Từ sân khấu hội diễn đến đời sống cộng đồng

Các em nhỏ nhóm “Hương đồng nội” tập luyện tiết mục tham gia Liên hoan Dân ca, Dân vũ truyền thống xứ Thanh năm 2026.

Năm 2026 ghi dấu sự khởi sắc của phong trào văn hóa, nghệ thuật quần chúng tỉnh Thanh Hóa. Tại hội diễn đàn, hát dân ca 3 miền diễn ra ở Huế (từ ngày 4 đến 8/7), đoàn nghệ nhân dân gian Thanh Hóa với chương trình “Sắc màu văn hóa xứ Thanh” đã xuất sắc giành Huy chương Bạc toàn đoàn. Trong đó, tiết mục hát xẩm “Đưa dâu qua cầu sông Mã” đoạt Huy chương Vàng; hai tiết mục hòa tấu nhạc cụ dân tộc “Thái Mừng cơm mới” và hát “Xường Mường Chàng Bông Non và nàng Trù Hương” cùng giành Huy chương Bạc. Thành tích này không chỉ khẳng định chất lượng nghệ thuật mà còn cho thấy sức sống mạnh mẽ của các loại hình diễn xướng dân gian khi được đầu tư, khai thác đúng hướng.

Tiếp nối mạch nguồn ấy, Liên hoan Dân ca, Dân vũ truyền thống xứ Thanh năm 2026 (dự kiến diễn ra vào trung tuần tháng 11/2026 tại Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn) sẽ thu hút 18 câu lạc bộ, đội văn nghệ cùng các cá nhân yêu nghệ thuật dân gian trên khắp địa bàn tỉnh đăng ký tham gia. Hướng tới sân khấu liên hoan năm nay, tiếng cồng chiêng âm vang, làn điệu dân ca Mường sâu lắng, trò diễn Xuân Phả độc đáo hay câu hò sông Mã khỏe khoắn sẽ có dịp cùng hội tụ. Qua từng tiết mục đang được dàn dựng công phu, có thể cảm nhận rõ ngọn lửa đam mê của những nghệ nhân, diễn viên không chuyên. Họ chuẩn bị cho ngày hội bằng tất cả tình yêu di sản, mang theo những giá trị văn hóa được chắt chiu qua nhiều thế hệ.

Đội văn nghệ thôn Vân Hòa (xã Ngọc Lặc) dự kiến mang đến liên hoan câu chuyện đầy cảm hứng về nỗ lực bảo tồn văn hóa Mường. Không chỉ duy trì việc tập luyện các làn điệu dân ca, dân vũ cổ, các thành viên trong đội còn cùng nhau phục dựng, tự tay chế tác nhiều nhạc cụ truyền thống để phục vụ biểu diễn và sinh hoạt tại địa phương. Việc cả đội cùng tâm huyết khôi phục thanh âm của cha ông chính là cách thiết thực nhất để truyền lửa cho thế hệ sau, giữ cho bản sắc văn hóa Mường không bị mai một.

Đau đáu với việc trao truyền di sản và tạo dựng lực lượng kế cận, nhiều tháng qua, Nghệ nhân Ưu tú Thiên Hương đã tận tâm dìu dắt 10 thành viên nhỏ tuổi của nhóm “Hương đồng nội”. Đều đặn chiều thứ tư, thứ bảy và chủ nhật hằng tuần, các em học sinh như Minh Châu, Ngọc Hà, Thanh Hà... lại say sưa bên từng nhịp phách, câu hát cổ. Tranh thủ giờ giải lao giữa buổi tập, em Ngọc Hà, học sinh lớp 6B1, phân hiệu 2 Trường THCS Hoằng Quang hào hứng chia sẻ: “Lúc mới làm quen, em thấy các làn điệu cổ rất khó. Khó từ cách lấy hơi, nhả chữ đến gõ nhịp phách. Nhưng được bà Hương chỉ dạy từng chút, nghe bà giải thích ý nghĩa sâu sắc của mỗi câu hát, chúng em càng thêm yêu làn điệu mà mình thể hiện. Được biểu diễn tại liên hoan sắp tới là niềm tự hào rất lớn với em”.

Nhìn nhận về lực lượng đang ngày đêm gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc và tích cực chuẩn bị cho liên hoan, nhạc sĩ Thế Việt, thành viên Ban Giám khảo Liên hoan Dân ca, Dân vũ truyền thống xứ Thanh năm 2026 khẳng định: “Họ chính là những “đốm lửa” âm thầm mà bền bỉ thắp sáng đời sống văn hóa cơ sở”.

Thực tiễn cho thấy, để các hội thi, hội diễn văn nghệ dân gian thực sự đi vào chiều sâu, việc mở rộng quy mô cần đi đôi với đổi mới nội dung, không gian và phương thức tổ chức. Bên cạnh phần thi tài, các hội diễn cần mở rộng không gian giao lưu nghệ nhân, giới thiệu nhạc cụ, trang phục và hướng dẫn thực hành dân ca, dân vũ; đồng thời kết nối chặt chẽ với trường học, nhà văn hóa và các điểm du lịch cộng đồng. Các địa phương cần tiếp tục hỗ trợ câu lạc bộ duy trì sinh hoạt, tạo điều kiện cho nghệ nhân truyền dạy, khuyến khích thế hệ trẻ tham gia. Khi hội thi, hội diễn trở thành điểm khởi đầu cho những hoạt động văn hóa thường xuyên, tiếng cồng chiêng, lời dân ca và điệu múa truyền thống sẽ tiếp tục hiện diện trong thôn bản, khu dân cư. Đó chính là cách để văn hóa trở về với cộng đồng, nơi đã sinh thành, gìn giữ và nuôi dưỡng những giá trị bền vững của quê hương.