Từ phôi đến vaccine: Bước tiến mới trong chăn nuôi

Cần một hệ thống phòng dịch tổng thể cho trang trại chăn nuôi.

TS. Trần Trung Mỹ, Giám đốc QA Khối Trang trại Tập đoàn TH, cho biết với ngành bò sữa, chuỗi công nghệ phôi nổi lên như một giải pháp đột phá, giúp rút ngắn chu kỳ chọn lọc và nhân giống so với thụ tinh nhân tạo truyền thống.

Tại Việt Nam, Tập đoàn TH là một trong những đơn vị tiên phong làm chủ chuỗi công nghệ này ở quy mô công nghiệp, từ khai thác noãn (OPU), thụ tinh trong ống nghiệm (IVP) đến cấy truyền phôi (ET). Việc làm chủ toàn bộ quy trình giúp rút ngắn thời gian cải tiến di truyền và nâng cao chất lượng đàn bò.

CÔNG NGHỆ PHÔI LÀ “CHÌA KHÓA” CỦA NGÀNH BÒ SỮA

Theo TS. Trần Trung Mỹ, ở khâu OPU, TH đạt trung bình 24 noãn mỗi bò trong năm 2025, cao gấp đôi mức trung bình thế giới. Ở khâu IVP, tỷ lệ thụ tinh đạt gần 89%, tạo ra trung bình 1,94 phôi nang mỗi bò, tương đương tiêu chuẩn quốc tế. Ở giai đoạn ET, tỷ lệ đậu thai trung bình của TH đạt khoảng 45%, riêng năm 2025 gần 49%. Tổng cộng, hơn 153.000 noãn đã được khai thác từ trên 10.000 lượt bò, cho thấy hiệu quả rõ rệt của công nghệ.

Ông Nguyễn Quang Hiếu, Giám đốc Đối ngoại Công ty De Heus Việt Nam, cho hay thị trường Halal hiện phục vụ hơn 2 tỷ người, chiếm khoảng 25% dân số thế giới, với quy mô dự kiến đạt 3.000 tỷ USD vào năm 2028. Tuy nhiên, thị trường này đặt ra yêu cầu khắt khe về chứng nhận Halal, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dịch bệnh.

Ông Nguyễn Quang Hiếu: "Quy mô thị trường thực phẩm Halal dự kiến đạt 3.000 tỷ USD vào năm 2028".

Để đáp ứng, De Heus triển khai chiến lược chuỗi khép kín “Feed - Farm - Food”. Doanh nghiệp cung cấp thức ăn (Feed), phối hợp với đối tác cung cấp giống, nông hộ và doanh nghiệp đảm nhiệm chăn nuôi (Farm), trong khi các nhà máy hiện đại thực hiện chế biến (Food). Mô hình này giúp kiểm soát toàn bộ chuỗi, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP, ISO 22000, FSSC 22000 và Halal. De Heus cũng đầu tư mạnh vào hạ tầng chế biến, tiêu biểu là nhà máy tại Tây Ninh với công suất giết mổ 52 triệu con và chế biến 132.000 tấn mỗi năm.

AN TOÀN SINH HỌC ĐA LỚP VÀ VACCIN: “LÁ CHẮN KÉP” PHÒNG DỊCH

Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Tổng Giám đốc Công ty BAF Việt Nam, cho biết dịch tả lợn châu Phi (ASF) đã làm thay đổi căn bản tư duy sản xuất chăn nuôi.

Trong chăn nuôi, an toàn sinh học không còn là các quy trình rời rạc mà được tổ chức thành nhiều lớp bảo vệ liên hoàn. Trước hết là kiểm soát dòng di chuyển theo nguyên tắc một chiều, phân vùng rõ ràng giữa khu sạch - khu bẩn, hạn chế tối đa sự giao cắt của người, phương tiện và vật tư. Tiếp đến là kiểm soát các tác nhân trung gian như côn trùng, động vật mang mầm bệnh - nguồn lây nhiễm khó kiểm soát trong điều kiện nhiệt đới.

Ở cấp độ cao hơn, BAF ứng dụng hệ thống camera tích hợp trí tuệ nhân tạo để nhận diện sai lệch di chuyển, phát hiện bất thường của vật nuôi và cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh. Dữ liệu hình ảnh kết hợp cảm biến âm thanh giúp phát hiện sớm dấu hiệu bệnh lý, từ đó khoanh vùng và xử lý ngay từ giai đoạn đầu, chuyển từ phòng bệnh thụ động sang quản trị rủi ro chủ động.

Song song đó, BAF chuyển hướng sang mô hình kinh tế tuần hoàn, biến chất thải thành tài nguyên. Chất thải được tách rắn - lỏng: phần rắn sản xuất phân hữu cơ, phần nước ủ vi sinh làm nước tưới giàu dinh dưỡng. Việc tái sử dụng chất thải cũng giúp giảm phát thải, BAF hiện triển khai đánh giá tín chỉ carbon tại khoảng 20 trang trại và dự kiến mở rộng toàn hệ thống gần 70 trang trại.

Chia sẻ về thực trạng dịch tả lợn châu Phi và quá trình phát triển vaccine trong nước, TS. Nguyễn Văn Điệp, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần AVAC Việt Nam, cho biết dù nhiều công nghệ vaccine đã được nghiên cứu, vaccine sống giảm độc lực vẫn là hướng đi khả thi nhất về mặt thương mại và đang được AVAC theo đuổi.

Đến nay, vaccine dịch tả lợn châu Phi của AVAC đã được kiểm nghiệm và đưa vào sử dụng khoảng 6 triệu liều, trong đó có 1 triệu liều xuất khẩu. Tuy nhiên, một thách thức mới xuất hiện từ cuối năm 2023 là chủng virus tái tổ hợp giữa genotype I và II, làm dấy lên lo ngại về khả năng bảo hộ của các vaccine hiện có. Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả vaccine phụ thuộc không chỉ vào chủng virus mà còn vào mức độ phơi nhiễm.

Ở mức phơi nhiễm thấp, vaccine có thể bảo vệ hoàn toàn đàn lợn; nhưng khi lượng virus cao, hiệu quả giảm rõ rệt, đặc biệt với phác đồ tiêm một mũi. Trong khi đó, tiêm hai mũi cho kết quả tích cực hơn.

Từ thực tế này, TS Điệp nhấn mạnh vaccine không thể thay thế các biện pháp an toàn sinh học, mà cần kết hợp trong một hệ thống phòng dịch tổng thể. Việc kiểm soát môi trường chăn nuôi, giảm tải lượng virus vẫn đóng vai trò then chốt. Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện phác đồ tiêm, nghiên cứu mũi nhắc lại và phát triển các thế hệ vaccine mới nhằm nâng cao khả năng bảo hộ trước các biến chủng virus dịch tả lợn châu Phi.

Chu Khôi