Từ nay đến cuối năm còn 8-10 đợt mưa lớn, miền Bắc tạnh ráo đến cuối tháng 9

Tổ hợp các yếu tố gây mưa lớn những ngày qua

Theo Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội, do ảnh hưởng của áp thấp nhiệt đới kết hợp dải hội tụ nhiệt đới, từ sáng ngày 14/9 đến ngày 17/9, Hà Nội xảy ra mưa dồn dập trên diện rộng. Tính đến 14h00 ngày 17/9, lượng mưa tích lũy tại nhiều khu vực đã chạm ngưỡng rất lớn: Yên Sở đạt 600,3 mm, Hai Bà Trưng 598,6 mm, xã Vĩnh Thanh 531,2 mm, xã Mỹ Đức 530,8 mm, Cầu Giấy 473,2 mm, Thanh Liệt 459,5 mm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám 444,4 mm, xã Phú Xuyên 434,8 mm, Ô Chợ Dừa 433,4 mm, Hoàn Kiếm 432,2 mm, Hoàng Mai 424,1 mm, Phú Thượng 414,5 mm, Yên Nghĩa 397,7 mm, Từ Liêm 392,7 mm và Tây Mỗ 383,7 mm.

Miền Bắc, miền Trung vừa trải qua đợt mưa lớn dài ngày. Ảnh: PV

Mưa kéo dài khiến mực nước các sông tiêu duy trì ở mức cao. Điển hình, sông Tô Lịch tại Hoàng Quốc Việt đạt 5,27 m, đập Thanh Liệt ở thượng lưu là 4,62 m và hạ lưu 5,49 m. Sông Nhuệ tại trạm bơm Đồng Bông 1 ghi nhận 5,38 m, tại cầu Hà Đông là 5,28 m, vượt báo động II 0,09 m. Ngoài ra, sông Tích dao động từ 8,33 đến 8,64 m (vượt báo động III từ 0,24 đến 0,33 m), sông Bùi đạt 7,45 m (vượt báo động III 0,45 m), sông Đáy lên 6,62 m (vượt báo động II 0,12 m), sông Mỹ Hà đạt 5,72 m (vượt báo động I 0,22 m). Mực nước nguồn tiêu dâng cao đã hạn chế năng lực tiêu tự chảy, làm chậm tốc độ thoát nước đệm, nhất là tại khu vực phía Tây và Tây Nam.

TS Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu khí tượng và khí hậu, Viện Khoa học khí tượng thủy văn, môi trường và biển cho biết, nguyên nhân đợt mưa lớn kéo dài trong gần một tuần qua ở Trung bộ, sau đó mở rộng ra Bắc Trung Bộ và đồng bằng Bắc bộ, trong đó có Hà Nội chủ yếu liên quan đến hoạt động của dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới và hoàn lưu sau áp thấp nhiệt đới, kết hợp với nguồn ẩm liên tục được đưa từ Biển Đông và Vịnh Bắc Bộ vào đất liền.

Theo ông Kiên, diễn biến mưa dịch chuyển khá rõ theo từng giai đoạn. Khoảng ngày 12-13/9, trục dải hội tụ nhiệt đới nằm qua khu vực Trung Bộ, đồng thời trên dải hội tụ xuất hiện áp thấp nhiệt đới. Hệ thống này tạo ra vùng hội tụ gió và ẩm mạnh, trước hết gây mưa lớn tại khu vực Đà Nẵng - Huế, sau đó trọng tâm mưa dịch dần lên Hà Tĩnh, Nghệ An và Thanh Hóa (Bắc Trung Bộ).

Vị chuyên gia cho biết mặc dù áp thấp nhiệt đới sau đó tan, tuy nhiên hoàn lưu còn lại vẫn duy trì một vùng ẩm lớn nên mưa tiếp tục xảy ra.

Theo ông Kiên, từ ngày 14 đến 16/9, dải hội tụ nhiệt đới có xu hướng nâng trục dần lên phía Bắc, kéo theo vùng mưa dịch chuyển từ Bắc Trung Bộ lên đồng bằng Bắc Bộ, phía nam trung du Bắc Bộ và Hà Nội. Đặc biệt, trong các ngày 15-16/9, dải hội tụ nhiệt đới gần như án ngữ trên khu vực Bắc Bộ trong thời gian khá dài.

Do đó, ông Kiên nhận định trường gió Đông - Đông Nam hoạt động liên tục, vận chuyển lượng lớn hơi ẩm (dày lên đến vài nghìn mét) từ Vịnh Bắc Bộ vào đồng bằng Bắc Bộ. Khi nguồn ẩm từ biển liên tục được bổ sung, trong khi vùng hội tụ ít dịch chuyển, các vùng mây mưa có điều kiện hình thành và tái phát triển nhiều lần trên cùng một khu vực. Vì vậy, mưa không chỉ xảy ra trong vài giờ mà kéo dài liên tục qua nhiều ngày.

