Từ mùa xuân lịch sử đến khát vọng Việt Nam hùng cường

Lựa chọn lịch sử

Phải khẳng định, Đổi mới là lựa chọn lịch sử. Đó là thời điểm Đảng ta dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật, dám thay đổi tư duy để phù hợp với quy luật phát triển và khát vọng của nhân dân. Trước Đổi mới, đất nước lâm vào khủng hoảng kéo dài; sản xuất đình trệ, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn, hàng hóa khan hiếm, tem phiếu trở thành ký ức chung của cả một thế hệ. Trong bối cảnh ấy, Đổi mới không chỉ là đổi mới kinh tế, mà trước hết là đổi mới tư duy, đổi mới cách nghĩ, cách tiếp cận, đổi mới phương thức lãnh đạo và quản lý.

Bài học đầu tiên của 40 năm Đổi mới chính là bài học về tầm nhìn và dũng khí. Đổi mới không phải là sự phủ định con đường đã lựa chọn, mà là cách làm cho con đường ấy phù hợp hơn với thực tiễn. Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, nhưng linh hoạt, sáng tạo trong tổ chức thực hiện; biết lắng nghe đời sống, tôn trọng thực tiễn, đó chính là chìa khóa để Đổi mới thành công. Mùa xuân của Đổi mới, trước hết, là mùa xuân của tư duy, của dũng khí chính trị và trí tuệ tập thể.

Cùng với tầm nhìn và dũng khí là bài học về niềm tin vào nhân dân. Bốn mươi năm Đổi mới cho thấy, mọi chính sách chỉ có thể thành công khi xuất phát từ nhu cầu thực sự của người dân, khi khơi dậy được trí tuệ, sức sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của cộng đồng. Từ những hộ nông dân mạnh dạn “khoán chui”, những doanh nhân dám nghĩ dám làm, những nhà khoa học, văn nghệ sĩ miệt mài cống hiến, đến hàng triệu người lao động bình thường, chính họ đã tạo nên sức sống bền bỉ của Đổi mới.

Với Hà Nội, bài học ấy càng trở nên rõ nét. Là Thủ đô - nơi hội tụ tinh hoa trí tuệ, văn hóa, Hà Nội vừa là “phòng thí nghiệm”, vừa là “tấm gương” phản chiếu chiều sâu của công cuộc Đổi mới. Từ một thành phố còn nặng dấu ấn bao cấp, hạ tầng lạc hậu, Hà Nội đã từng bước trở thành đô thị năng động, xây dựng chính quyền đô thị, tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo. Những chuyển biến ấy cho thấy sức mạnh của Đổi mới khi đi vào từng con phố, từng khu dân cư, từng gia đình.

Những bài học còn nguyên giá trị trong kỷ nguyên mới

Nhìn lại chặng đường 40 năm, có thể khái quát một số bài học cốt lõi vẫn còn nguyên giá trị trong kỷ nguyên mới.

Trước hết là bài học đặt con người và văn hóa vào trung tâm của phát triển. Đổi mới giúp chúng ta nhận ra rằng tăng trưởng kinh tế chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ cho phát triển bền vững là xây dựng nền tảng văn hóa vững chắc, chăm lo đến phẩm giá, trí tuệ, năng lực sáng tạo và đời sống tinh thần của mỗi người dân. Các văn kiện của Đảng qua nhiều kỳ Đại hội đều khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển. Nhờ kiên trì quan điểm ấy, chúng ta giữ được bản sắc Việt Nam, giữ được niềm tin xã hội và sức mạnh mềm của dân tộc trong quá trình hội nhập.

Với Hà Nội, văn hóa không chỉ là nền tảng mà còn là “thương hiệu”. Từ phố cổ, phố cũ, hồ Gươm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long đến các không gian sáng tạo hình thành từ nhà máy, kho bãi, khu tập thể cũ…, Hà Nội đang cho thấy cách một thành phố biết biến di sản thành nguồn lực phát triển. Bài học rút ra là: Phát triển không phải phá bỏ quá khứ, mà là biết nâng niu và tái thiết quá khứ trong hình hài mới, phù hợp với thời đại.

