Tư vấn cai nghiện thuốc lá: Hơn 275.000 lượt bệnh nhân được hỗ trợ

Mạng lưới tư vấn cai nghiện từng bước được mở rộng

Theo Bộ Y tế, đánh giá kết quả 13 năm thực hiện Luật Phòng chống tác hại của thuốc lá cho biết, sau nhiều năm triển khai, công tác tư vấn, điều trị cai nghiện thuốc lá tại Việt Nam đã từng bước hình thành mạng lưới từ tuyến Trung ương đến địa phương, góp phần giúp người hút thuốc tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ cai thuốc thuận tiện hơn.

Trong 13 năm qua, hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực tư vấn cai nghiện thuốc lá cho nhân viên y tế tại 63 tỉnh, thành phố được triển khai thông qua các khóa đào tạo giảng viên nguồn và đào tạo chuyên sâu. Đến nay, hơn 1.500 giảng viên nòng cốt và gần 3.000 cán bộ y tế tại 63 tỉnh, thành phố đã được đào tạo, cấp chứng chỉ hoàn thành khóa tập huấn về tư vấn, điều trị cai nghiện thuốc lá.

Cùng với đào tạo nhân lực, mạng lưới cơ sở y tế tham gia hoạt động cai nghiện thuốc lá cũng từng bước được hình thành. Hiện có 24 bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế tổ chức hoạt động cai nghiện thuốc lá. Trong đó có nhiều bệnh viện chuyên khoa liên quan đến các bệnh do sử dụng thuốc lá và có lượng người bệnh lớn như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Phổi Trung ương, Bệnh viện Ung bướu Hà Nội, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Trung ương Huế, Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương...

Bệnh viện Bạch Mai được xác định là bệnh viện nòng cốt, hỗ trợ kỹ thuật về cai nghiện thuốc lá trên phạm vi toàn quốc.

Tư vấn cai nghiện thuốc lá cho người nhà bệnh nhân tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BVCC

Đa dạng mô hình, tăng cơ hội tiếp cận dịch vụ cai thuốc

Từ năm 2015 đến nay, hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá chủ yếu được triển khai với sự hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Người dân có nhu cầu cai thuốc được tư vấn, hỗ trợ miễn phí qua điện thoại và trực tiếp tại một số cơ sở khám, chữa bệnh.

Hai tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá 1800-6606 và 1800-1214 được duy trì, tạo thêm kênh tiếp cận thuận tiện cho người hút thuốc có nhu cầu từ bỏ thuốc lá. Bên cạnh đó, hoạt động tư vấn trực tiếp được triển khai tại 10 bệnh viện trên toàn quốc.

Nhiều mô hình cũng được thí điểm tại các bệnh viện tuyến tỉnh, huyện. Tại TP Hồ Chí Minh, một số phòng tư vấn cai nghiện thuốc lá được triển khai tại Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch, Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn, Viện Y Dược học dân tộc, Bệnh viện Quận Thủ Đức, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Bệnh viện huyện Cần Giờ và Bệnh viện huyện Bình Chánh.

Giai đoạn 2021-2025, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá phối hợp với Bệnh viện Bạch Mai triển khai thí điểm mô hình phòng khám, tư vấn cai nghiện thuốc lá lồng ghép vào phòng quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và hen phế quản tại một số cơ sở y tế tuyến huyện. Mục tiêu là tạo điều kiện để người hút thuốc tiếp cận dịch vụ cai nghiện ngay trong quá trình khám, quản lý bệnh mạn tính.

Cùng với hệ thống bệnh viện, các mô hình cai nghiện thuốc lá dựa vào cộng đồng cũng được nghiên cứu, thí điểm.

Tại tỉnh Thái Nguyên, mô hình tư vấn cai nghiện thuốc lá tại tuyến y tế xã, phường được triển khai trong giai đoạn 2014-2017. Giai đoạn 2017-2019, hệ thống tin nhắn điện thoại hỗ trợ cai thuốc lá cũng được xây dựng và thử nghiệm nhằm đánh giá tính phù hợp, khả thi trong điều kiện Việt Nam.

Trên cơ sở kết quả thí điểm, mô hình tư vấn cai nghiện thuốc lá tại cộng đồng từng bước được phát triển thông qua đào tạo tư vấn ngắn về cai thuốc lá cho cán bộ y tế thôn bản và cộng tác viên tại các tỉnh, thành phố.

Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm đưa dịch vụ cai nghiện đến gần người dân hơn, nhất là những người hút thuốc sinh sống tại cộng đồng, nơi việc tiếp cận các cơ sở chuyên khoa còn hạn chế.

