Từ kỳ tích 3.000km cao tốc đến 'bệ phóng' hiện thực hóa 5.000km cao tốc

Sau cột mốc hơn 3.000km cao tốc hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2025, ngành giao thông bước vào giai đoạn tăng tốc mới, hướng tới mục tiêu 5.000km cao tốc vào năm 2030.

Việc phát triển nhanh kết cấu hạ tầng giao thông với phương châm “đi trước một bước” cho thấy với 3.000km cao tốc hoàn thành đã góp phần làm thay đổi diện mạo của đất nước từng ngày, xóa bớt khoảng cách vùng miền, nhu cầu đi lại của người dân, hoạt động giao thương, kết nối ngày càng được đáp ứng nhanh và an toàn hơn. Đặc biệt, mỗi tuyến cao tốc mới được dựng xây trên tinh thần: “Qua sông thì bắc cầu, qua núi thì khoét núi, qua đồng bằng thì đổ đất, đổ cát” tiết kiệm chi phí đầu tư, mở ra không gian phát triển mới… như chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.

Hiện thực hóa Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 10 năm (2021-2030), trong 5 năm tới, 5.000km đường cao tốc sẽ được đầu tư, xây dựng thông qua các cơ chế, chính sách đột phá; thu hút “rót vốn” vào hạ tầng giao thông và sự trưởng thành lớn mạnh của các doanh nghiệp, nhà thầu xây dựng.

Diện mạo hạ tầng cao tốc 5 năm tới

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, nếu từ năm 2004 đến năm 2020, cả nước mới có 1.163km đường bộ cao tốc, chỉ trong 5 năm trở lại đây (giai đoạn 2021-2025), được sự quan tâm của Đảng, Quốc hội, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương và sự ủng hộ của nhân dân, tổng chiều dài đường bộ cao tốc được hoàn thành, đưa vào khai thác đạt 1.313km, bằng gần 20 năm trước cộng lại. Đây là tốc độ phát triển nhanh nhất trong lịch sử ngành giao thông vận tải Việt Nam, góp phần hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc quốc gia theo hướng đồng bộ, hiện đại và liên thông.

Mặt khác, Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, định hướng hình thành mạng lưới 41 tuyến cao tốc với tổng chiều dài khoảng 9.000km, kết nối trung tâm chính trị, kinh tế, vùng động lực và cửa ngõ quốc tế của cả nước. Đây là bước đi có tính nền tảng, đảm bảo phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với quy hoạch vùng và quy hoạch quốc gia.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, đến hết năm 2025 sẽ hoàn thành 3.803km (trong đó tuyến chính cao tốc 3.345km, nút giao và đường dẫn 458km).

Như vậy, theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030 sẽ hoàn thành 1.052km các dự án đã khởi công, đang thi công xây dựng, chuyển tiếp như: Hữu Nghị-Chi Lăng (60km); Gia Nghĩa-Chơn Thành (129km); Mỹ An-Cao Lãnh (26km); Hòa Bình-Mộc Châu (66km), Chợ Mới-Bắc Kạn (29km); Ninh Bình-Hải Phòng (99km); Đồng Đăng-Trà Lĩnh (93km); Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột (50km); Thành phố Hồ Chí Minh-Chơn Thành (53km); Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng (189km); Cao Lãnh-An Hữu (11km); Vành đai 4 Hà Nội (113km).

Hoàn thành 460km các dự án đang chuẩn bị đầu tư, đã được bố trí vốn như: Quy Nhơn-Pleiku (125km); Dầu Giây-Tân Phú (60km); Tân Phú-Bảo Lộc (66km); Thành phố Hồ Chí Minh-Mộc Bài (51km), Vành đai 4 Thành phố Hồ Chí Minh (159km).

Các dự án quan trọng, cấp bách, đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu đầu tư, đang huy động nguồn vốn để triển khai với chiều dài khoảng 759km như: cầu Cần Thơ 2 và đường dẫn (15km); Phú Thọ-Cổ Tiết-Chợ Bến (87km); Đức Hòa-Mỹ An (68km); Hòa Bình-Mộc Châu đoạn Km0-Km19; Bắc Kạn-Cao Bằng (87km); Ninh Bình-Hải Phòng (đoạn qua Hải Phòng 18km); Đồng Đăng-Trà Lĩnh giai đoạn 2 (27km); Tuyên Quang-Hà Giang giai đoạn 2 (59km); Vinh-Thanh Thủy (65km); Cam Lộ-Lao Bảo (56km), Quảng Ngãi-Kon Tum (144km); Gò Dầu-Xa Mát (65km); Cà Mau-Đất Mũi (90km), Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội (83km)...

