Từ Lễ hội cầu ngư đến văn hóa miền biển

Được truyền từ bao đời

Di sản văn hóa là yếu tố quan trọng, có tính quyết định để làm nên diện mạo, bản sắc riêng của một dân tộc hay một vùng văn hóa. Để mất di sản, dù chỉ là một phần, cũng chính là đánh mất bản sắc. Bảo tồn và phát huy di sản vì sự phát triển bền vững vừa là mục tiêu vừa là động lực của mỗi địa phương và của cả nước.

Nghệ An – vùng đất với 82km bờ biển, luôn đối mặt với thiên tai, lụt, bão. Dù vậy, thiên nhiên nơi đây vẫn luôn ưu ái cho ngư dân nguồn lợi dồi dào từ biển, bởi thế, với cư dân miền biển, biển chính là nhà, biển là cha, là mẹ. Và từ bao đời nay, Lễ hội cầu ngư được tổ chức hàng năm là lễ hội lớn nhất của ngư dân vùng biển Nghệ An.

Lễ hội cầu ngư Nghệ An là một trong những lễ hội truyền thống đặc sắc của ngư dân miền biển, được tổ chức hàng năm vào đầu xuân (tháng 3 âm lịch). Đây là dịp để người dân các làng chài ven biển cầu nguyện cho một năm mới bình an, trời yên biển lặng, tôm cá đầy khoang. Lễ hội không chỉ mang đậm yếu tố tâm linh mà còn thể hiện sự gắn kết giữa con người với biển cả.

Lễ hội cầu ngư tại xã Diễn Châu (Nghệ An). Ảnh: Nguyễn Diệu

Lễ hội này chủ yếu được tổ chức ở các khu vực ven biển như xã Diễn Châu, phường Cửa Lò... nơi mà nghề biển là sinh kế chính của người dân. Những nghi lễ trang nghiêm như lễ rước thủy thần, cúng biển hay thả lưới đầu năm không chỉ cầu an cho ngư dân mà còn là sự tôn kính của người dân đối với thần linh và biển cả.

Bên cạnh đó, lễ hội còn là dịp để mọi người trong cộng đồng tụ họp, giao lưu, cùng nhau tận hưởng không khí vui tươi, sôi động của các hoạt động văn hóa, thể thao dân gian.

Tìm về miền biển xã Diễn Châu, ta sẽ thấy một âm sắc miền biển đúng nghĩa vang vọng từ bốn bể. Là chân chất, là “ăn sóng, nói gió, ăn to nói lớn”, nhưng đậm đà của ngư dân nơi đây. Đối với người dân miền chân sóng, lễ hội cầu ngư chính là nghi thức truyền thống, được truyền từ đời này qua đời khác, được hun đúc từ cái mặn mòi của biển. Sau cái ồn ào từ trống chiêng, là cả một ý thức hệ: cầu yên, cầu tài để mong sự lành, may mắn và thành công. Lễ hội không chỉ phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, mong năm mới nhiều thắng lợi... còn gửi gắm tâm niệm của những người con của biển cả: mưa thuận gió hòa, trời yên biển lặng, khoang thuyền đầy hải sản.

Đặc sắc của lễ hội cầu ngư nơi đây là các nghi lễ truyền thống như: lễ khai quang, lễ yết cáo, lễ cầu ngư - lễ Đại tế, lễ tạ, lễ cầu yên, lễ thả hoa… thể hiện lòng thành kính, tri ân của người dân đến các vị chư thần và kính thỉnh các chư thần phù hộ cho mưa thuận, gió hòa, quê hương thanh bình, phát triển.

Lễ hội cầu ngư gồm nhiều nghi lễ truyền thống. Ảnh: Nguyễn Diệu

Đặc biệt, với ngư dân nơi đây, việc “nhúng giã” có ý nghĩa khai mở cửa biển, đánh dấu mùa khai thác hải sản của ngư dân; cầu mong luồng lạch luôn khơi thông, ra khơi, vào lộng được thuận lợi, bình an, những chuyến đi biển khai thác được nhiều tôm cá, mùa màng bội thu.

Ngư dân Nguyễn Văn Tuấn, xóm Hải Nam (xã Diễn Châu) cho biết: Đối với tôi, biển là nhà. Gần 50 năm gắn bó với biển, hơn ai hết tôi hiểu biển cần gì. Không đơn thuần là đánh bắt hải sản, đó còn là bảo vệ chủ quyền của quê hương. Những lá cờ Tổ quốc được cắm trên mỗi chiếc thuyền là minh chứng mạnh mẽ cho tình yêu Tổ quốc. Bởi thế, Lễ hội cầu ngư đầu năm của ngư dân nơi đây, không chỉ mong các Ngài che chở, phù hộ, mọi sự hanh thông, năm mới có nhiều chuyến vươn khơi khai thác được nhiều hải sản.

Mang nhiều ý nghĩa

Trong tín ngưỡng của người dân miền biển, Lễ hội cầu ngư không đơn thuần là một sự kiện văn hóa, đây chính là ước vọng, tỏ lòng lòng biết ơn thiên nhiên, thần linh và cầu mong một năm an lành, thuận lợi.

Ngoài tục "nhúng giã", ngư dân các làng biển như xóm Hải Nam, xóm Hải Đông (xã Diễn Châu)... còn có nhiều nghi thức độc đáo, đặc trưng như: Tục cúng thuyền đêm giao thừa, tín ngưỡng thờ cá ông, phong tục vẽ mắt cho tàu, thuyền dịp Tết, lễ cầu ngư… Các phong tục này đã phần nào phản ánh sự đa dạng, độc đáo trong văn hóa, tín ngưỡng của cư dân miền biển; thể hiện thái độ ứng xử hài hòa của ngư dân đối với môi trường sông nước, được gìn giữ, bảo lưu và trao truyền vẹn nguyên qua các thế hệ.

Ông Đào Hồng Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Diễn Châu (Nghệ An) nhấn mạnh, trong lịch sử xã Diễn Châu đã ghi nhận về một thời phát triển rực rỡ đời sống văn hóa vùng biển. Lễ hội cầu ngư là dịp để người dân thể hiện sự đoàn kết, tình làng nghĩa xóm, tạo sự gắn bó mật thiết trong cộng đồng. Đây cũng là thời điểm để mọi người cùng nhau ước nguyện, mong muốn những chuyến khơi hay lộng đều bình an.

Lễ hội không chỉ phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, còn mong năm mới nhiều thắng lợi. Ảnh: Nguyễn Diệu

Lễ hội cầu ngư tỉnh Nghệ An không chỉ là một dịp để người dân miền biển tôn vinh các vị thần biển và cầu nguyện cho một mùa biển bội thu mà còn là một trải nghiệm du lịch độc đáo, thu hút đông đảo du khách từ khắp mọi nơi.

Tiếng trống hội vang lên rộn ràng cùng với những lời cầu nguyện từ lòng đất mẹ tạo nên một không gian đầy linh thiêng và huyền bí. Đây chính là dịp tuyệt vời để bạn tìm hiểu về phong tục, tập quán của ngư dân miền Trung.

Dù với hình thức tổ chức khác nhau, nhưng Lễ hội cầu ngư của ngư dân vùng biển Nghệ An luôn mang một thông điệp chung là cầu cho trời yên biển lặng, tôm cá đầy khoang, đời sống của ngư dân ngày càng ấm no, sung túc. Ngư dân luôn bám biển và sẵn sàng bảo vệ biển trời quê hương, dù cho sóng to gió lớn nhưng vẫn vững tay lái, tay chèo.

Nguyễn Diệu