Từ khắc phục hậu quả đến tái thiết bền vững sau thiên tai

Sau những trận mưa lớn, lũ, sạt lở đi qua, cuộc sống của người dân vùng bị ảnh hưởng thường bắt đầu lại từ việc thu dọn nhà cửa, sửa mái nhà, khơi thông ruộng nương, dựng chuồng trại… Với những gia đình chịu thiệt hại nặng nề, hành trình ấy cần thêm sự chung tay, hỗ trợ để có thể đứng vững sau thiên tai.

Gia đình bà Chu Thị Miên, thôn Phan Thanh, xã Nguyễn Huệ là một trong những hộ từng chịu thiệt hại về nhà cửa do bão số 10 và 11 năm 2025 gây ra. Trong thời điểm khó khăn, sự hỗ trợ từ Quỹ Cứu trợ tỉnh giúp gia đình có thêm nguồn lực sửa chữa, làm lại nhà, ổn định cuộc sống. Bà Miên cho biết: Khi nhà cửa bị hư hỏng, gia đình được hỗ trợ 50 triệu đồng, có thêm điều kiện khắc phục những hạng mục bị ảnh hưởng, từng bước hoàn thiện nơi ở, giảm bớt khó khăn trước mắt.

Thực tế sau thiên tai cho thấy, điều người dân cần không chỉ là sự hỗ trợ trong thời điểm khó khăn nhất, quan trọng hơn là điều kiện để tự khôi phục cuộc sống, trở lại với lao động, sản xuất. Một mái nhà được sửa chữa giúp gia đình có nơi ở an toàn; diện tích sản xuất được khôi phục giúp người dân tiếp tục tạo ra thu nhập. Vì vậy, hỗ trợ khẩn cấp cần gắn với phục hồi đời sống, sản xuất, tạo nền tảng để người dân từng bước ổn định cuộc sống lâu dài.

Những năm gần đây, thiên tai trên địa bàn tỉnh diễn biến ngày càng phức tạp, khó lường. Năm 2025 xảy ra 22 đợt thiên tai (rét đậm, rét hại, lốc, sét, sạt lở đất đá, mưa lớn, lũ, ngập lụt). Đặc biệt, bão số 10 và bão số 11 gây mưa lớn, lũ kép, ngập lụt vượt mức lịch sử, sạt lở đất trên diện rộng, gây thiệt hại nghiêm trọng về người, nhà ở, tài sản, sản xuất nông nghiệp và nhiều công trình hạ tầng. Tổng giá trị thiệt hại trên 4.274 tỷ đồng. Năm 2026, thiên tai tiếp tục xảy ra với tần suất và mức độ lớn hơn. Trong 9 tháng đầu năm xảy ra 14 đợt thiên tai làm 3.566 căn nhà bị hư hỏng, tốc mái, ngập lụt; trên 23.000 ha sản xuất nông nghiệp bị thiệt hại; 43 điểm trường và 10 nhà văn hóa xóm bị ảnh hưởng; 789 con gia súc, gia cầm bị chết, cuốn trôi; trên 6 ha nuôi trồng thủy sản thiệt hại. Tổng giá trị thiệt hại trên 217 tỷ đồng.

Xã Nguyễn Huệ trao hỗ trợ cho gia đình bà Chu Thị Miên, thôn Phan Thanh.

Khi mưa lũ qua đi, công tác khắc phục được triển khai trong điều kiện nhiều nơi còn ngổn ngang, đòi hỏi các cấp, ngành, địa phương phải vừa khẩn trương xử lý hậu quả, vừa tính toán những giải pháp phục hồi phù hợp, hạn chế thấp nhất những tổn thất có thể tiếp tục phát sinh. An toàn tính mạng người dân được ưu tiên; thiệt hại được rà soát, đánh giá; lực lượng tại chỗ được huy động tham gia khắc phục. Việc vệ sinh môi trường, xử lý các điểm có nguy cơ mất an toàn, sửa chữa nhà cửa, khôi phục giao thông và các công trình thiết yếu được triển khai nhanh chóng. Trong sản xuất nông nghiệp, các địa phương kiểm tra, thống kê diện tích bị thiệt hại, làm cơ sở đề xuất hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất.

Bên cạnh sự vào cuộc của chính quyền và lực lượng chức năng, tinh thần tương trợ trong cộng đồng trở thành nguồn lực quan trọng giúp người dân vượt qua khó khăn. Người dân giúp nhau ngày công, lực lượng chức năng hỗ trợ thu dọn đất đá, sửa chữa nhà cửa, di chuyển người và tài sản khi cần thiết. Tuy nhiên, trước diễn biến ngày càng phức tạp của thiên tai, vấn đề đặt ra là làm thế nào để những gia đình từng chịu thiệt hại có thể ổn định cuộc sống lâu dài, giảm nguy cơ tiếp tục bị tổn thương khi thiên tai xảy ra. Yêu cầu tái thiết theo hướng an toàn, bền vững cần được quan tâm ngay trong quá trình phục hồi. Đối với những nơi có nguy cơ cao về sạt lở, lũ quét, ngập lụt, việc quy hoạch, triển khai các khu tái định cư để từng bước di dời người dân đến nơi ở mới an toàn hơn là giải pháp lâu dài. Cùng với bố trí đất ở, đầu tư giao thông, điện, nước sinh hoạt và các công trình thiết yếu, điều kiện sản xuất, sinh kế của người dân cần được tính toán phù hợp.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nông Thanh Mẫn, trong điều kiện biến đổi khí hậu, thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, khó lường, công tác dự báo, cảnh báo, chỉ đạo ứng phó phải được thực hiện chủ động, kịp thời. Công tác khắc phục hậu quả cần khẩn trương, hiệu quả, bảo vệ tính mạng người dân là trên hết, trước hết. Tăng cường củng cố lực lượng ứng phó ở cấp xã, thực hiện tốt phương châm “4 tại chỗ”, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao kỹ năng phòng tránh cho cộng đồng.

Chủ động phòng ngừa để giảm thiệt hại; khắc phục kịp thời để người dân sớm ổn định; phục hồi sản xuất để duy trì sinh kế và từng bước tái thiết nơi ở, hạ tầng theo hướng an toàn hơn. Đó là nền tảng để cộng đồng nâng cao khả năng chống chịu, giảm bớt những tổn thất do thiên tai và hướng tới cuộc sống ổn định, bền vững.