Từ yêu cây bằng cảm xúc đến hiểu cây bằng tri thức

Cứ mỗi lần có một hàng cây bị đốn hạ, người Sài Gòn lại ngẩn ngơ tiếc nuối, xót xa hờn trách. Nhưng đã đến lúc người dân thành phố cần học cách yêu cây không chỉ bằng cảm xúc.

Khi chúng ta yêu cây bằng cảm xúc và hoài niệm. Bằng hình ảnh: “Con đường Duy Tân cây dài bóng mát” (nhạc Phạm Duy), bằng “Cánh hoa dầu xoay tít bay bay”(thơ Diệp Minh Tuyền), hay “Con đường có là me bay/chiều chiều ta lại cầm tay nhau về” (nhạc Hoàng Hiệp), chúng ta thường tỏ ra rất khó chấp nhận việc phải thay thế, đốn hạ, loại bỏ một hàng cây mà ít khi suy xét đến sự chuyển dịch cần thiết cho không gian đô thị hiện đại để có sự thấu cảm cho nhà chức trách.

Con đường với những hàng cây cổ thụ rợp bóng có tuổi đời hàng trăm năm là một trời ký ức của biết bao thế hệ người dân TP.HCM.

Trong những năm gần đây, tại TP.HCM, nhiều trường hợp cây xanh hoặc nhánh cây lớn gãy đổ trong mưa giông đã gây ra hậu quả thương tâm cho người đi đường.

Mới đây nhất là vụ gãy nhánh cây vào tối 18/9, đè trúng xe máy gây thương vong cho một cặp vợ chồng đang lưu thông trên đường An Dương Vương.

Đời cây cũng như đời người

Đã đến lúc người thành phố cần có một góc nhìn mới về những hàng cây. Đời cây cũng giống như đời người, có tuổi ấu thơ, có thời xuân sắc, có hồi già nua; Có mạnh khỏe, tốt tươi, rồi cũng có khi bệnh tật, héo úa…

Thấu hiểu được như vậy, để chúng ta yêu cây không chỉ bằng trái tim chứa chan cảm xúc, mà còn phải yêu cây bằng bộ óc thấu hiểu vai trò sinh thái của cây trong sinh tồn và phát triển bền vững. Đặc biệt nhất là bảo vệ sự an toàn cho con người dưới bóng những hàng cây.

Thấu hiểu cây bằng tư duy khoa học tức là nhìn thấy giá trị của cây không phải bằng tuổi đời, không chỉ bằng vẻ đẹp và sự gắn bó đời ta với đời cây. Thấu hiểu cây còn dựa vào cơ sở khoa học xem cây có thể tiếp tục sống an toàn cùng con người bao nhiêu năm nữa.

Tức là đánh giá cây bằng sức khỏe, cấu trúc, điều kiện sinh trưởng và mức độ rủi ro, chứ không chỉ bằng tuổi đời hay vẻ đẹp. Xem cây còn khỏe hay đã yếu? Khả năng chịu gió, chịu mưa tới đâu? Có nguy cơ gãy đổ không? Còn phù hợp với không gian đô thị hiện đại không?

Đặc biệt trong bối cảnh không gian đô thị hiện đại ngày càng trở nên chật chội, nhánh cây xanh phủ kín vỉa hè, chồm ra dải phân cách, chen chúc trong công viên, nằm ngay trước nhà dân, cạnh trường học, bệnh viện…

Đồng thời quá trình đô thị hóa khiến vỉa hè bị đào bới thường xuyên, hệ rễ của cây bị bó hẹp, thiếu đất xốp và oxy…Nghĩa là cây đang ở cùng, đang chi phối đời sống sinh hoạt và de dọa sự an toàn của con người.

Theo khảo sát của Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TP.HCM) ước tính khu vực trung tâm TP.HCM hiện có khoảng 8.000 cổ thụ cao 20-50m, có tuổi đời từ 60 đến 150 năm, phổ biến gồm: sao đen, dầu, xà cừ và me tây, đang đối mặt với nhiều nguy cơ gãy đổ, suy yếu trong mùa mưa bão.

Yêu cây không chỉ bằng cảm xúc

Hệ sinh thái dịch vụ với các chuyên gia cây xanh đô thị đang nỗ lực đánh giá sức khỏe cây bằng công nghệ; thiết bị theo dõi, chăm sóc, cắt tỉa chuyên nghiệp để xác định tình trạng cây, quyết định giữ, gia cố, giảm tán hay thay thế.

Song song với việc lựa chọn giống cây phù hợp với hạ tầng và biến đổi khí hậu để thay thế trong quá trình chuyển tiếp thế hệ cây, tiếp nối duy trì bóng mát và cảnh quan xanh của thành phố.

Đồng thời tiến tới quản lý cây xanh như một hạ tầng sống, có dữ liệu, tiêu chuẩn, quy trình và trách nhiệm rõ ràng phù hợp với sự phát triển của một đô thị hiện đại.

Bên cạnh nỗ lực của cơ quan hữu trách, người thành phố cần học cách yêu cây xanh bằng cả cảm xúc lẫn tri thức. Một cây xanh đô thị không chỉ là ký ức, bóng mát hay vẻ đẹp cảnh quan, mà còn là một sinh thể sống có sức khỏe, tuổi đời và mức độ rủi ro riêng.

Quan trọng là làm sao để giữ được màu xanh đô thị mà vẫn bảo đảm an toàn cho con người.