'Tử thần bay' thống trị chiến trường 4 năm xung đột Nga - Ukraine

Chỉ huy trung đội xe tăng Ukraine Valentyn Bohdanov từng nghĩ về những ngày tháng đầu khi Nga và Ukraine bắt đầu xảy ra xung đột với hàng loạt xe tăng hạng nặng tham gia trận đánh ác liệt như võ sĩ quyền anh trao đổi những cú đấm trên võ đài. Nhưng đến hiện tại, ông Bohdanov cho rằng những cuộc đối đầu như vậy hầu như không thể xảy ra.

Thay vào đó, máy bay không người lái (UAV) đang trở thành "con át chủ bài", tiêu tốn nhiều hỏa lực của Nga và Ukraine.

UAV hạng nặng của Ukraine. (Ảnh: Ukrinform)

UAV thống trị chiến trường

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington, Nga hầu như không giành thêm được nhiều lãnh thổ trong 2 năm qua. Trung bình trong giai đoạn này, lực lượng của Moskva chỉ tiến được khoảng 70m mỗi ngày để hướng tới việc kiểm soát trung tâm vận tải Pokrovsk.

Lần đầu tiên trong lịch sử quân sự, máy bay không người lái đóng vai trò quyết định, khiến việc tập trung lực lượng quy mô lớn một cách bí mật gần như bất khả thi với cả hai bên.

Theo một thượng sĩ thuộc Lữ đoàn Cơ giới hạng nặng độc lập số 127 Kharkiv của Ukraine, các máy bay không người lái cỡ nhỏ đang trở thành mối đe dọa lớn hơn trên chiến trường. Nhờ khả năng truyền hình ảnh theo góc nhìn người thứ nhất, những thiết bị này ngày càng chiếm ưu thế trên bầu trời, làm gia tăng nguy cơ cho các phương tiện bọc thép và khiến mọi hoạt động cơ động trở nên rủi ro hơn.

“Họ sẽ không tiến vào khu vực trống trải, họ sẽ bị tấn công dồn dập bởi máy bay không người lái FPV và những loại mạnh hơn”, người đàn ông 36 tuổi, có biệt danh trong quân đội là “Bodia” cho biết.

Thời gian gần đây, chiếc xe tăng T-72 do ông Bodia vận hành, được thu giữ từ lực lượng Nga vẫn được che kín bằng bạt và bố trí gần tiền tuyến phủ đầy tuyết ở khu vực đông bắc Kharkiv. Trong điều kiện hiện tại, phương tiện này hầu như không còn khả năng cơ động và chủ yếu được sử dụng như một vị trí hỏa lực cố định.

Theo ông Bohdanov, sự phát triển của công nghệ đang làm đảo lộn chiến thuật quân sự truyền thống, buộc cả hai bên phải điều chỉnh và tính toán lại cách triển khai lực lượng trên chiến trường. Mỗi ngày, hàng nghìn máy bay không người lái có độ chính xác cao, nhiều chiếc chỉ trị giá vài trăm USD liên tục hoạt động trên không, tạo nên “vùng tiêu diệt” ngày càng mở rộng dọc theo tuyến mặt trận dài khoảng 1.200 km.

Đèn rọi để 'săn' UAV tại thủ đô Kiev. (Ảnh: Reuters)

Song song với đó, ngày càng nhiều loại máy bay không người lái tiên tiến hơn được triển khai, với khả năng hoạt động ở khoảng cách xa hơn và mang theo tải trọng lớn hơn. Mối đe dọa liên tục từ trên không khiến hầu hết hoạt động trên chiến trường - từ việc điều động binh lực, sơ tán cho đến những đợt tấn công bằng xe tăng đều trở nên rủi ro hơn đáng kể.

Theo báo cáo do Viện Quan hệ Quốc tế Pháp công bố, tỷ lệ thương vong do máy bay không người lái gây ra tăng mạnh, từ mức dưới 10% vào năm 2022 lên khoảng 80% vào năm 2025.