Nếu các dự án trên đáp ứng tiến độ, tính đến năm 2030, tổng chiều dài đường bộ cao tốc trên cả nước sẽ đạt 5.561km.

Một dự án thành phần cao tốc Bắc-Nam phía Đông được hoàn thành và đưa vào khai thác. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

“Với việc hoàn thành mục tiêu 3.000km đến năm 2025, đang triển khai thi công và chuẩn bị đầu tư trên 2.000km, mục tiêu đến năm 2030 đạt 5.000km đường bộ cao tốc là khả thi, tạo nên mạng lưới hạ tầng đường bộ tương đối đồng bộ, hiện đại, hình thành bộ khung đường bộ kết nối trục dọc Bắc-Nam, các trục Đông-Tây quan trọng, kết nối các cảng biển, cửa khẩu quốc tế, các cảng hàng không lớn, hỗ trợ, tạo tiền đề vững chắc cho mục tiêu được xác định trong Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội 2021-2030 ‘đến năm 2030 là nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao’. Riêng đường bộ cao tốc dự kiến bố trí 160.744 tỷ đồng để bảo đảm mục tiêu 5.000km vào năm 2030 (10 dự án),” ông Trần Minh Phương, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch-Tài chính (Bộ Xây dựng) cho biết.

“Bệ phóng” hiện thực hóa mục tiêu 5.000km cao tốc

Việc phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại tiếp tục được xác định là nền tảng mở rộng không gian phát triển, tạo động lực lan tỏa, đưa đất nước vững vàng bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh và bền vững trong những năm tới.

Tuy nhiên, ông Phạm Văn Khôi, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành cho rằng, khối lượng công việc trong nhiệm kỳ tới dự kiến gấp 4-5 lần nhiệm kỳ vừa qua, đòi hỏi các doanh nghiệp cũng phải lớn gấp 2-3 lần, tăng tốc lên nhiều lần mới có thể đáp ứng khối lượng công việc.

Cầu số 1 trên tuyến đường bộ cao tốc Vũng Áng-Vùng. (Ảnh: Quốc Khánh/Vietnam+)

“Các nhà thầu giao thông mong muốn là Đảng và Chính phủ sẽ tạo cho các doanh nghiệp có môi trường làm việc tốt hơn, đặc biệt trong việc đào tạo nhân lực - yếu tố gần như quyết định tới việc thành bại của các dự án trong thời gian tới, bên cạnh đó là việc tháo gỡ các cơ chế bứt phá về nguồn vật tư, vật liệu địa phương; lựa chọn những nhà thầu đủ mạnh, đủ kinh nghiệm thi công,” ông Khôi nhấn mạnh.

Nhấn mạnh không chỉ là đổi mới tư duy, ông Lê Quốc Dũng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 7 (Bộ Xây dựng) nhìn nhận, thực hiện dự án giao thông muốn có tiến độ vượt trội cần thêm nhiều yếu tố như: lựa chọn đúng nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm; công tác duyệt bản vẽ thi công không cầu toàn 100% nhưng phải phù hợp với tiến độ thi công của nhà thầu; kịp thời duyệt thiết kế, dự toán để nhà thầu triển khai; công tác tổ chức thi công khoa học, hợp lý, làm đến đâu gọn đến đấy, không chờ dồn vào thời điểm cuối mới làm; công tác nghiệm thu thanh toán linh hoạt, không máy móc để tiền về với nhà thầu nhanh nhất; chủ đầu tư, nhà thầu đủ bản lĩnh, trình độ, tự tin quyết định giải pháp trong tình huống khó…

Theo ông Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các Nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam, để hoàn thành mục tiêu 5.000km đường cao tốc vào năm 2030 cần có cơ chế, chính sách; sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng hành của Nhà nước đối với các doanh nghiệp trong phát triển; ứng dụng khoa học công nghệ.

