Từ Lý Sơn, giải mã bí mật của nghỉ dưỡng xa xỉ

Kiến trúc sư Cung Thành Đạt, Giám đốc Baumschlager Eberle Việt Nam. Ảnh: Hoàng Anh

TheLEADER đã có cuộc trò chuyện chuyên sâu ngay tại đảo Lý Sơn, ngoài khơi tỉnh Quảng Ngãi, với kiến trúc sư Cung Thành Đạt, Giám đốc Baumschlager Eberle, để giải mã “mã gen” đặc biệt của công trình độc bản này.

Ba dòng chảy văn hóa giao thoa tại hòn đảo tiền tiêu

Xin chào ông. Chúng ta đang đứng trong khuôn viên của ngôi đình An Hải trên đảo Lý Sơn, một địa điểm trở thành niềm cảm hứng cho Baumschlager Eberle Việt Nam thiết kế khu nghỉ dưỡng Crystal Holidays Heritage Lý Sơn cho Tập đoàn Everland. Ngôi đình cổ này có gì đặc biệt để ông lựa chọn cho ý tưởng thiết kế khu nghỉ dưỡng?

KTS Cung Thành Đạt: Nơi chúng ta đang đứng là một phần còn lại của đình An Hải, một di tích kiến trúc lịch sử vô cùng đặc biệt của đảo Lý Sơn. Đình được xây dựng từ thời vua Minh Mạng vào năm 1820 theo cấu trúc chữ Tam, gồm điện chính, tả cung và hữu cung.

Đình Hải An không chỉ là một công trình tâm linh, mà còn là một chứng tích lịch sử vĩ đại. Đây là dấu ấn minh chứng cho quá trình khai khẩn của cha ông, là cột mốc khẳng định chủ quyền biển đảo của triều Nguyễn từ hàng trăm năm trước, khi vua Minh Mạng lập ra các đội Hoàng Sa để quản lý lãnh hải.

Về mặt kiến trúc, công trình này là điểm giao thoa văn hóa độc nhất vô nhị giữa ba nền văn minh Sa Huỳnh, Chămpa và Đại Việt. Nhưng điều hấp dẫn chúng tôi nhất chính là yếu tố tỷ lệ con người. Vị trí hòn đảo này đã tồn tại hàng triệu năm dưới sự vĩ đại của thiên nhiên, nhưng khi cha ông đặt ngôi đình này vào, họ đã chọn một tỷ lệ vô cùng tương thích. Công trình rất nhỏ xinh, dung hòa hoàn hảo và không hề lấn át bối cảnh chung của quần đảo.

Triết lý "tỷ lệ con người" và "yếu tố nơi chốn" này được Baumschlager Eberle chuyển hóa vào Crystal Holidays Heritage Lý Sơn như thế nào, khi áp lực kinh doanh của một khu nghỉ dưỡng 5 sao thường đòi hỏi quy mô số lượng phòng rất lớn?

KTS Cung Thành Đạt: Khi bắt tay thiết kế Crystal Holidays Heritage Lý Sơn, chúng tôi coi yếu tố nơi chốn là kim chỉ nam. Nơi chốn ở đây bao gồm dòng chảy lịch sử và cả đặc tính vi khí hậu. Là một văn phòng kiến trúc thuộc nhóm 10 thương hiệu hàng đầu thế giới có trụ sở tại Thụy Sĩ và Đức, chúng tôi sở hữu các công nghệ đo đạc thông số vi khí hậu cực kỳ chính xác để nắm rõ diễn biến nhiệt độ, hướng gió tại đảo qua từng mùa, từ đó tìm ra giải pháp dung hòa tốt nhất giữa kiến trúc, con người và thiên nhiên.

Chúng tôi kiên quyết nói không với việc xây một khối khách sạn khổng lồ vài trăm hay hàng nghìn phòng theo kiểu quy hoạch phân lô thẳng tắp. Thay vào đó, chúng tôi học tập cấu trúc làng xã của các dân chài bản địa để tạo ra các cụm làng xã nhỏ.

Về mặt không gian, dự án được chia thành những quần thể nhỏ từ 3 đến 11 căn nhà tụ họp lại, dựa lưng vào thiên nhiên như cách người dân chài dựng làng để che chắn gió bão.

Đình An Hải trên đảo Lý Sơn (ảnh trái) và phối cảnh khu biệt thự nghỉ dưỡng Crystal Holidays Heritage Lý Sơn. Ảnh: Hoàng Anh và Baumschlager Eberle/

Về mặt chi tiết, chúng tôi chắt lọc sự tinh khiết của văn hóa cổ Sa Huỳnh vào kiến trúc các căn nhà gỗ một tầng hay biệt thự nghỉ dưỡng biệt lập, đồng thời đưa nét chạm khắc tinh tế của Chămpa vào khu nhà sinh hoạt cộng đồng trung tâm.