Thứ hai là bài học về sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Đổi mới chỉ thành công khi mọi cấp, mọi ngành, mọi tầng lớp cùng chung tay. Muốn Đổi mới đi vào cuộc sống, phải có hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch, khả thi; cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả; đội ngũ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Thứ ba là bài học về hội nhập quốc tế chủ động, sáng tạo. Đổi mới đã mở cánh cửa để Việt Nam bước ra thế giới, trở thành đối tác tin cậy, thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Hà Nội, với tư cách Thủ đô, chính là “cửa sổ” để thế giới nhìn vào Việt Nam và để Việt Nam đối thoại với thế giới. Muốn phát triển nhanh và bền vững, không thể khép kín, mà phải mở rộng hợp tác, tiếp thu tinh hoa nhân loại, đồng thời gìn giữ và lan tỏa các giá trị riêng.

Vận dụng tinh thần Đổi mới trong kỷ nguyên mới

Kỷ nguyên mà chúng ta đang bước vào mang những đặc trưng rất khác so với thời điểm khởi đầu Đổi mới: Chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, công nghiệp văn hóa, cùng những thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu, già hóa dân số, bất bình đẳng và cạnh tranh chiến lược. Nếu không tiếp tục đổi mới tư duy và cách làm, nguy cơ tụt hậu là điều khó tránh khỏi.

Bốn mươi năm trước, chúng ta Đổi mới để thoát khỏi khủng hoảng. Bốn mươi năm sau, chúng ta cần một tinh thần Đổi mới mới - Đổi mới để bứt phá, để hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển, xã hội văn minh và hạnh phúc. Điều đó đòi hỏi phải tháo gỡ các nút thắt thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, văn hóa và con người phát triển.

Với Hà Nội, kỷ nguyên mới đặt ra yêu cầu đi đầu trong xây dựng chính quyền đô thị hiện đại, thành phố xanh - thông minh - sáng tạo, đồng thời trở thành trung tâm lan tỏa hệ giá trị Việt Nam và hệ giá trị Thủ đô. Nếu trong 40 năm Đổi mới, Hà Nội là nơi chứng kiến những đột phá đầu tiên về tư duy và tổ chức kinh tế, thì trong giai đoạn tới, Hà Nội cần là “trạm phát sóng” mạnh mẽ về văn hóa, sáng tạo và lối sống.

Một hướng đi đặc biệt quan trọng là đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển thực chất. Điều này đòi hỏi chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, bảo tồn và phát huy di sản bằng phương thức hiện đại. Với chiều sâu lịch sử và mật độ di sản dày đặc, nếu làm tốt, Hà Nội không chỉ tạo ra động lực tăng trưởng mới mà còn góp phần định vị thương hiệu quốc gia Việt Nam.

Song song với phát triển kinh tế và văn hóa là yêu cầu bảo đảm phát triển bao trùm, công bằng. Bài học 40 năm Đổi mới cho thấy: Khi một bộ phận người dân bị đứng ngoài tiến trình phát triển, những thành tựu kinh tế khó có thể bền vững. Vì vậy, cần đặc biệt chú trọng giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội và cơ hội tiếp cận văn hóa cho mọi người dân. Hà Nội càng phải đi đầu trong bảo đảm công bằng cơ hội và xây dựng môi trường xã hội nhân ái, văn minh.

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đến trong thời khắc đặc biệt. Trong khoảnh khắc giao thừa, giữa bầu trời Hà Nội rực sáng, mỗi người có thể tự hỏi mình đã và sẽ làm gì cho chặng đường phía trước. Đổi mới chưa bao giờ là câu chuyện của riêng một thế hệ. Đó là hành trình tiếp nối. Thế hệ đi trước đã làm nên mùa xuân Đổi mới lịch sử; thế hệ hôm nay có trách nhiệm làm nên mùa xuân của khát vọng Việt Nam hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc.

Khi những cành đào Nhật Tân, quất Tứ Liên, những chuyến xe đưa người xa quê trở về sum họp vẫn hiện diện trong đời sống hôm nay, chúng ta càng thấm thía rằng sức sống của dân tộc nằm ở khả năng gìn giữ bản sắc và không ngừng sáng tạo. Đó chính là tinh thần cốt lõi của 40 năm Đổi mới và cũng là kim chỉ nam cho chặng đường phía trước, để mỗi mùa xuân không chỉ là mùa đoàn tụ, mà còn là mùa của những khởi đầu lớn lao hướng tới một Việt Nam hùng cường vào giữa thế kỷ XXI.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn