Từ tinh gọn bộ máy đến tái cấu trúc tòa soạn: Cơ hội hình thành hệ sinh thái báo chí đa nền tảng

Diễn đàn Tổng Biên tập
Báo chí Cách mạng Việt Nam - Cơ hội trong không gian phát triển mới

Diễn đàn có sự tham gia của hơn 100 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý báo chí, Tổng Biên tập, phó Tổng Biên tập các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, đại diện một số Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đại diện các doanh nghiệp, phóng viên các cơ quan thông tấn báo chí. Nhiều đại biểu đã trình bày hoặc gửi tham luận đến Diễn đàn.

Báo Nhà báo và Công luận xin trân trọng giới thiệu nguyên văn tham luận của Đại tá Nguyễn Thanh Bình - Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân.

Đại tá Nguyễn Thanh Bình - Phó Cục trưởng Cục Truyền thông Công an nhân dân, Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân. Ảnh tư liệu

Từ tinh gọn bộ máy đến tái cấu trúc tòa soạn: Cơ hội hình thành hệ sinh thái báo chí đa nền tảng

Quá trình sắp xếp, tinh gọn các cơ quan báo chí thời gian qua đặt chúng ta trước rất nhiều công việc cụ thể: tổ chức lại bộ máy như thế nào, con người bố trí ra sao, đầu mối nào cần giữ, đầu mối nào cần hợp nhất; các ấn phẩm, các nền tảng được tổ chức lại thế nào để vừa sử dụng hiệu quả nguồn lực, vừa không làm gián đoạn dòng chảy thông tin và giữ được những giá trị, những tài nguyên đã được xây dựng qua nhiều năm. Nhưng từ thực tiễn của Cục Truyền thông Công an nhân dân và Báo Công an nhân dân, tôi cho rằng nếu chỉ nhìn quá trình này dưới góc độ giảm đầu mối và tinh giản bộ máy thì chưa đầy đủ. Phía sau yêu cầu tinh gọn là một cơ hội lớn hơn: tổ chức lại toàn bộ quá trình sản xuất và phân phối thông tin, hoàn thiện mô hình tòa soạn hội tụ, phát triển hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng và tạo ra nhiều sản phẩm báo chí hơn từ chính những nguồn lực được tổ chức lại.Nói một cách ngắn gọn: Tinh gọn không nên chỉ làm cho bộ máy nhỏ lại. Điều quan trọng hơn là phải làm cho năng lực truyền thông lớn lên. Đây cũng chính là bài toán mà Cục Truyền thông Công an nhân dân và Báo Công an nhân dân đang phải trực tiếp giải quyết trong quá trình đổi mới hiện nay, và cũng phải “vừa chạy vừa xếp hàng”.Từ tinh gọn bộ máy đến tái cấu trúc toà soạn

Một thực tế chúng ta dễ nhận thấy là trong cùng một cơ quan truyền thông có thể có báo in, báo điện tử, truyền hình, phát thanh và nhiều nền tảng mạng xã hội, nhưng mỗi bộ phận vẫn vận hành tương đối độc lập. Cùng một sự kiện có thể có nhiều nhóm phóng viên đến hiện trường; nhiều bộ phận cùng khai thác một nguồn tin; hình ảnh, video, âm thanh và dữ liệu lại được lưu giữ ở những nơi khác nhau. Cuối cùng, mỗi đơn vị tạo ra một sản phẩm riêng và phân phối trên kênh riêng của mình. Như vậy, có nhiều loại hình báo chí nhưng chưa chắc đã có một tòa soạn hội tụ.

Theo tôi, hội tụ cần được nhìn từ cách tổ chức đến cách vận hành. Việc bố trí các bộ phận trong một không gian thuận lợi hơn, nâng cao khả năng phối hợp là một điều kiện quan trọng; nhưng để hội tụ thực chất, điều cốt lõi vẫn là tổ chức thông tin thống nhất, dữ liệu có khả năng dùng chung và một quy trình sản xuất cho phép từ một nguồn tin phát triển thành nhiều sản phẩm khác nhau.