Toàn bộ vật liệu và kỹ thuật truyền thống sẽ được ưu tiên nhằm tạo nên một công trình độc bản, vừa mang lại sự thoải mái cao nhất theo tiêu chuẩn quốc tế, vừa giữ nguyên tỷ lệ nhỏ xinh phù hợp với đảo Lý Sơn.

Hiện nay, khái niệm "phát thải ròng bằng 0" đang là một xu thế toàn cầu mà Chính phủ Việt Nam đã cam kết đạt được vào năm 2050. Với một công trình nghỉ dưỡng biển đảo như Crystal Holidays Heritage Lý Sơn, Baumschlager Eberle định hướng tiêu chuẩn này ra sao?

KTS Cung Thành Đạt: Để hiểu về tiêu chuẩn không phát thải ròng trong kiến trúc, trước hết ta phải hiểu về khái niệm "năng lượng xám". Năng lượng xám chính là lượng khí thải carbon phát sinh ra môi trường trong toàn bộ quá trình khai thác mỏ, sản xuất thép, luyện kim, vận chuyển vật liệu nhằm xây dựng công trình, làm gia tăng hiệu ứng nhà kính.

Định hướng của chúng tôi tại dự án này là triệt tiêu năng lượng xám để đưa phát thải về bằng không thông qua chuỗi 18 tiêu chí nghiêm ngặt. Lộ trình gồm hai giai đoạn cụ thể, bắt đầu bằng việc đạt chứng nhận Xây dựng Xanh ngay trong quá trình thi công, sau đó đến giai đoạn Vận hành Xanh.

Sau ba năm dự án đi vào hoạt động, một tập đoàn kiểm toán độc lập của Mỹ sẽ đến tiến hành kiểm toán năng lượng để cấp chứng chỉ chính thức dựa trên các thông số phát triển bền vững thực tế.

Thực ra, nếu ngẫm lại, các cụ nhà mình ngày xưa sống hoàn toàn không phát thải ròng. Gỗ được lấy từ rừng trồng, gạch đá nhặt từ sông suối về xếp lại, còn mái lá thì khai thác từ đầm lầy. Đặc biệt là kỹ thuật tường trình đất, một loại vật liệu không cần nung nên không sinh ra khí thải, nhưng lại có khả năng cách nhiệt tuyệt vời.

Hiện nay tại Việt Nam, có một nữ kiến trúc sư tầm cỡ thế giới đang đi đầu nghiên cứu về tường trình đất dưới sự tài trợ và phát triển của Chính phủ Đức. Chúng tôi cũng đang nghiên cứu ứng dụng phương pháp thi công không phát thải này tại dự án của Everland.

Thậm chí, chúng tôi còn hướng tới giải pháp âm carbon, tức là lưu trữ carbon bằng cách thay thế kết cấu bê tông bằng kết cấu gỗ từ rừng trồng ngắn hạn. Cây xanh hấp thụ carbon trong quá trình lớn lên, nên khi ta giữ gỗ lại trong công trình là ta đang lưu trữ carbon, giúp bảo vệ môi trường cho thế hệ mai sau.

Công thức thành công từ “thiên nhiên kỳ vĩ” và “di sản nhân tạo”

Là kiến trúc sư đồng hành cùng Tập đoàn Everland qua nhiều dự án lớn, ông nhận xét thế nào về chiến lược đầu tư của họ? Nhiều ý kiến cho rằng Everland đang khá "liều lĩnh" khi liên tục đổ dòng vốn lớn vào những vùng đất hoàn toàn mới, hoang sơ và đầy thách thức?

KTS Cung Thành Đạt: Đúng là nếu nhìn thuần túy dưới góc độ tài chính ngắn hạn, nhiều người sẽ gọi đây là đầu tư mạo hiểm. Bản thân văn phòng Baumschlager Eberle chúng tôi khi chọn chủ đầu tư cũng rất khắt khe, nhưng chúng tôi đồng hành được với tiến sĩ Lê Đình Vinh, Chủ tịch Tập đoàn Everland vì tìm thấy sự đồng điệu trong triết lý kinh doanh bền vững, kiến tạo cộng đồng.

Everland không đi gom đất ở những nơi đã quá tải để phân lô bán nền. Công thức đầu tư của họ luôn dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai yếu tố là thiên nhiên kỳ vĩ và di sản nhân tạo, văn hóa sống.

