Tuần lễ dinh dưỡng và phát triển (16 đến 23-10): Nhận diện sớm những dấu hiệu bất ổn tâm lý ở trẻ nhỏ

Giáo viên Trung tâm Can thiệp, trị liệu tâm lý EMH (phường Trảng Dài) can thiệp cho một trẻ tự kỷ.

Gia tăng trẻ mắc rối loạn phát triển

Bác sĩ Võ Thị Hoài Thương, phụ trách khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng (Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai) cho biết: Trong năm 2026, số bệnh nhi đến khám và can thiệp tại khoa tăng đột biến. Chỉ trong 2 tháng gần đây, khoa đã tiếp nhận khám và can thiệp cho hơn 1,1 ngàn lượt trẻ chậm phát triển vận động, chậm ngôn ngữ và mắc các rối loạn phát triển thần kinh. Số trẻ mắc bệnh về não, chậm phát triển toàn diện cũng tăng đáng kể.

Bà Hoàng Thị Mai, Quản lý chuyên môn Trung tâm Can thiệp, trị liệu tâm lý EMH (gọi tắt là Trung tâm EMH, có 2 cơ sở ở phường Long Hưng và phường Trảng Dài) cho hay: Tình trạng rối loạn tâm thần ở trẻ em ngày càng phức tạp, đặc biệt là hội chứng tự kỷ và chậm phát triển. Thống kê năm 2025 của Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ cho thấy, tỷ lệ trẻ mắc tự kỷ đã lên tới 1/31, thay vì 1/36 như trước đây. Hai cơ sở của Trung tâm EMH đang can thiệp cho khoảng 150 trẻ với nhiều dạng khiếm khuyết khác nhau, trong đó rối loạn học tập và rối loạn ngôn ngữ có xu hướng tăng mạnh.

Theo bác sĩ Hoài Thương, tự kỷ có nền tảng sinh học và di truyền, không phải do cha mẹ thiếu quan tâm hay trẻ xem nhiều ti vi, điện thoại như nhiều người vẫn lầm tưởng. Tuy nhiên, lạm dụng thiết bị điện tử có thể khiến tình trạng của trẻ nặng hơn, làm mất vốn từ đã có do thiếu tương tác 2 chiều. Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ trong thai kỳ, sinh non, trẻ bị ngạt sau sinh hoặc cha mẹ sinh con khi đã lớn tuổi cũng góp phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Tín hiệu báo động và “giai đoạn vàng” can thiệp

Theo bà Hoàng Thị Mai, phụ huynh cần đặc biệt chú ý các cột mốc phát triển để nhận biết dấu hiệu bất thường ở trẻ. Từ 9-10 tháng tuổi, trẻ bắt đầu bập bẹ tập nói. Khi được 12 tháng tuổi, trẻ cần biết ít nhất 10 từ đơn, có khả năng nghe hiểu và tương tác qua lại như quay đầu khi được gọi tên, chỉ tay hoặc kéo tay người lớn để thể hiện nhu cầu.

“Dấu hiệu báo động đỏ là khi trẻ đã 2 tuổi nhưng chưa bập bẹ được từ nào, gọi không phản ứng, tránh ánh nhìn, không giao tiếp mắt, chơi vô định, không mục đích. Đáng lo ngại hơn, một số trẻ do hạn chế về nhận thức, không thể diễn đạt nhu cầu hoặc sự đau đớn của bản thân, dẫn đến bị ức chế; từ đó xuất hiện hành vi đập đầu vào tường, tự cắn xé bản thân hoặc tấn công người khác” - bà Mai cảnh báo.

Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu bất thường, nhiều gia đình đã chủ động đưa trẻ đi can thiệp kịp thời. Bà N.T.K.Đ. (ở phường Trảng Dài) chia sẻ, khi hơn 1 tuổi, cháu ngoại bà không giao tiếp với người lạ, gọi không quay đầu, chưa biết nói và khóc dữ dội khi đến lớp. Sau khi khám tại cơ sở chuyên khoa, bé được chẩn đoán mắc chứng rối loạn phổ tự kỷ kèm tăng động.

Kiên trì cho cháu theo học tại các trung tâm chuyên khoa như Trung tâm EMH, kết hợp điều trị y khoa, đến nay, gia đình bà Đ. rất vui mừng khi thấy cháu tiến bộ. Cháu đã biết chào hỏi, nhận biết bảng chữ cái, đếm số và biểu thị tình cảm với bà.

Tương tự, chị P.T.T. (ở phường Tân Triều) cho biết: Con gái tôi năm nay 6 tuổi. Ban đầu, bé chỉ biết kéo tay mẹ, đi nhón gót và không chịu lắng nghe. Sau thời gian kiên trì đưa con đi học can thiệp kết hợp hướng dẫn tại nhà, gia đình tôi rất mừng khi con đã biết hỏi, làm theo lời mẹ, tự ăn uống và dọn dẹp đồ chơi.

Để hỗ trợ trẻ phục hồi tốt nhất, bác sĩ Võ Thị Hoài Thương cho biết: Bệnh viện Nhi đồng Đồng Nai đang áp dụng mô hình can thiệp đa ngành, phối hợp tập vận động, trị liệu ngôn ngữ và can thiệp y khoa. Trẻ cần được phát hiện và can thiệp trước 4 tuổi - “giai đoạn vàng” của sự phát triển não bộ có khả năng phục hồi và hòa nhập cộng đồng cao nhất. Do đó, phụ huynh cần chú ý nhận diện những bất ổn ở trẻ, đưa trẻ đi khám và can thiệp đúng cách, kịp thời.