Một sự kiện quan trọng, nếu được tổ chức theo cách làm cũ, có thể chỉ tạo ra một bài báo, một bản tin truyền hình hoặc một chương trình phát thanh. Nhưng trong mô hình mới, ngay từ khi lập kế hoạch, người điều hành đã phải nghĩ đến tin nhanh, bài phân tích, ảnh, video, đồ họa, podcast, nội dung dành cho mạng xã hội và cả những sản phẩm chuyên sâu có thể tiếp tục phát triển sau đó.

Vì vậy, câu hỏi của người điều hành tòa soạn không còn đơn giản là: Hôm nay chúng ta có tin gì? Mà phải nghĩ thêm một bước: Với nguồn thông tin này, chúng ta có thể làm được những sản phẩm gì, dành cho những nhóm công chúng nào và đưa đến họ bằng nền tảng nào hiệu quả nhất? Thay đổi được cách đặt câu hỏi đó cũng chính là bắt đầu thay đổi cách tổ chức sản xuất báo chí.

Đối với hệ thống báo chí CAND, quá trình sắp xếp, kiện toàn tổ chức đã được triển khai trong nhiều năm qua. Qua thực tiễn đó có thể thấy một điều khá rõ: sắp xếp về tổ chức mới chỉ là bước đầu. Điều quan trọng hơn là sau sắp xếp, nguồn lực được tổ chức và khai thác như thế nào để tạo ra hiệu quả truyền thông lớn hơn. Hội tụ vì thế không nên được hiểu đơn giản là thay đổi cơ cấu hay tập hợp các đơn vị trong cùng một hệ thống. Hội tụ thực chất phải thể hiện ở khả năng phối hợp nội dung, chia sẻ dữ liệu, sử dụng chung nguồn lực khi cần thiết và phát triển một nguồn thông tin thành nhiều sản phẩm phù hợp với các nền tảng khác nhau.

Tại Báo Công an nhân dân, chúng tôi đang từng bước hoàn thiện mô hình tòa soạn hội tụ theo hướng lấy môi trường số làm trung tâm của quá trình sản xuất và phân phối nội dung. Việc đưa vào vận hành hệ thống quản trị tòa soạn điện tử và giao diện mới của Báo điện tử Công an nhân dân trong năm 2026, theo chúng tôi, không đơn thuần là một dự án công nghệ hay việc thay đổi giao diện của một tờ báo điện tử. Điều chúng tôi quan tâm hơn là thay đổi cách vận hành tòa soạn: tinh gọn quy trình tác nghiệp, tăng khả năng phối hợp giữa các bộ phận, hỗ trợ sản xuất nội dung đa phương tiện, từng bước hình thành dữ liệu dùng chung và tạo điều kiện để một nội dung có thể được phát triển trên nhiều nền tảng.

Sự phối hợp giữa Báo Công an nhân dân và Phát thanh Công an nhân dân để đưa sản phẩm podcast lên Báo điện tử Công an nhân dân là một ví dụ. Ranh giới giữa báo viết, báo nói, báo hình và báo điện tử trên môi trường số ngày càng thu hẹp. Người đọc Báo Công an nhân dân hôm nay không nhất thiết chỉ “đọc báo”. Họ có thể xem một video, nghe một podcast, theo dõi một đồ họa dữ liệu hoặc tiếp cận một bản tin ngắn trên mạng xã hội trước khi trở lại với một bài viết chuyên sâu trên Báo điện tử Công an nhân dân. Vấn đề vì thế không phải là chúng ta có bao nhiêu kênh, mà là các kênh ấy hỗ trợ nhau như thế nào và cuối cùng có làm cho nội dung của mình đến được với nhiều công chúng hơn hay không.

Cũng từ đây, tôi cho rằng chúng ta phải đi thêm một bước: tinh gọn cả quy trình sản xuất thông tin. Một phóng viên tại hiện trường, trong điều kiện được trang bị và đào tạo phù hợp, không chỉ gửi về một bài viết. Từ hiện trường đó có thể đồng thời cung cấp thông tin, ảnh, video, âm thanh và dữ liệu ban đầu. Các bộ phận chuyên môn tại tòa soạn tiếp tục phát triển nguồn nguyên liệu ấy thành những sản phẩm phù hợp với từng nền tảng. Đó chính là cách tiếp cận một nguồn thông tin - nhiều sản phẩm - nhiều điểm chạm với công chúng. Tinh gọn nhân lực không đồng nghĩa với giảm sản phẩm. Nếu tổ chức tốt, nguồn lực ít phân tán hơn nhưng sản phẩm vẫn có thể phong phú hơn và đến với công chúng nhanh hơn, rộng hơn.