Miền Bắc tạnh ráo từ nay đến cuối tháng 9

Ông Nguyễn Văn Hưởng - Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia đã chỉ ra các yếu tố gây mưa đồng thời cho biết, theo dự báo mới nhất, trong những ngày tới, thời tiết miền Bắc chủ yếu ít mưa, trời nắng, tương đối thuận lợi cho các hoạt động du lịch.

Cùng lý giải nguyên nhân đợt mưa kéo dài ở miền Bắc và miền Trung, ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết, sau khi áp thấp nhiệt đới đổ bộ vào khu vực tỉnh Quảng Trị, di chuyển sang khu vực Trung Lào, suy yếu thành vùng áp thấp và tan, tuy nhiên do vẫn còn tồn tại một dải hội tụ nhiệt đới có trục đi qua khu vực Bắc Trung Bộ, cộng thêm ảnh hưởng của đới gió Đông Nam mạnh hoạt động mạnh từ mực 1500-5000m, đới gió Đông Nam ẩm này là thành phần chính cung cấp ẩm, gây mưa.

Vì thế từ ngày 12/9 (sau khi áp thấp nhiệt đới đổ bộ và suy yếu), ở khu vực Trung du, vùng đồng bằng Bắc Bộ trong đó có thủ đô Hà Nội đã xảy ra một đợt mưa lớn diện rộng.

Về đợt mưa này, cường suất mưa không quá lớn, nhưng thời gian mưa dài, từ ngày 12/9 kéo dài đến tận trưa và chiều ngày 17/9 (5 ngày), tổng lượng mưa cũng tương đối lớn trong đó mưa tập trung ở khu vực Phú Thọ, khu vực phía Nam của tỉnh Lào Cai; khu vực Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An với lượng mưa phổ biến 200-450mm; có nơi trên 500mm như xã Cẩm Thạch (Thanh Hóa) 637mm; xã Tà Xi Láng (Lào Cai) 597mm; phường Hoa Lư (Ninh Bình) 515mm; xã Mai Hạ (Phú Thọ) 512mm.

Đối với khu vực Hà Nội, Thủ đô có mưa to với lượng mưa phổ biến từ 230-400mm, có nơi trên 400mm như Ứng Hòa 476mm; Thanh Oai 440mm; Hồng Sơn 431mm...

Ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết, theo dự báo mới nhất thì khoảng thời gian từ nay đến cuối tháng 9/2026 ở khu vực Bắc Bộ thời tiết cơ bản là tạnh ráo, chưa có dấu hiệu của đợt mưa lớn diện rộng nào; không khí lạnh cũng chưa có dấu hiệu xuất hiện, thời tiết chủ đạo là ít mưa, trời nắng, nhiệt độ ngày cũng không quá cao, phổ biến dưới 34 độ, thời tiết tương đối thuận lợi cho các hoạt động du lịch khám phá nhất là với khu vực vùng núi phía Bắc.

Ông Vũ Xuân Thành, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, từ đầu năm 2026 đến ngày 14/9, cả nước đã xảy ra 20/22 loại hình thiên tai trên các vùng miền. Trong đó, khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ đã xuất hiện 6 đợt lũ. Từ đầu năm đến nay, thiên tai đã làm 63 người chết, mất tích; ước tính thiệt hại vật chất hơn 2,221 tỷ đồng, giảm 84,9% thiệt hại về kinh tế so với cùng kỳ năm 2025.

Tới hết năm, theo nhận định được đưa ra, trên Biển Đông còn khoảng 3-5 cơn bão, trong đó có khả năng 1-2 cơn ảnh hưởng đến đất liền Việt Nam. Cùng với đó, còn khoảng 8-10 đợt mưa lớn. Đỉnh lũ trên các sông nhỏ khu vực Bắc Bộ và các sông từ Quảng Trị đến Đắk Lắk có thể đạt báo động 2 đến trên báo động 3, tiềm ẩn nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất và ngập lụt.

Khi có dự báo, cảnh báo mưa lớn, các lực lượng và cộng đồng dân cư cần chủ động khơi thông dòng chảy, cắm biển cảnh báo, đồng thời tổ chức di dời người dân tại những khu vực thường xuyên bị ngập lụt sâu đến nơi an toàn. Việc vận hành hợp lý các hồ chứa cũng được xác định là giải pháp không làm gia tăng ngập lụt cho khu vực hạ du.