Từ vụ hướng dẫn viên nói về nhà Tây Sơn: Lỗ hổng thuyết minh tại di tích lịch sử

Sự việc xảy ra tại Di tích Lam Kinh (xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa) kể trên một lần nữa dấy lên lo ngại về chất lượng và sự cẩn trọng trong công tác thuyết minh tại các điểm đến.

Lỗ hổng kiến thức hay sự cố nói vấp?

Ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, cho biết ngay sau khi nắm thông tin, đơn vị đã yêu cầu nữ hướng dẫn viên (HDV) Trịnh Thị Phương làm tường trình. Qua xác minh, sự việc xảy ra từ tháng 4-2024 nhưng đến tháng 1-2025 mới xuất hiện trên TikTok, dẫn đến làn sóng tranh luận trái chiều.

Giải trình về sai sót, bà Phương thừa nhận do áp lực thời gian và mất tập trung nên đã nói vấp, dẫn đến sự nhầm lẫn tai hại về ngôn ngữ. Cụ thể, thay vì diễn đạt ý "một bộ phận kiêu binh, quá khích của quân Tây Sơn" đã đốt phá Lam Kinh, bà lại dùng từ "phản động"... Nữ HDV khẳng định đây chỉ là lỗi diễn đạt trong lúc trình bày, hoàn toàn không phải quan điểm cá nhân hay sự thiếu tôn trọng đối với triều đại Tây Sơn - triều đại có công lao to lớn trong lịch sử chống ngoại xâm. Bà Phương cũng nghiêm túc rút kinh nghiệm để không lặp lại những phát ngôn làm sai lệch bản chất lịch sử.

Theo ông Nguyễn Bá Linh, đơn vị hiện quản lý 3 di tích trọng điểm (Lam Kinh, Thành nhà Hồ, Núi Nưa - Đền Nưa - Am Tiên) với 14 HDV được đào tạo bài bản, có chứng chỉ do Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa cấp. Ông Linh nhấn mạnh: "Đây là sự cố ngoài ý muốn nhưng là bài học đắt giá để đơn vị chấn chỉnh công tác chuyên môn. Sắp tới, Ban Quản lý sẽ rà soát chặt chẽ toàn bộ nội dung thuyết minh tại các điểm du lịch để ngăn chặn lỗi tương tự, đặc biệt là các thông tin liên quan đến nhân vật lịch sử".

Liên quan đến chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, trước đó vào tối 11-3-2023, dư luận cũng từng dậy sóng trước clip nam HDV tại Đại nội Huế (TP Huế) thuyết minh xuyên tạc, bịa đặt chuyện phản cảm về đời sống hậu cung triều Nguyễn.

Di tích Lam KinhẢnh: THANH TUẤN

Cần chuẩn hóa đội ngũ thuyết minh

Trao đổi với Báo Người Lao Động, ông Nguyễn Bảo Toàn - Phó Chủ tịch Chi hội HDV du lịch TP HCM, Giám đốc Trung tâm Điều hành HDV Việt Nam (thuộc Công ty Du lịch Vietravel) - đã đặt vấn đề về quy trình kiểm soát nội dung tại Ban Quản lý Khu Di tích Lam Kinh. Theo ông, về nguyên tắc, nội dung thuyết minh tại điểm phải luôn được chuẩn hóa và kiểm duyệt kỹ lưỡng trước khi đưa vào phục vụ du khách.

Ông Toàn nhận định việc thuyết minh lệch chuẩn không chỉ gây tranh cãi mà còn khiến du khách hiểu sai, mất niềm tin vào giá trị điểm đến. Đặc biệt, trong bối cảnh mạng xã hội xuất hiện nhiều tranh luận trái chiều về các nhân vật lịch sử thì những thông tin thiếu chính xác từ HDV càng làm gia tăng sự hoang mang về chính sử.

Cảnh báo về hệ quả, ông Nguyễn Bảo Toàn nhấn mạnh: "Nếu không chấn chỉnh kịp thời, uy tín của điểm đến nói riêng và ngành du lịch Việt Nam nói chung sẽ suy giảm nghiêm trọng. Cơ quan chức năng cũng cần làm rõ trách nhiệm của Ban Quản lý trong vấn đề để xảy ra tình trạng thuyết minh nêu trên, thay vì chỉ đổ lỗi hoàn toàn cho cá nhân thuyết minh viên".

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Duy Tuấn, Giám đốc Công ty A Plus Travel, khẳng định sự việc tại Di tích Lam Kinh không phải cá biệt. Thực tế, nhiều HDV hiện nay thiếu hụt cả kiến thức lịch sử lẫn kỹ năng hành xử. Tình trạng HDV sử dụng loa công suất lớn, đưa ra các bình phẩm mang tính cá nhân, thậm chí dùng từ ngữ miệt thị đối tượng được thuyết minh vẫn diễn ra.

Để khắc phục, ông Nguyễn Duy Tuấn kiến nghị các điểm tham quan cần ban hành quy định hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể, thậm chí kiên quyết từ chối những HDV không tuân thủ quy định. Những quy ước này cần được công khai trên các kênh thông tin quản lý để tạo động lực điều chỉnh hành vi cho đội ngũ làm nghề.

Trong bối cảnh du lịch bùng nổ, HDV và thuyết minh viên được xem là những "đại sứ điểm đến". Do đó, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực này là yêu cầu cấp thiết. Ông Nguyễn Bảo Toàn đề xuất cần tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ định kỳ ở cấp cơ sở, với sự chủ trì của các sử gia và chuyên gia du lịch để bảo đảm nguồn tài liệu chuẩn xác nhất.

"Điển hình như tỉnh Nghệ An vừa qua đã tổ chức tập huấn cập nhật kiến thức, chuẩn hóa tác phong cho đội ngũ thuyết minh viên tại các di tích" - ông Toàn dẫn chứng.

Bên cạnh đó, giới chuyên môn cho rằng các cơ quan quản lý di tích lịch sử, văn hóa, tôn giáo cần thiết lập bộ phận chuyên trách để soạn thảo, nghiệm thu và đánh giá mức độ chính xác của các bộ thuyết minh chuẩn trước khi giao cho nhân sự thực hiện.

THANH TUẤN - THÁI PHƯƠNG