Tư lệnh CENTCOM: vai trò định hình chiến lược chiến tranh của Mỹ với Iran

Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, gặp Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Trung tướng Eyal Zamir, ngày 24/1/2026. Ảnh: IDF

Trong cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), được đánh giá là nhân vật có ảnh hưởng đáng kể đến việc hoạch định và triển khai chiến lược quân sự của Washington.

Tuy nhiên, cách tiếp cận thận trọng trong việc tham mưu cho Tổng thống Donald Trump, cùng những tranh cãi về hiệu quả của chiến dịch quân sự, đang đặt ra câu hỏi về vai trò của CENTCOM trong việc xác định mục tiêu và lối thoát cho cuộc chiến.

Theo bài phân tích đăng ngày 9/10 của báo Jerusalem Post (Israel), ông Cooper đã có những đóng góp quan trọng trong công tác phối hợp quân sự Mỹ - Israel, lập kế hoạch tác chiến và ứng phó với các mối đe dọa trên biển, đặc biệt tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ảnh hưởng của vị tư lệnh này đối với các quyết định chiến lược cấp cao vẫn có những giới hạn nhất định.

Khác với người tiền nhiệm Michael Kurilla, ông Cooper được cho là ít trực tiếp truyền đạt quan điểm chiến lược tổng thể với Tổng thống Trump, mà chủ yếu thông qua Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine. Tùy từng vấn đề, ông cũng trao đổi với Ngoại trưởng Marco Rubio hoặc Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth.

Ông Cooper coi đây là cách thức phù hợp với vai trò của một tư lệnh chiến trường, giúp những đánh giá quân sự được chuyển đến các cấp ra quyết định cao nhất thông qua hệ thống chỉ huy. Cách tiếp cận này giúp ông duy trì ảnh hưởng trong quá trình hoạch định chính sách, song cũng làm dấy lên câu hỏi về mức độ trực tiếp mà giới lãnh đạo quân sự có thể tác động đến các quyết định của Tổng thống.

Ông Cooper từng đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến với Iran tháng 6/2025, khi còn là Phó Tư lệnh CENTCOM, thông qua việc phối hợp chặt chẽ với giới chức Israel. Trong cuộc xung đột đầu năm 2026, ông tiếp tục được đánh giá cao về năng lực lập kế hoạch và tổ chức các hoạt động quân sự.

Một trong những thách thức lớn nhất đối với chính quyền Tổng thống Trump là tình hình tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược có ý nghĩa đặc biệt đối với thương mại và năng lượng toàn cầu. Việc Iran tuyên bố đóng cửa tuyến đường này trong phần lớn năm 2026 đã gây ra những xáo trộn đáng kể đối với kinh tế thế giới, đồng thời làm dấy lên chỉ trích về khả năng bảo đảm an ninh hàng hải của Mỹ.

Ông Cooper cho rằng Washington không thể lập tức tập trung giải quyết vấn đề Hormuz ngay từ đầu tháng 3/2026, bởi trước hết cần làm suy giảm các mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV), tên lửa đạn đạo và lực lượng hải quân Iran. Quá trình này được dự báo cần ít nhất một tháng.

Các nguồn tin Mỹ cho rằng những tuyên bố của Tehran về việc rải thủy lôi tại eo biển Hormuz hồi đầu tháng 3 phần lớn không phản ánh tình hình thực tế vào thời điểm đó. Tuy nhiên, mối đe dọa từ tên lửa và UAV của Iran là có thật, đủ khiến nhiều tàu thuyền tránh đi qua khu vực. Những thông tin này chủ yếu dựa trên đánh giá của phía Mỹ và chưa thể được coi là kết luận độc lập về toàn bộ diễn biến tại eo biển.

Một chi tiết đáng chú ý là vào khoảng ngày 19/3, ông Cooper được cho là đã bí mật liên lạc với Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Trung tướng Eyal Zamir, đề nghị loại bỏ Tư lệnh Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), Alireza Tangsiri - người có vai trò quan trọng trong các hoạt động quân sự trên biển của Iran tại khu vực eo biển Hormuz. Israel sau đó tiến hành chiến dịch khiến ông Tangsiri thiệt mạng ngày 26/3.

Động thái này có thể được hiểu là biện pháp ngăn chặn từ sớm nhằm vô hiệu hóa nguy cơ chiến lược tiềm tàng, trong bối cảnh Washington chưa chắc chắn về ý định thực sự của Tehran liên quan đến việc rải thủy lôi.

Vai trò của CENTCOM còn thể hiện qua cách xác định mục tiêu quân sự của cuộc chiến. Trong khi Israel tập trung vào việc loại bỏ các lãnh đạo cấp cao của Iran, trong đó có Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Mỹ chủ yếu hướng đến làm suy giảm năng lực quân sự của Tehran.

Sự khác biệt này phản ánh khoảng cách ngày càng rõ giữa Mỹ và Israel về khả năng thay đổi chế độ tại Iran. Dù Tổng thống Trump nhiều lần đưa ra những phát biểu công khai đề cập đến khả năng thay đổi chế độ, các nguồn tin Mỹ cho biết quân đội và CENTCOM không nhận được chỉ thị cụ thể nhằm thực hiện mục tiêu đó.

Ngược lại, chương trình hạt nhân Iran được xem là trọng tâm chiến lược của Washington. Các đòn tấn công nhằm vào năng lực tên lửa, UAV và hải quân Iran được kỳ vọng sẽ làm suy giảm những công cụ răn đe của Tehran, qua đó gia tăng sức ép buộc nước này nhượng bộ trong vấn đề hạt nhân.

Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng của chiến dịch vẫn chưa rõ ràng. Dù năng lực quân sự Iran bị suy giảm, nước này vẫn có khả năng phóng tên lửa và UAV nhằm vào các mục tiêu trong khu vực. Trong khi đó, các căn cứ quân sự Mỹ cũng chịu thiệt hại, còn nguy cơ thiếu hụt tên lửa đánh chặn có thể ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng chiến đấu của Washington trong những cuộc xung đột tương lai.

Ông Cooper và CENTCOM cho rằng Iran đã chịu tổn thất quân sự lớn hơn đáng kể so với Mỹ. Tuy nhiên, một số ý kiến tại Mỹ đặt câu hỏi liệu những kết quả đó có tương xứng với chi phí kinh tế, thiệt hại đối với các căn cứ quân sự và những hệ lụy đối với an ninh khu vực hay không.

Trong bối cảnh chiến tranh kéo dài hơn dự kiến, thách thức đối với ông Cooper không chỉ là tổ chức các chiến dịch quân sự hiệu quả mà còn là đánh giá thời điểm và điều kiện để đạt được mục tiêu chiến lược. Tuy nhiên, theo các nguồn tin được dẫn lại, ông vẫn ưu tiên truyền đạt quan điểm thông qua hệ thống chỉ huy hiện hành, thay vì trực tiếp gây sức ép với Tổng thống Trump.

Vai trò của Tư lệnh CENTCOM vì vậy phản ánh một nghịch lý trong chiến lược quân sự Mỹ: năng lực tác chiến và phối hợp khu vực có thể tạo ra những kết quả đáng kể, nhưng không đồng nghĩa với việc đạt được các mục tiêu chính trị. Khi tương lai của chương trình hạt nhân Iran, an ninh tại eo biển Hormuz và khả năng chấm dứt xung đột vẫn chưa được giải quyết, hiệu quả thực sự của những quyết định quân sự do CENTCOM tham mưu sẽ còn cần thời gian để đánh giá.