Điều này càng quan trọng khi hành vi tiếp nhận thông tin đang thay đổi rất nhanh. Có người đến với báo chí qua trang chủ; có người qua công cụ tìm kiếm; có người qua Facebook, YouTube, TikTok; có người thích xem video; có người lại nghe nội dung trong lúc di chuyển. Chúng ta không thể yêu cầu công chúng thay đổi thói quen để tìm đến báo chí. Báo chí phải chủ động có mặt ở nơi công chúng đang có mặt. Nhưng với báo chí CAND, có mặt trên nhiều nền tảng không có nghĩa là chạy theo nền tảng. Chúng tôi phải nhanh nhưng không chạy theo tốc độ bằng mọi giá; mở rộng khả năng tiếp cận nhưng vẫn phải giữ được tính chính xác, chính thống, định hướng và trách nhiệm chính trị. Công nghệ rất quan trọng, nhưng công nghệ không phải đích đến của tòa soạn hội tụ.

Từ toà soạn hội tụ đến hệ sinh thái truyền thông CAND

Nếu ở cấp độ Báo CAND, mục tiêu là hoàn thiện một tòa soạn hội tụ thì ở cấp độ Cục Truyền thông CAND, bài toán cần đặt rộng hơn: từng bước hình thành một hệ sinh thái truyền thông CAND có khả năng liên thông và cộng hưởng nguồn lực.

Cục Truyền thông CAND có một lợi thế khá đặc biệt. Trong cùng một hệ thống có Báo Công an nhân dân, Truyền hình ANTV, Phát thanh CAND, Nhà xuất bản CAND và Điện ảnh CAND. Mỗi đơn vị có một loại hình, một thế mạnh, một quy trình nghề nghiệp và những sản phẩm riêng. Nếu chỉ nhìn từng đơn vị độc lập, chúng ta có những cơ quan truyền thông với năng lực chuyên môn khác nhau. Nhưng nếu các nguồn lực ấy từng bước được kết nối, chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau thì giá trị tạo ra có thể lớn hơn nhiều so với phép cộng đơn thuần. Theo tôi, đây chính là một trong những hướng phát triển quan trọng của Cục Truyền thông CAND trong thời gian tới.

Một đề tài tốt không nhất thiết kết thúc sau khi bài báo được đăng. Một chuyên án lớn, từ nguồn thông tin ban đầu có thể hình thành tin, bài trên Báo Công an nhân dân; sau đó phát triển thành đồ họa, longform, video, podcast; tiếp tục được khai thác thành chương trình chuyên sâu trên Truyền hình ANTV hoặc Phát thanh Công an nhân dân. Khi có đủ giá trị tư liệu và chiều sâu, câu chuyện ấy có thể trở thành một cuốn sách của Nhà xuất bản CAND, một bộ phim tài liệu hoặc tác phẩm của Điện ảnh CAND. Một câu chuyện đẹp về người chiến sĩ Công an cũng vậy. Nó có thể bắt đầu từ một thông tin ngắn, sau đó phát triển thành phóng sự ảnh, bài viết chuyên sâu, podcast, chương trình truyền hình; những câu chuyện tiêu biểu có thể được tập hợp thành sách hoặc trở thành chất liệu cho một tác phẩm điện ảnh.

Và dòng chảy nội dung ấy không nhất thiết chỉ đi theo một chiều. Một cuốn sách có giá trị của Nhà xuất bản CAND có thể mở ra những câu chuyện mới cho Báo Công an nhân dân, cho phát thanh, truyền hình hoặc các nền tảng số. Một tác phẩm của Điện ảnh CAND có thể được tiếp nối bằng những bài viết hậu trường, phỏng vấn nhân vật, tư liệu lịch sử, video ngắn và nhiều dạng nội dung khác. Khi đó, mỗi đơn vị vừa làm tốt sản phẩm thuộc thế mạnh của mình, vừa có thể đóng góp nguyên liệu và mở thêm những kênh phân phối cho sản phẩm của toàn hệ thống.

