Từ mẫu ADN đến cuộc đoàn tụ sau 54 năm

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp (TP Cần Thơ), lễ bàn giao hài cốt liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát cho thân nhân diễn ra trong không khí trang nghiêm, xúc động. Giữa những hàng bia trắng lặng im, tiếng gọi người anh của ông Nguyễn Trọng Bảy khiến nhiều người có mặt không khỏi nghẹn ngào. Sau 54 năm tìm kiếm trong hy vọng và cả những lần tưởng chừng tuyệt vọng, người em trai cuối cùng cũng thực hiện được tâm nguyện của cha mẹ: Đưa anh trở về yên nghỉ trên quê hương Thanh Hóa.

Ông Nguyễn Trọng Bảy xúc động chia sẻ, trước khi qua đời, cha mẹ luôn căn dặn các con phải tìm bằng được người anh đã ngã xuống nơi chiến trường. Ông đã nhiều lần lặn lội vào Nam, lần theo từng manh mối, gặp gỡ đồng đội cũ, tìm đến các nghĩa trang liệt sĩ với niềm hy vọng mong manh. Có chuyến đi khép lại trong thất vọng nhưng ông chưa bao giờ từ bỏ. Ông còn dặn dò con cháu tiếp tục hành trình ấy nếu mình không còn đủ sức. Niềm mong mỏi ấy đã thành hiện thực khi kết quả giám định và đối sánh ADN xác định chính xác phần mộ liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát đang an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy - Phụng Hiệp.

Sau khi được xác định danh tính bằng công nghệ ADN, ông Nguyễn Trọng Bảy nghẹn ngào bên hài cốt người anh trai sau hành trình hơn nửa thế kỷ tìm kiếm.

Liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát sinh năm 1952, quê xã Minh Dân, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa (nay là xã Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa). Là Trung đội phó thuộc Trung đoàn 1, Quân khu 9, đồng chí đã anh dũng hy sinh ngày 20-10-1972 trong trận đánh đồn Kinh Long Phụng, xã Long Thạnh, huyện Phụng Hiệp (nay là xã Thạnh Hòa TP Cần Thơ).

Những người đồng đội năm xưa vẫn còn nhớ như in hình ảnh người cán bộ trẻ quả cảm, luôn đi đầu trong chiến đấu. Ông Đặng Hoài Thông, Ban liên lạc Trung đoàn 1 U Minh cho biết: Ông và liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát cùng quê, cùng ngày nhập ngũ, cùng hành quân dọc Trường Sơn vào chiến trường miền Nam. Trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, đơn vị liên tục chiến đấu dưới mưa bom, bão đạn, đặc biệt trong mùa hè năm 1972. Sau trận đánh Kinh Long Phụng, đồng chí Nguyễn Trọng Cát anh dũng hy sinh.

Sau ngày đất nước thống nhất, nhiều đồng đội tiếp tục làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia nên chưa có điều kiện trở lại chiến trường cũ tìm kiếm hài cốt đồng đội. Khi trở về, các phần mộ đã được quy tập, thông tin thất lạc, việc tìm kiếm gặp vô vàn khó khăn. Dẫu vậy, bằng trách nhiệm và nghĩa tình của những người lính Cụ Hồ, các cựu chiến binh Trung đoàn 1 vẫn kiên trì nhiều năm liền thu thập thông tin, kết nối nhân chứng, phối hợp cùng chính quyền địa phương và thân nhân để tìm kiếm đồng đội.

Người thân, đồng đội và chính quyền địa phương di chuyển hài cốt liệt sĩ về Đài Tưởng niệm trung tâm của Nghĩa trang Liệt sĩ Ngã Bảy – Phụng Hiệp để thắp hương.

Theo ông Phan Thanh Mỹ, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Ngã Bảy, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường, hành trình xác định danh tính các liệt sĩ luôn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, các tổ chức chính trị - xã hội, ban liên lạc cựu chiến binh và thân nhân liệt sĩ. Mỗi trường hợp được xác định danh tính là kết quả của nhiều năm bền bỉ thu thập hồ sơ, đối chiếu thông tin và ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ.

Việc xác định danh tính liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát là kết quả thiết thực của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Đây không chỉ là thành tựu của khoa học mà còn thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng, Nhà nước, Quân đội và các cấp, các ngành trong thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân và nhân dân.

Di ảnh của Liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát được những đồng đội phác họa lại theo trí nhớ và gửi tặng gia đình.

Cuộc trở về của liệt sĩ Nguyễn Trọng Cát trong những ngày cả nước hướng về kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ càng làm sâu sắc thêm ý nghĩa của công tác "Đền ơn đáp nghĩa". Đó không chỉ là sự đoàn tụ của một gia đình sau hơn nửa thế kỷ đợi chờ mà còn là minh chứng cho trách nhiệm, nghĩa tình của những người đang sống đối với các anh hùng liệt sĩ.

Dẫu chiến tranh đã lùi xa nhưng hành trình tìm kiếm và đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương vẫn đang tiếp tục. Mỗi cuộc đoàn tụ là một nén tâm nhang tri ân, góp phần bồi đắp truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin của nhân dân đối với chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đồng thời giáo dục các thế hệ hôm nay, mai sau về giá trị của độc lập, hòa bình được đánh đổi bằng máu xương của biết bao người con ưu tú của dân tộc.