Hãy nhìn vào Siem Reap của Campuchia để thấy tại sao du khách toàn cầu lại đổ về đó đông như vậy. Câu trả lời là vì họ có yếu tố di sản nhân tạo là Angkor Wat huyền thoại và yếu tố tự nhiên là vùng Biển Hồ rộng lớn.

Everland đang áp dụng chính xác công thức thành công kinh doanh bền vững này tại Việt Nam. Không chỉ ở Lý Sơn với núi lửa hàng triệu năm kết hợp đền đài cổ, Baumschlager Eberle còn đang thiết kế các quần thể nghỉ dưỡng khác cho Everland tại Cù Lao Ông Xá ở Đắk Lắk hay Núi Cấm tại An Giang.

Tất cả đều là những nơi có cấu trúc thiên nhiên kỳ vĩ, nằm trong vùng bảo vệ rạn san hô hoặc vùng giao thương văn hóa lâu đời. Đó là tầm nhìn dẫn dắt, biến những giá trị văn hóa hoang sơ thành động lực kinh tế cho cộng đồng bản địa.

Nét văn hóa cổ Sa Huỳnh với những căn nhà gỗ một tầng được khéo léo chặt lọc để đưa vào kiến trúc của dự án. Ảnh: DNCC.

Bài toán chinh phục thế hệ trẻ

Có một thực tế tại Việt Nam là các chủ đầu tư thường chuộng sự hào nhoáng, bóng bẩy như lát đá cẩm thạch, mạ vàng, kiến trúc châu Âu tân cổ điển... để định vị phân khúc xa xỉ cho khách quốc tế. Ông có sợ việc đưa các yếu tố mộc mạc, đậm chất Việt vào Heritage Lý Sơn sẽ làm giảm đi tính cao cấp của dự án?

KTS Cung Thành Đạt: Đối với Crystal Holidays Heritage Lý Sơn, việc phát huy giá trị văn hóa bản địa trong một dự án đạt chuẩn quốc tế chính là kim chỉ nam và là tôn chỉ hoạt động hàng đầu.

Baumschlager Eberle có 29 văn phòng trên thế giới, nhưng họ cử một người Việt Nam làm giám đốc điều hành tại đây vì tôi hiểu sâu sắc văn hóa và con người Việt. Chúng tôi tuyệt đối không mang một thiết kế nguyên bản từ Thụy Sĩ hay Đức về đây để sao chép rập khuôn.

Chúng ta cần định nghĩa lại khái niệm xa xỉ. Người Á Đông mình hay có thói quen nhìn vào vật liệu, phải gạch đá bóng loáng, hoành tráng thì mới coi là cao cấp. Nhưng ở phương Tây hay trong xu thế quản trị khách sạn cao cấp hiện đại, đỉnh cao của sự xa xỉ bao gồm hai yếu tố cốt lõi là sự riêng tư và khoảnh khắc. Thay vì xây hàng nghìn phòng để đón khách đại trà, chúng tôi giới hạn số lượng phòng cực kỳ khắt khe theo tỷ lệ con người để tạo ra sự riêng tư tuyệt đối.

Khách hàng cao cấp đến Lý Sơn không phải để ngắm đá cẩm thạch, họ đến để hòa mình vào thiên nhiên và tái tạo năng lượng. Sự cao cấp còn là việc mang lại một khoảnh khắc chạm vào cảm xúc.

Hãy tưởng tượng một người con Lý Sơn xa quê ra Hà Nội lập nghiệp, mỗi lần trở về, đứng trên mảnh đất của cha ông và cảm nhận được dòng chảy ký ức gia đình, đó chính là khoảnh khắc xa xỉ nhất của một đời người. Các thương hiệu quản lý khách sạn hàng đầu thế giới cực kỳ tôn trọng điều đó.

Được biết, một công trình khác do Baumschlager Eberle thiết kế tại Hà Nội gần đây đã gặt hái được những giải thưởng danh giá toàn cầu nhờ triết lý này. Ông có thể chia sẻ câu chuyện đó?

KTS Cung Thành Đạt: Đúng vậy, công trình khách sạn Dusit Từ Hoa Palace do Baumschlager Eberle thiết kế tại khu vực Hồ Tây, gần chùa Kim Liên ở Hà Nội vừa qua đã xuất sắc nhận giải thưởng Khách sạn phong cách quy mô nhỏ tốt nhất thế giới của giải thưởng LIV Hospitality Design Awards. Đây là một trong những giải thưởng lớn nhất thế giới về thiết kế khách sạn, và dự án tiếp tục nhận thêm giải Khách sạn phong cách quy mô nhỏ tốt nhất châu Á.

Khách sạn Dusit Từ Hoa Palace vừa xuất sắc nhận giải thưởng Khách sạn phong cách quy mô nhỏ tốt nhất thế giới của giải thưởng LIV Hospitality Design Awards. Ảnh: BEA.