Theo tôi, đây mới là ý nghĩa sâu hơn của hội tụ. Hội tụ không phải để Báo Công an nhân dân làm thay Truyền hình ANTV, Truyền hình làm thay Điện ảnh CAND hay Nhà xuất bản CAND phải làm theo cách của báo điện tử. Mỗi loại hình vẫn phải giữ chuyên môn, bản sắc và tiêu chuẩn nghề nghiệp riêng. Cái cần hội tụ là chiến lược nội dung, nguồn dữ liệu, khả năng chia sẻ tài nguyên, tổ chức sản xuất và tư duy phân phối.

Nếu từng bước làm được điều này, Cục Truyền thông CAND có một lợi thế mà không phải cơ quan truyền thông nào cũng có: từ nguồn thông tin chính thống, chuyên sâu và phong phú của lực lượng CAND, có thể hình thành một chuỗi sản phẩm từ tin tức hằng ngày đến nội dung chuyên sâu; từ chữ viết, hình ảnh, âm thanh đến video; từ báo chí đến xuất bản và điện ảnh.

Muốn dòng chảy nội dung đó thực sự vận hành được, có một vấn đề chúng tôi đặc biệt quan tâm, đó là dữ liệu. Nếu mỗi đơn vị vẫn giữ riêng nguồn tin, hình ảnh, video, âm thanh và tư liệu của mình thì khả năng liên thông sẽ rất hạn chế. Vì vậy, trong quá trình xây dựng mô hình mới cần từng bước hình thành khả năng quản trị và khai thác nguồn dữ liệu, tài nguyên nội dung dùng chung.

Một hình ảnh quý của lực lượng CAND được lưu trữ hôm nay có thể trở thành tư liệu của một bộ phim nhiều năm sau. Hồ sơ tư liệu phóng viên tích lũy trong quá trình thực hiện một tuyến bài có thể trở thành nguồn tham khảo cho một cuốn sách. Những thước phim của Truyền hình ANTV hay Điện ảnh CAND có thể tiếp tục được khai thác trong các sản phẩm báo chí số. Với cách tiếp cận đó, tài sản của Cục Truyền thông CAND không chỉ là một số báo, một chương trình truyền hình, một chương trình phát thanh, một cuốn sách hay một bộ phim. Tài sản rất lớn còn nằm ở kho dữ liệu truyền thông CAND được tích lũy qua nhiều năm và khả năng chúng ta khai thác kho dữ liệu ấy để tạo ra những giá trị mới. Đây là nguồn lực mà có lẽ sẽ còn nhiều dư địa để khai thác trong thời gian tới.

Hội tụ trước hết là đổi mới cách làm

Qua thực tiễn triển khai, chúng tôi nhận thấy một hệ thống quản trị hiện đại chưa thể tự tạo ra một tòa soạn hiện đại. Khâu khó nhất vẫn là con người và cách làm. Phóng viên quen viết cho báo in phải dần hình thành tư duy sản xuất nội dung cho môi trường số. Người làm truyền hình phải thích ứng với những định dạng mới. Người làm báo điện tử không thể chỉ nghĩ đến tốc độ đăng tải mà cần biết khai thác hình ảnh, dữ liệu, đồ họa, âm thanh để làm cho sản phẩm có giá trị hơn. Nhưng có lẽ người phải thay đổi trước tiên chính là những người điều hành tòa soạn.

Nếu từng ban, từng đơn vị, từng loại hình và từng nền tảng vẫn được giao nhiệm vụ và đánh giá hoàn toàn riêng biệt, rất dễ nảy sinh tâm lý giữ thông tin, giữ nhân lực, giữ sản phẩm cho đơn vị mình. Khi đó, chúng ta có thể có phần mềm hội tụ nhưng chưa chắc đã có tư duy hội tụ. Một thông tin tốt vì vậy không nên chỉ được đánh giá bằng việc nó tạo ra bao nhiêu bài riêng lẻ. Điều đáng quan tâm hơn là thông tin ấy đã tạo ra hiệu quả truyền thông như thế nào trên toàn bộ hệ sinh thái.