Báo cáo này nhận định sự chuyển biến đó phản ánh “logic chiến tranh mới”, được đặc trưng bởi tốc độ đổi mới cao, khả năng thích ứng nhanh và việc tích hợp công nghệ một cách liền mạch, trong đó có cả những hệ thống tiên tiến như trí tuệ nhân tạo.

Sự kết hợp giữa công nghệ cao của UAV và lối tác chiến chiến hào kiểu Thế chiến I khiến nhiều nhóm bộ binh nhỏ, đôi khi chỉ hai hoặc ba binh sĩ phải tìm cách luồn sâu vào vị trí đối phương tại những thị trấn bị pháo hạng nặng và bom lượn của Nga san phẳng. Hoạt động tiếp tế và sơ tán thương binh trở thành thách thức lớn khi nhiều tuyến đường hậu cần liên tục bị UAV nhắm tới.

Ukraine cảnh giác với mọi loại UAV

Các đơn vị săn lùng máy bay không người lái cơ động, tương tự nhóm mà Reuters đề cập tiếp cận gần thành phố Kostiantynivka đang bị bao vây ở miền đông Ukraine, hiện trở thành lực lượng quen thuộc trên chiến trường.

Tuần tra dọc theo những tuyến đường được phủ kín lưới chống UAV và rải rác xác phương tiện bị thiêu rụi, nhiều binh sĩ Ukraine luôn duy trì trạng thái cảnh giác cao trước nhiều loại máy bay không người lái, từ thiết bị FPV cỡ nhỏ cho đến những UAV tấn công tầm xa Shahed lớn hơn.

Nhiệm vụ chính của họ là bảo vệ hành lang hậu cần then chốt, đảm bảo tuyến tiếp tế cho quân đội hoạt động ổn định tại khu vực tiền tuyến, nơi Nga đang gia tăng sức ép và tiếp tục tiến công.

UAV nắm ưu thế trên chiến trường. (Ảnh: AP)

Một binh sĩ chuyên săn lùng UAV thuộc Lữ đoàn Cơ giới số 93, mang biệt danh “Marine” cho biết ông từng chứng kiến tới 54 UAV được triển khai tấn công vào cùng một mục tiêu chỉ trong vòng một giờ. Ông Marine mô tả chiến thuật này diễn ra theo từng đợt phối hợp.

“Ba chiếc bay vòng để theo dõi, một chiếc khác lao vào tấn công, trong khi những chiếc còn lại tiếp tục tham gia", ông Marine cho hay. Cùng với đó, ông mô tả các UAV luôn duy trì sự hiện diện liên tục trên bầu trời khiến mục tiêu gần như không có cơ hội thoát thân.

Nhiều binh sĩ từng trực tiếp tham chiến cũng thừa nhận họ bị choáng ngợp trước tốc độ, khả năng cơ động và phản ứng nhanh của máy bay không người lái trên chiến trường.

Nhìn chung phương tiện không người lái mặt đất đang ngày càng được triển khai rộng rãi trong nhiều nhiệm vụ, từ vận chuyển hậu cần đến sơ tán người bị thương với mục tiêu giảm thiểu thương vong trên chiến trường. Tuần trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov cho biết lực lượng này thực hiện hơn 7.000 nhiệm vụ chỉ riêng trong tháng 1, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của hệ thống không người lái.

Ông cũng nhấn mạnh Ukraine đang lên kế hoạch đẩy mạnh sản xuất và thu mua các thiết bị này trong năm 2026 nhằm mở rộng năng lực tác chiến và hỗ trợ.

Trong khi đó, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Nhà Trắng đặt ra hạn chót đến tháng 6 cho việc chấm dứt xung đột và nhiều khả năng sẽ gây sức ép lên cả hai bên nhằm đáp ứng mốc thời gian này. Tuy nhiên, ngay cả khi Tổng thống Mỹ Donald Trump được cho là mong muốn đạt được một thỏa thuận hòa bình trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, tiến trình đàm phán vẫn đối mặt nhiều trở ngại.

Kông Anh (Nguồn: Reuters)