“Cơ chế, chính sách phải được mở đường, nguồn lực mới được khơi thông để hoàn thành mục tiêu xây dựng tiếp 2.000km trong giai đoạn 2025-2030. Các dự án cao tốc vừa qua đã cho thấy khi địa phương vào cuộc quyết liệt, điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng đã được tháo gỡ nhanh chóng. Nhà nước cần quan tâm, đồng hành với sự lớn mạnh của các doanh nghiệp từ tư vấn, nhà đầu tư, nhà thầu, có cơ chế bù đắp, khích lệ cho những nỗ lực, nguồn lực mà các doanh nghiệp bỏ ra vì một mục tiêu chung phát triển hạ tầng đất nước,” ông Chủng nhìn nhận.

Tại khu vực Km58 (xã Đông Khê, tỉnh Cao Bằng), nhà thầu đang tiến hành thảm bêtông nhựa nền đường. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Đột phá trong thu hút nguồn lực đầu tư

Theo ông Nguyễn Thế Minh, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế-Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng), trong các dự án trong kế hoạch 5.000km tới đây, việc ưu tiên nguồn lực đầu tư các dự án có tính kết nối vùng và vai trò động lực phát triển là cần thiết.

“Các tuyến cao tốc này hoàn thành, mạng lưới cao tốc quốc gia sẽ đạt quy mô 5.000km, kết nối thông suốt từ Bắc tới Nam, từ miền núi đến đồng bằng và ven biển, hình thành trục phát triển chiến lược, lan tỏa động lực tăng trưởng trên phạm vi cả nước," ông nói.

Hầm đường bộ số 1 trên tuyến cao tốc Quảng Ngãi-Hoài Nhơn đã hoàn thành. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Cũng theo ông Minh, việc hoàn thành mục tiêu này không chỉ rút ngắn khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, giảm chi phí logistics, mà còn góp phần hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc quốc gia theo hướng đồng bộ, hiện đại và liên thông, tạo nền tảng để Việt Nam chuyển sang giai đoạn phát triển hạ tầng giao thông đa phương thức, thông minh, bền vững, phục vụ mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Để hiện thực hóa mục tiêu hoàn thành, đưa vào khai thác đạt 5.000km cao tốc vào năm 2030, ông Minh cho rằng, các địa phương tiếp tục rà soát tổ chức bộ máy nhất là các cơ quan, đơn vị được giao đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, cấp mỏ vật liệu cho các dự án.

Các Bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư, nhà thầu tiếp tục đổi mới tư duy, cách nghĩ, cách làm, khắc phục các khó khăn, vướng mắc, huy động mọi nguồn lực, máy móc thiết bị, nhân vật lực, áp dụng các giải pháp kỹ thuật để tăng tốc, bứt phá, đưa các dự án về đích đúng và vượt tiến độ đã đề ra, đảm bảo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người-rõ việc-rõ thời gian-rõ trách nhiệm-rõ sản phẩm-rõ thẩm quyền.

Nhà thầu huy động máy móc, nhân lực để thảm những mét bê tông nhựa một dự án cao tốc. (Ảnh: Khánh Hùng/Vietnam+)

“Ngoài việc Nhà nước cân đối vốn cho các dự án, chúng ta cần đẩy mạnh huy động vốn xã hội thông qua hình thức đối tác công-tư (PPP) và các nguồn lực hợp pháp khác, các địa phương chủ động huy động và khai thác hiệu quả nguồn lực, tổ chức triển khai dự án linh hoạt,” ông Minh nói.

Ông Phùng Đức Dũng, Trưởng phòng Quản lý đầu tư công tư (Cục Đường bộ Việt Nam) cho biết huy động nguồn lực PPP vào hạ tầng giao thông chính là giải pháp hiệu quả, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp theo Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Bên cạnh đó, năm 2024-2025, Chính phủ đã trình Quốc hội sửa Luật PPP (Luật số 57/2024/QH15 và Luật số 90/2025/QH15) quy định tháo gỡ vướng mắc các dự án đã ký hợp đồng trước thời điểm Luật PPP ban hành, bảo đảm sự bình đẳng, công khai, minh bạch.

"Đây được đánh giá là cơ sở pháp lý rất quan trọng để tháo gỡ cho các dự án BOT, khơi thông nguồn lực, xây dựng niềm tin với các doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và là giải pháp quan trọng góp phần hoàn thành mục tiêu 5.000km cao tốc vào năm 2030,” ông Dũng tin tưởng./.

Dự án cao tốc Quảng Ngãi-Hoài Nhơn dài 88km đã được thông tuyến kỹ thuật trong dịp 19/12/2025. (Ảnh: PV/Vietnam+)

(Vietnam+)