Từ sự cố tại DaBaCo Thanh Hóa: Bài toán 'nội hóa' chi phí an toàn môi trường trong chăn nuôi quy mô lớn

LTS: Vụ tai nạn lao động đau lòng khiến 5 công nhân tử vong tại Trang trại lợn Dabaco (Thạch Quảng, Thanh Hóa) do ngộ độc khí Hydro Sulfua (H2S) không chỉ dừng lại ở sự cố kỹ thuật đơn thuần, mà còn là bài học đắt giá về mặt hệ thống trong quản trị môi trường chăn nuôi. Đã đến lúc các doanh nghiệp chăn nuôi công nghiệp phải nhìn nhận chi phí bảo đảm an toàn môi trường và bảo hộ lao động là khoản đầu tư "nội hóa" bắt buộc, chứ không phải là chi phí phụ trợ có thể cắt giảm.

Thảm kịch từ bể lọc phân và hồi chuông cảnh báo hệ thống

Chiều ngày 18/7/2026, một sự cố nghiêm trọng đã xảy ra tại phân trại số 3 thuộc Trang trại chăn nuôi lợn Dabaco (xã Thạch Quảng, tỉnh Thanh Hóa). Trong quá trình xử lý tắc nghẽn đường ống tại khu vực bể lọc phân, anh Bùi Văn Vẻ cúi xuống quan sát khi mở nắp cống thì bất ngờ bị ngạt khí độc và ngã xuống bể chứa nước thải. Nhầm tưởng đồng nghiệp bị điện giật, các công nhân xung quanh đã lập tức cắt điện rồi lần lượt nhảy xuống bể để ứng cứu. Do không được trang bị thiết bị phòng hộ khí độc chuyên dụng, phản ứng cứu hộ mang tính tự phát này đã dẫn đến thảm kịch dây chuyền khiến tổng cộng 5 công nhân tử vong.

Ngay sau khi sự việc xảy ra, UBND tỉnh Thanh Hóa, Công an tỉnh cùng Sở Nông nghiệp và Môi trường đã vào cuộc điều tra toàn diện hoạt động của trang trại. Về phía doanh nghiệp, Công ty TNHH Dabaco Thanh Hóa đã nhanh chóng bước đầu hỗ trợ 450 triệu đồng cho mỗi gia đình nạn nhân, chi trả toàn bộ chi phí y tế và cam kết tạo việc làm, ổn định sinh kế cho thân nhân người bị nạn.

Mặc dù công tác khắc phục hậu quả được triển khai kịp thời, vụ việc đặt ra một câu hỏi lớn mang tính nguyên tắc: Tại sao một hạ tầng môi trường được thiết kế để xử lý chất thải lại trở thành "chiếc bẫy" đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người?

Tính chất nguy hiểm của khí H2S và “hội chứng búa tạ”

Đến thời điểm hiện tại, mặc dù cơ quan điều tra và các đơn vị chức năng vẫn đang trong quá trình làm rõ nguyên nhân vụ tai nạn lao động khiến 5 công nhân tử vong tại Trang trại lợn Dabaco đóng trên địa bàn xã Thạch Quảng (huyện Thạch Thành cũ) vào ngày 18/7 vừa qua. Tuy nhiên, nguyên nhân ban đầu xảy ra vụ việc đau lòng trên được xác định là do bị ngộ độc khí hydro sulfua (H2S) - loại khí cực độc thường tích tụ trong các không gian kín.

Theo tìm hiểu của PV, trong môi trường chăn nuôi tập trung, H2S là sản phẩm phụ hình thành tự nhiên từ quá trình phân hủy yếm khí các hợp chất hữu cơ chứa lưu huỳnh (như phân, mỡ, đạm thực/động vật) tích tụ lâu ngày tại các không gian kín như hầm biogas, bể lọc, đường ống cống ngầm.

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), khí H2S có cơ chế gây độc tế bào tương tự như Xyanua. Khi xâm nhập vào đường hô hấp, H2S nhanh chóng ức chế enzyme cytochrome c oxidase, làm tê liệt chuỗi chuyền electron trong tế bào, dẫn đến ngưng tuần hoàn và suy hô hấp cấp tính chỉ sau vài phút.

Trong y khoa, hiện tượng gục ngã tức thì khi bước vào không gian tích tụ H2S nồng độ cao được gọi là "Hội chứng búa tạ ở lò mổ". Nạn nhân ngất đi gần như ngay lập tức như bị một cú búa giáng mạnh, khiến khả năng tự thoát hiểm hay cảnh báo cho người khác hoàn toàn bằng không.

Góc nhìn kinh tế môi trường: Nội hóa chi phí an toàn lao động

Dưới góc độ Kinh tế Môi trường, thảm kịch tại Dabaco Thanh Hóa phản ánh rõ nét ranh giới giữa việc xử lý ngoại ứng tiêu cực ra tự nhiên và việc quản trị chi phí rủi ro nội bộ.

Mục đích của việc xây dựng hệ thống bể lọc, hầm biogas là để nội hóa ngoại ứng tiêu cực – tức ngăn không cho chất thải bẩn và mùi hôi thoát ra phát tán làm ô nhiễm nguồn nước, đất và không khí của cộng đồng xung quanh. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp chỉ tập trung vào chỉ tiêu đầu ra của nước thải mà bỏ qua quy trình an toàn vận hành nội bộ, họ đã vô tình chuyển dịch rủi ro môi trường thành rủi ro an toàn lao động gánh trên vai người công nhân.

Trang trại lợn Dabaco tại xã Thạch Quảng, tỉnh Thanh Hóa.

Lực lượng chức năng kiểm tra hiện trường nơi xảy ra vụ tai nạn khiến 5 công nhân tử vong.

Tỉnh Thanh Hóa hiện có hơn 500 trang trại nuôi lợn quy mô vừa và lớn, thu hút lực lượng lao động nông thôn rất đông đảo. Trong xu thế dịch chuyển sang mô hình Kinh tế Tuần hoàn– tái sử dụng chất thải làm phân bón hữu cơ và phát điện biogas – khối lượng công trình ngầm, bể chứa chất thải ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy tốc độ mở rộng hạ tầng xử lý môi trường đang chạy nhanh hơn năng lực quản trị an toàn kỹ thuật. Các bể lọc, hầm ủ biogas nếu thiếu hệ thống giám sát khí độc tự động và quy trình cứu hộ chuẩn sẽ biến thành những "bẫy khí độc lơ lửng", đe dọa trực tiếp người lao động mỗi khi diễn ra hoạt động bảo trì, nạo vét hay xử lý tắc nghẽn.

Sự cố đau lòng tại Dabaco Thanh Hóa là lời nhắc nhở đắt giá rằng phát triển kinh tế chăn nuôi hay bảo vệ môi trường đều phải lấy sự an toàn của con người làm trung tâm. Việc đầu tư chuẩn hóa quy trình an toàn lao động trong hạ tầng môi trường không phải là rào cản chi phí, mà là điều kiện tiên quyết bảo đảm sự phát triển bền vững của doanh nghiệp và toàn ngành nông nghiệp địa phương.