Bên cạnh các phương pháp tư vấn, điều trị hiện có, Bộ Y tế cũng quan tâm nghiên cứu các phương pháp y học cổ truyền hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

Từ năm 2015, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã hỗ trợ Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương nghiên cứu thử nghiệm một số phương pháp hỗ trợ điều trị cai nghiện thuốc lá, gồm phương pháp dùng thuốc như viên ngậm, trà nhúng và phương pháp không dùng thuốc như dán nhĩ áp kết hợp xoa bóp, bấm huyệt.

Các phương pháp này hướng tới ưu điểm chi phí thấp, qua đó giúp người dân có thêm lựa chọn phù hợp với khả năng tiếp cận và thu nhập, đồng thời góp phần tăng cơ hội cai nghiện thuốc lá thành công.

Hơn 275.000 lượt bệnh nhân được tư vấn

Những nỗ lực mở rộng mạng lưới, đào tạo nhân lực và đa dạng hóa hình thức tư vấn đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận.

Theo kết quả Điều tra tình hình hút thuốc lá ở người trưởng thành (PGATS), tỷ lệ người dân được cán bộ y tế tư vấn bỏ thuốc tăng mạnh, từ 40,5% năm 2015 lên 90% năm 2023.

Theo báo cáo của các bệnh viện nhận hỗ trợ từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong giai đoạn 2015-2025, hơn 275.000 lượt bệnh nhân đã được tư vấn cai nghiện thuốc lá.

Đáng chú ý, nghiên cứu của Bệnh viện Bạch Mai đánh giá hiệu quả tư vấn cai nghiện thuốc lá qua tổng đài cho thấy 20,3% người hút thuốc cai thành công từ 12 tháng trở lên. Kết quả này cho thấy tư vấn chuyên môn, đặc biệt thông qua các kênh thuận tiện như tổng đài, có thể đóng vai trò quan trọng trong hỗ trợ người hút thuốc duy trì quyết tâm cai thuốc.

Hướng dẫn người dân cai nghiện thuốc lá bằng y học cổ truyền tại Bệnh viện Y học cổ truyền TW. Ảnh: Bệnh viện Y học cổ truyền TW

Nhu cầu cai thuốc còn lớn, dịch vụ cần được mở rộng

Dù đạt được những kết quả tích cực, công tác cai nghiện thuốc lá vẫn còn nhiều khó khăn. Hoạt động hỗ trợ hiện chủ yếu tập trung tại các bệnh viện tuyến Trung ương và một số bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh, huyện được Quỹ hỗ trợ; việc triển khai dựa vào cộng đồng còn hạn chế.

Phần lớn các cơ sở khám, chữa bệnh chưa chủ động tổ chức tư vấn cai nghiện thuốc lá thường xuyên, bài bản. Trong khi đó, nhu cầu từ bỏ thuốc của người dân vẫn ở mức cao. Theo PGATS năm 2022-2023, 50,5% người hút thuốc có mong muốn bỏ thuốc.

Một trong những nguyên nhân là đội ngũ cán bộ y tế tham gia tư vấn còn thiếu về số lượng, trong bối cảnh nhân viên y tế phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ chuyên môn khác. Cơ chế tài chính, kinh phí cho hoạt động cai nghiện thuốc lá cũng chưa thực sự thuận lợi; nguồn lực triển khai hiện chủ yếu dựa vào hỗ trợ của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bên cạnh đó, hiện các thuốc hỗ trợ điều trị nghiện thuốc lá chưa có trên thị trường Việt Nam, gây khó khăn cho người dân khi có nhu cầu sử dụng các sản phẩm hỗ trợ cai nghiện.

Một thách thức khác là công tác truyền thông về cai nghiện thuốc lá chưa được thực hiện thường xuyên, khiến nhiều người hút thuốc chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc từ bỏ thuốc lá cũng như chưa biết nơi có thể tìm kiếm sự hỗ trợ.

Trong thời gian tới, việc củng cố mạng lưới tư vấn, tăng cường đào tạo cán bộ y tế, mở rộng mô hình cai nghiện dựa vào cộng đồng và đa dạng hóa các hình thức tư vấn sẽ là những giải pháp quan trọng.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh truyền thông để người hút thuốc nhận biết sớm nhu cầu cai thuốc, chủ động tìm kiếm tư vấn và được hỗ trợ phù hợp. Việc đưa tư vấn cai nghiện trở thành một phần thường quy trong hoạt động khám, chữa bệnh, đặc biệt tại các cơ sở quản lý bệnh mạn tính liên quan đến thuốc lá, có thể góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ và hỗ trợ người dân duy trì cai thuốc lâu dài.