Từ tiếng nói cử tri đến chính sách kịp thời Bài 2: Trung ương gần dân hơn trong mô hình mới

Đằng sau sự thay đổi ấy là một yêu cầu ngày càng rõ: chính sách không chỉ đúng mà phải kịp thời, đủ gần để chạm tới những vấn đề đang đặt ra trong đời sống.

Từ một tiếng nói ở cơ sở đến từng chính sách cụ thể

Sáng 30/9, tại xã Mậu A, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cùng Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai đã TXCT 4 xã Mậu A, Đông Cuông, Tân Hợp và Xuân Ái, kết nối trực tuyến tới 47 điểm cầu khu vực phía Nam của tỉnh. Một trong những nhóm vấn đề được cử tri quan tâm là chính sách đối với cán bộ, công chức cơ sở trong điều kiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành với khối lượng công việc lớn hơn, yêu cầu cao hơn.

Đây không phải câu chuyện mới. Nhưng điều đáng chú ý là độ trễ giữa thực tiễn và phản ứng chính sách đang được rút ngắn. Ngay tại cuộc tiếp xúc, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết Trung ương đang xem xét quyết định chủ trương tăng mức hưởng phụ cấp đối với cán bộ, công chức cấp xã; Chính phủ đang hoàn thiện nghị định điều chỉnh phụ cấp công vụ từ 25% lên 55%, áp dụng từ ngày 1/7/2026. Chỉ hai ngày sau cuộc tiếp xúc, ngày 2/10, Chính phủ ban hành Nghị định số 381/2026/NĐ-CP. Theo đó, cán bộ, công chức cấp xã thuộc diện quy định được hưởng phụ cấp công vụ 55%; chính sách được áp dụng từ ngày 1/7/2026, kể cả phần chênh lệch đối với thời gian đã hưởng mức thấp hơn trước khi Nghị định có hiệu lực.

Cán bộ xã Ia Krêl, Gia Lai trao quà tặng người có công trên địa bàn. Ảnh: Thuý Hằng

Khoảng cách thời gian rất ngắn ấy có thể chưa đủ để nói rằng một kiến nghị cụ thể tạo ra một nghị định, nhưng lại cho thấy một điều đáng chú ý hơn: trong bối cảnh bộ máy đang vận hành theo mô hình mới, những vấn đề từ cơ sở đã được đặt trong tầm phản ứng chính sách nhanh hơn.

Ở Hà Tĩnh, tại cuộc TXCT ngày 26/9, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cùng Đoàn ĐBQH tỉnh đã TXCT 8 xã khu vực Thạch Hà. Các ý kiến từ cơ sở tập trung vào chính quyền địa phương 2 cấp, chính sách đối với cán bộ, người có công, đất đai, sản xuất, hạ tầng, chuyển đổi số và an sinh xã hội. Đáng chú ý, Đoàn ĐBQH tỉnh cho biết 17/17 kiến nghị cử tri Hà Tĩnh gửi tới Kỳ họp thứ Nhất đã được Chính phủ và các bộ, ngành trả lời.

Cử tri Phan Phương Chi, xã Thạch Hà nhìn nhận, với người có công, điều người dân quan tâm không chỉ là chính sách có được ban hành hay không mà còn là mức hưởng có thực sự đáp ứng cuộc sống và được điều chỉnh kịp thời theo thực tế hay không. Từ cơ sở, những băn khoăn ấy cần được chuyển tải thành thông tin, luận cứ để các cơ quan Trung ương xem xét, hoàn thiện chính sách. Đó cũng là ý nghĩa sâu hơn của hoạt động TXCT trong mô hình mới. Cử tri không chỉ “nói” để đại biểu ghi nhận mà phân tích những vấn đề từ đời sống để đại biểu làm hành trang hình thành dữ liệu thực tiễn cho quá trình hoàn thiện pháp luật, chính sách. Từ lắng nghe thực tiễn, Nghị định số 321/2026/NĐ-CP về mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi người có công là một ví dụ. Nghị định được Chính phủ ban hành ngày 15/8/2026, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, nâng mức chuẩn trợ cấp ưu đãi người có công lên 3,012 triệu đồng/tháng, làm căn cứ tính các mức trợ cấp, phụ cấp và chế độ ưu đãi liên quan.

Độ nhạy của chính sách được đo từ thực tiễn

“Trước đây, từ một kiến nghị của cử tri đến nghị trường, rồi từ nghị trường đến một quy định cụ thể có thể là cả một chặng đường dài. Nay, trước những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, các cơ quan Trung ương đã phản hồi nhanh hơn, nhiều nội dung được nghiên cứu, điều chỉnh và tháo gỡ kịp thời”, ông Lê Hồng Thái, đại biểu HĐND phường Ea Kao, Đắk Lắk, chia sẻ.

Theo ông Thái, điều này càng có ý nghĩa trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bởi cấp xã là nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết phần lớn những vấn đề sát sườn với người dân. Những bất cập nếu không được nhận diện sớm sẽ nhanh chóng trở thành điểm nghẽn ngay tại cơ sở. Khi Trung ương lắng nghe thực tiễn và kịp thời điều chỉnh, chính sách không chỉ sát hơn mà còn có điều kiện đi vào cuộc sống thuận lợi hơn.

Nghị định số 280/2025/NĐ-CP về hoạt động chứng thực là một ví dụ. Những quy định mới đã điều chỉnh, làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm trong thực hiện chứng thực tại cấp xã, góp phần giảm áp lực cho lãnh đạo UBND cấp xã, đồng thời tạo thuận lợi hơn trong giải quyết thủ tục cho người dân. Đây cũng là cách chính sách phản ứng trước một yêu cầu rất cụ thể từ thực tiễn tổ chức chính quyền ở cơ sở.

Phía sau mỗi quy định được sửa đổi là một quá trình chuyển tải thông tin từ đời sống: người dân phản ánh, đại biểu tiếp nhận, địa phương và Đoàn ĐBQH tổng hợp, các cơ quan trung ương nghiên cứu, chính sách được điều chỉnh rồi trở lại cơ sở bằng những quy định cụ thể. Mạch chuyển động ấy càng thông suốt, khả năng chính sách đáp ứng đúng vấn đề thực tiễn càng cao.

Cuộc TXCT tại Hà Tĩnh ngày 26/9 cũng cho thấy rõ yêu cầu đó. Những vấn đề về vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, phân cấp, phân quyền, biên chế, chế độ đối với cán bộ, người có công, đất đai, chuyển đổi số… đều bắt nguồn từ những câu chuyện cụ thể trong đời sống. Tại đây, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân phải được quan tâm giải quyết kịp thời ngay từ cơ sở.

Điều đáng nói là “gần dân” trong giai đoạn này không chỉ nằm ở việc tổ chức thêm những cuộc tiếp xúc, mà ở khả năng biến thông tin từ những cuộc tiếp xúc ấy thành hành động chính sách. Một vướng mắc được phản ánh ở xã, phường nếu được nhận diện đúng, tổng hợp đầy đủ và chuyển đến đúng địa chỉ có thể không còn là câu chuyện riêng của một địa phương, mà trở thành căn cứ để hoàn thiện quy định chung.