chúng tiếp cận thông tin về việc quản lý, sử dụng nguồn lực tài chính công và tài sản nhà nước, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin đối với hoạt động quản lý nhà nước. Chiến lược phát triển của KTNN Ireland cũng xác định 4 trụ đỡ là con người, quy trình, quan hệ đối tác và công nghệ là các điều kiện tiên quyết bảo đảm sự thành công của chiến lược.

Cách tiếp cận này gợi mở nhiều vấn đề đối với KTNN Việt Nam trong quá trình xây dựng định hướng phát triển mới. Một chiến lược phát triển không chỉ xác định mục tiêu cuối cùng mà còn phải làm rõ các điều kiện để hiện thực hóa mục tiêu, từ khuôn khổ pháp lý, nguồn nhân lực, quy trình nghiệp vụ đến năng lực công nghệ và quan hệ đối tác.

Trong lĩnh vực kiểm toán số, phía Ireland chia sẻ kinh nghiệm phân tích dữ liệu ngay từ khâu lập kế hoạch, đánh giá rủi ro đến phát hiện các giao dịch bất thường, qua đó cho phép kiểm tra trên toàn bộ tổng thể thay vì chỉ lựa chọn mẫu. AI bước đầu được sử dụng trong rà soát, tóm tắt tài liệu và trích xuất thông tin, song luôn được đặt dưới sự giám sát của con người, với yêu cầu kiểm chứng đầu ra trước khi sử dụng làm bằng chứng kiểm toán và bảo đảm an toàn thông tin. Từ kinh nghiệm của Ireland có thể thấy công nghệ không được đặt tách rời khỏi chiến lược, thể chế và con người, mà được xem là một bộ phận cấu thành của quá trình đổi mới toàn diện hoạt động kiểm toán.

Những kinh nghiệm này có giá trị thực tiễn đối với KTNN Việt Nam trong quá trình triển khai Chiến lược và Kiến trúc tổng thể công nghệ thông tin, hướng tới hình thành nền kiểm toán số.

Chủ tịch Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc Miloslav Kala

Chuyến thăm và làm việc của Đoàn đại biểu cấp cao KTNN Việt Nam có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố nền tảng tin cậy và thúc đẩy quan hệ hợp tác giữa hai cơ quan. Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc đánh giá cao những kết quả hợp tác đã được hai bên vun đắp trong thời gian qua và sẵn sàng tăng cường chia sẻ kinh nghiệm, tri thức và thực tiễn kiểm toán, qua đó mở rộng các lĩnh vực hợp tác thiết thực, làm sâu sắc hơn quan hệ giữa hai cơ quan và đóng góp vào sự phát triển chung của cộng đồng các cơ quan kiểm toán tối cao.

Tổng Thư ký Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland Colette Drinan

Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland đánh giá rất cao vai trò của KTNN Việt Nam trong việc kiểm toán, giám sát minh bạch và hiệu quả các nguồn vốn viện trợ phát triển của Chính phủ Ireland. Chuyến thăm và làm việc của Đoàn đại biểu cấp cao KTNN Việt Nam đã tạo ra diễn đàn trao đổi chuyên môn sâu rộng, góp phần thắt chặt hơn nữa quan hệ hợp tác thực chất giữa hai cơ quan kiểm toán tối cao.

Chắt lọc kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực nội sinh

Những trao đổi chuyên môn với Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc và Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland cho thấy sự chuyển dịch rõ nét trong tư duy về vai trò của các cơ quan kiểm toán tối cao. Kiểm toán không còn chỉ dừng ở việc phát hiện sai phạm, kiến nghị xử lý những tồn tại trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công mà ngày càng hướng tới đánh giá hiệu quả, tác động của chính sách và chất lượng quản trị công.

Từ đó, hoạt động kiểm toán không chỉ góp phần bảo đảm kỷ luật, kỷ cương tài chính mà còn trở thành một công cụ quan trọng hỗ trợ nâng cao chất lượng hoạch định và thực thi chính sách.