Từ quá trình đang triển khai, tôi xin chia sẻ 3 vấn đề:

Thứ nhất, đừng bắt đầu tòa soạn hội tụ từ câu hỏi mua công nghệ gì, mà hãy bắt đầu từ câu hỏi muốn thay đổi cách làm báo như thế nào. Công nghệ phải phục vụ quy trình. Nếu chỉ đưa nguyên quy trình cũ lên một hệ thống số thì rất có thể chúng ta chỉ đang số hóa cả những bất cập cũ.

Thứ hai, sắp xếp tổ chức phải gắn với sắp xếp lại nguồn lực nội dung. Cần xác định nguồn dữ liệu nào có thể dùng chung, đầu mối nào điều phối thông tin, quy trình nào cần thống nhất và thế mạnh nào của từng đơn vị cần tiếp tục phát huy. Nếu không giải quyết được việc này, rất dễ rơi vào tình trạng cơ cấu đã thay đổi nhưng cách vận hành vẫn chia cắt.

Thứ ba, phải lấy chất lượng và hiệu quả tiếp cận công chúng làm một thước đo quan trọng. Dữ liệu người dùng cần quay trở lại phòng biên tập, giúp người điều hành và các ban chuyên môn biết sản phẩm nào đang được đón nhận, công chúng quan tâm điều gì và nội dung nào cần được đầu tư sâu hơn. Nhưng với báo chí chính trị, đặc biệt là báo chí CAND, có một điều chúng tôi luôn xác định rất rõ: không thể đồng nhất hiệu quả báo chí với lượng truy cập. Có những thông tin phải được đăng tải vì trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và lợi ích quốc gia, dù lượng truy cập có thể không cao.

Quá trình sắp xếp, tinh gọn báo chí chắc chắn còn đặt ra nhiều vấn đề về tổ chức, con người, tài chính và công nghệ. Nhưng tôi cho rằng đây cũng là thời điểm rất thuận lợi để chúng ta làm một việc mà trong điều kiện bình thường sẽ khó thực hiện: thiết kế lại tòa soạn. Không phải chỉ thay đổi sơ đồ tổ chức, mà xem lại từ cách phát hiện đề tài, tổ chức nguồn tin, sản xuất nội dung, quản trị dữ liệu cho đến cách đưa sản phẩm đến với công chúng.

Với những cơ quan có nhiều loại hình truyền thông như Cục Truyền thông CAND, cần đi thêm một bước: từ hoàn thiện từng tòa soạn, từng đơn vị đến từng bước xây dựng một hệ sinh thái, trong đó Báo Công an nhân dân, Truyền hình ANTV, Phát thanh CAND, Nhà xuất bản CAND và Điện ảnh CAND phát huy được thế mạnh riêng, đồng thời có khả năng sử dụng và làm giàu nguồn lực chung. Nếu làm được điều đó, kết quả của quá trình tinh gọn sẽ không chỉ được tính bằng số đầu mối giảm đi. Điều quan trọng hơn là quy trình có nhanh hơn không, nguồn lực có được sử dụng tốt hơn không, chúng ta có tạo ra được những sản phẩm báo chí, truyền thông tốt hơn và đưa chúng đến với nhiều công chúng hơn hay không.

Đối với Cục Truyền thông CAND và Báo Công an nhân dân, chúng tôi đang đi theo hướng đó với tinh thần vừa làm, vừa đánh giá và tiếp tục hoàn thiện. Mục tiêu cuối cùng không phải để có một mô hình được gọi tên là “tòa soạn hội tụ” hay “hệ sinh thái truyền thông hội tụ”, mà để hình thành một phương thức làm báo, làm truyền thông thực sự phù hợp với môi trường mới; trong đó mỗi nguồn thông tin có giá trị được khai thác tốt hơn, mỗi phóng viên và mỗi đơn vị phát huy được năng lực của mình, và sức mạnh của toàn hệ thống truyền thông CAND được cộng hưởng tốt hơn.

Tinh gọn bộ máy, nếu được nhìn nhận và tổ chức đúng, không phải là thu hẹp không gian phát triển của báo chí. Ngược lại, đó có thể chính là cơ hội để chúng ta mở ra một không gian phát triển mới.