Công trình đó thành công vì chúng tôi đã áp dụng triết lý đưa không gian sống Việt hiện đại vào trong dòng chảy văn hóa. Nằm gần Chùa Kim Liên, di tích lịch sử hơn 1.000 năm tuổi, chúng tôi đã lấy cảm hứng từ cấu trúc cổng chùa và câu chuyện lịch sử về Từ Hoa, vị công chúa đặc biệt đã rời cung cấm ra vùng kinh kỳ dạy dân trồng dâu, nuôi tằm. Chúng tôi chuyển hóa chất liệu đó vào nội thất, đặt hơn 200 bức tranh tái hiện cuộc đời bà.

Công trình không hề cũ kỹ mà lập tức trở thành điểm đến biểu tượng của giới trẻ và được thế giới vinh danh. Bản sắc Việt Nam nếu làm đúng cách, làm bằng niềm tự hào dân tộc thì hoàn toàn có thể bước ra thế giới với vị thế cao nhất.

Nhưng thưa ông, văn hóa truyền thống thường bị gắn mác là “cũ kỹ”, chỉ phù hợp với những người có tuổi. Trong khi đó, khách hàng tương lai của ngành nghỉ dưỡng lại là thế hệ trẻ Gen Z, những người thích sự mới mẻ, màu sắc và hiện đại. Làm sao để dung hòa được khoảng cách này?

KTS Cung Thành Đạt: Câu hỏi rất hay, đây cũng là bài toán tôi thường xuyên phải giải trình với các chủ đầu tư. Tôi xin lấy một ví dụ về hội họa để dễ hình dung, người châu Á truyền thống thích trường phái hiện thực như vẽ hoa phải ra hoa, vẽ người phải rõ người, trong khi người châu Âu lại chuộng trường phái trừu tượng.

Còn cách chúng tôi làm kiến trúc là bán trừu tượng. Nghĩa là chúng tôi không sao chép nguyên xi từng chi tiết của đình An Hải đặt vào khu nghỉ dưỡng Crystal Holidays Heritage Lý Sơn, mà chắt lọc lấy cái tinh thần, cái cốt lõi tinh túy nhất của nó để thổi vào ngôn ngữ thiết kế hiện đại.

Tại các hội thảo khách sạn lớn trên thế giới hiện nay, tất cả các chuyên gia đều khẳng định khách hàng trong vài mươi năm tới chính là thế hệ trẻ Gen Z. Thế hệ này không quá bận tâm đến việc đồ ăn ngon, đồ uống xịn theo kiểu truyền thống, cái họ tìm kiếm là trải nghiệm của khách hàng. Trải nghiệm để không thể quên chính là sự va chạm chân thật với văn hóa bản địa.

Bởi vậy, tại Crystal Holidays Heritage Lý Sơn, bên cạnh kiến trúc, chúng tôi ứng dụng mô hình nghệ thuật cảnh quan. Chúng tôi cùng Everland lập kế hoạch biến nơi đây thành không gian tài trợ cho các nghệ sĩ trẻ, tổ chức các xưởng thiết kế và hội chợ sáng tác để các bạn nghệ sĩ lấy cảm hứng tại chỗ, rồi để lại tác phẩm nghệ thuật của mình ngay trong khuôn viên dự án.

Trong kiến trúc và cảnh quan, chúng tôi gọi đó là nghệ thuật can thiệp khéo léo. Nếu làm không khéo, không gian sẽ giống như một khu vườn bị bỏ hoang, nhưng nếu can thiệp quá thô bạo, nó sẽ biến thành một sản phẩm nhân tạo kệch cỡm. Chúng tôi chọn cách can thiệp như cách một khu rừng tự nhiên vận hành, nghĩa là vẫn giữ nguyên một khu rừng đại ngàn hoang sơ, nhưng đâu đó có những bông hoa nở ra một cách nhẹ nhàng, tinh tế.

Thế hệ trẻ hiện nay tại Việt Nam được sinh ra trong một giai đoạn có nền tảng giáo dục rất tốt, có gu thẩm mỹ cao, được tiếp xúc với âm nhạc và hội họa từ bé. Các bạn có thừa kiến thức để nhận biết và trân trọng những nét văn hóa tinh hoa được chắt lọc một cách tử tế.

Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng, Heritage Lý Sơn không chỉ là một dự án bất động sản, mà sẽ là một biểu tượng tự hào tôn vinh văn hóa Việt, được gìn giữ trọn vẹn và truyền lửa cho các thế hệ mai sau.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện vô cùng thú vị và đầy cảm hứng này!