Đây cũng là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với KTNN Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Sau hơn 32 năm xây dựng và phát triển, KTNN đã có địa vị pháp lý được hiến định, thực hiện chức năng kiểm toán việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công. Tuy nhiên, yêu cầu quản trị quốc gia trong bối cảnh mới đang đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với hoạt động kiểm toán: Chủ động hơn trong nhận diện và cảnh báo rủi ro; sâu hơn trong đánh giá chính sách và hiệu quả sử dụng nguồn lực; mạnh mẽ hơn trong ứng dụng công nghệ, dữ liệu và AI; đồng thời thiết thực hơn trong tạo ra những tác động tích cực đối với quản lý nhà nước và sử dụng nguồn lực công.

Bởi vậy, giá trị của chuyến công tác không chỉ nằm ở việc tiếp nhận thêm những kinh nghiệm cụ thể trong từng lĩnh vực mà sâu xa hơn là mở rộng góc nhìn về cách thức một cơ quan kiểm toán tối cao có thể thích ứng với những thay đổi của môi trường quản trị và yêu cầu phát triển.

Điều quan trọng là những kinh nghiệm quốc tế không được sao chép máy móc mà phải được chắt lọc, nội địa hóa và chuyển hóa thành năng lực nội sinh, phù hợp với điều kiện thể chế, mô hình tổ chức và yêu cầu phát triển của KTNN Việt Nam.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng

Giai đoạn hiện nay có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với KTNN Việt Nam. Trên cơ sở tổng kết việc thực hiện Chiến lược phát triển đến năm 2030, KTNN đang xây dựng Định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, với mục tiêu xây dựng KTNN trở thành cơ quan kiểm toán hiện đại, chuyên nghiệp, hoạt động trên nền tảng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; có khả năng đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong bối cảnh mới. Đồng thời, KTNN cũng đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật KTNN nhằm tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động và tiếp cận các chuẩn mực, thông lệ quốc tế.
Trong quá trình đó, KTNN Việt Nam đặc biệt coi trọng việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và đánh giá cao những thành tựu mà Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc và Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland đã đạt được, lựa chọn là những đối tác quan trọng để nghiên cứu, học hỏi kinh nghiệm trong quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của KTNN. Những chia sẻ của hai cơ quan kiểm toán tối cao là những kinh nghiệm hết sức quý báu, góp phần hỗ trợ KTNN Việt Nam trong quá trình sửa đổi Luật KTNN, xây dựng Định hướng phát triển, cũng như nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán trong thời gian tới.

Biến hợp tác quốc tế thành động lực đổi mới

Chuyến công tác đồng thời mở ra những kỳ vọng mới đối với hợp tác song phương giữa KTNN Việt Nam với các cơ quan kiểm toán tối cao trên thế giới. Với Cơ quan Kiểm toán tối cao Cộng hòa Séc, hai bên có thể tiếp tục mở rộng trao đổi đoàn, chuyên gia, đào tạo, nghiên cứu chuyên đề và phối hợp tại các diễn đàn quốc tế. Với Cơ quan Tổng Kiểm toán và Kiểm soát Ireland, chuyến thăm đầu tiên đã đặt nền móng để hai bên từng bước thiết lập quan hệ hợp tác trực tiếp, thực chất và lâu dài, nhất là trong những lĩnh vực KTNN Việt Nam đang có nhu cầu học hỏi như kiểm toán hoạt động, phân tích dữ liệu và ứng dụng AI.

Quan trọng hơn, chuyến công tác cho thấy hợp tác quốc tế đang ngày càng được gắn kết chặt chẽ với những yêu cầu phát triển nội tại của KTNN. Mỗi nội dung trao đổi, mỗi kinh nghiệm tiếp nhận và mỗi mối quan hệ được mở rộng đều hướng tới một mục tiêu chung: Nâng cao năng lực của KTNN trong thực hiện chức năng kiểm toán tài chính công, tài sản công, qua đó đóng góp thiết thực hơn vào nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia./.