Tục rước nước sông Đà về đình Văn Lai, xã Suối Hai: Gìn giữ mạch nguồn xanh

Rước nước - nghi lễ độc đáo

Hành trình rước nước trở thành biểu tượng cho mạch nguồn văn hóa bền bỉ của cộng đồng Suối Hai nơi truyền thống được tiếp nối, đồng thời nhắc nhở các thế hệ chung tay bảo vệ dòng sông. Qua thời gian, lễ hội vẫn được gìn giữ, trở thành bản sắc địa phương trong dòng chảy hiện đại.

Nghi lễ rước nước trong Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai. Ảnh: Khuất Duyên

Sáng xuân, khi sương còn bảng lảng trên triền núi và dòng Sông Đà lặng lẽ chảy qua vùng đất Suối Hai, không gian đình làng Văn Lai trở nên đặc biệt hơn bởi tiếng trống chiêng và sắc cờ hội rực rỡ. Lễ hội truyền thống được tổ chức trang nghiêm, mở đầu cho chuỗi hoạt động văn hóa tín ngưỡng đã gắn bó lâu đời với đời sống tinh thần người dân.

Nơi đây thờ phụng Tam vị Đức Thánh Tản Viên Sơn Thánh - vị thần đứng đầu trong tín ngưỡng “Tứ bất tử” của dân gian Việt Nam. Trong tâm thức cư dân vùng núi Tản, sông Đà, Đức Thánh Tản không chỉ là linh thần, mà còn là biểu tượng cho sức mạnh chế ngự thiên tai, cho ý chí vươn lên trước thiên nhiên khắc nghiệt.

Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai, xã Suối Hai được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân tham gia với nhiều nội dung lễ và hội đặc sắc. Ảnh: Khuất Duyên

Chủ tịch UBND xã Suối Hai Nguyễn Ngọc Mạnh nhấn mạnh, đình Văn Lai mang ý nghĩa lịch sử, văn hóa và tâm linh sâu sắc đối với cộng đồng. Theo truyền thuyết thời Hùng Vương dựng nước, Đức Thánh Tản hiển linh nơi núi Tản, sông Đà, bảo vệ nhân dân trước lũ lụt, thiên tai. Hình tượng ấy trở thành biểu tượng của tinh thần quật cường, mang đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Được xếp hạng di tích lịch sử, văn hóa cấp thành phố năm 2020, đình Văn Lai không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương, mà còn là điểm tựa để cộng đồng tiếp tục gìn giữ di sản. Trải qua nhiều biến thiên, ngôi đình vẫn hiện diện như “kho ký ức sống”, nơi lưu giữ hồn thiêng sông núi và câu chuyện của vùng đất Ba Trại xưa.

Đoàn rước nước từ sông Đà về đình Văn Lai. Ảnh: Khuất Duyên

Nghi lễ rước nước từ sông Đà về đình Văn Lai từ lâu đã trở thành điểm nhấn đặc biệt trong đời sống văn hóa của cư dân vùng Suối Hai. Không chỉ là nghi thức mở đầu lễ hội, rước nước còn là hành trình mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về sự khởi nguồn, sự thanh tịnh và mối gắn bó bền chặt giữa con người với thiên nhiên.

Sông Đà - dòng nước được người dân coi là sạch, quý và tinh khiết được cung thỉnh về đình như một lễ vật thiêng dâng lên Đức Thánh, thể hiện lòng thành kính của thế hệ hôm nay với tiền nhân và thần linh đã che chở cho làng quê qua bao biến thiên.

Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai, xã Suối Hai được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân tham gia với nhiều nội dung lễ và hội đặc sắc. Ảnh: Khuất Duyên

Theo tục lệ, chiều mùng 5 tháng Giêng, sau khi dâng hương xin phép Thành hoàng, đoàn rước gồm các bô lão, đội tế, thanh niên và đông đảo nhân dân trang nghiêm xuất phát từ đình ra bến sông. Tiếng trống, tiếng chiêng hòa cùng sắc cờ hội mở ra hành trình vừa linh thiêng vừa rộn ràng...

Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai, xã Suối Hai được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân tham gia với nhiều nội dung lễ và hội đặc sắc. Ảnh: Khuất Duyên

Tại bến sông, chủ tế thực hiện nghi lễ khấn xin thần linh cho phép lấy nước. Nước giữa dòng, phần nước được coi là trong lành và tinh khiết nhất được cung thỉnh vào chóe sứ đã chuẩn bị trang trọng, đậy kín và đặt lên kiệu rước trở về đình. Toàn bộ quy trình diễn ra chậm rãi, trang nghiêm, thể hiện quan niệm lâu đời của cư dân nông nghiệp về sự trân quý nguồn nước, yếu tố nuôi dưỡng sự sống, mùa màng và sinh kế.

Cụ Bùi Quang Chắt - người dân thôn 8, xã Suối Hai cho hay, nghi lễ rước nước chính là “bài học sống” được truyền qua nhiều thế hệ. Theo cụ Chắt, nước dâng Thánh không chỉ là lễ vật tâm linh, mà còn là lời nhắc nhở con cháu biết giữ gìn sự trong sạch, biết trân trọng môi trường sống và bảo vệ nguồn nước, tài sản quý giá của cộng đồng.

Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai, xã Suối Hai được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân tham gia với nhiều nội dung lễ và hội đặc sắc. Ảnh: Khuất Duyên

Bởi vậy, giá trị độc đáo của nghi lễ rước nước ở Văn Lai không nằm ở sự cầu kỳ hình thức, mà ở thông điệp sâu xa: Con người phải sống hài hòa với thiên nhiên. Trong bối cảnh hôm nay, khi vấn đề môi trường và nguồn nước ngày càng được quan tâm, nghi lễ càng trở nên thời sự. Mỗi mùa xuân khi tục rước nước diễn ra là một lần cộng đồng cùng nhắc nhau giữ cho dòng sông luôn trong xanh, giữ gìn bến nước sạch đẹp, mạch nguồn văn hóa, mạch nguồn sự sống được tiếp nối bền lâu. Mỗi chuyến rước nước không chỉ là nghi thức dâng lễ lên Đức Thánh Tản, mà còn là lời cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống no đủ, con người sống chan hòa, đoàn kết.

Di sản sống trong đời sống hôm nay

Không chỉ mang giá trị tâm linh, nghi lễ rước nước còn thể hiện rõ tính cộng đồng. Các bô lão giữ vai trò chủ lễ, đội tế đảm nhận nghi thức, thanh niên tham gia rước, người dân đồng hành, mỗi thế hệ đều góp phần giữ cho nghi lễ tiếp tục sống.

Lãnh đạo xã Suối Hai dâng hương tại lễ Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai. Ảnh: Khuất Duyên

Chủ tịch UBND xã Suối Hai Nguyễn Ngọc Mạnh khẳng định, lễ hội được tổ chức theo phương châm “trang nghiêm - an toàn - tiết kiệm - văn minh”, vừa bảo tồn bản sắc truyền thống, vừa nâng cao ý thức cộng đồng trong gìn giữ di sản. Đây cũng là một trong những yếu tố giúp lễ hội thích ứng với bối cảnh đời sống hiện đại.

Trong dòng chảy thời gian, nhiều lễ hội truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Nhưng tại Suối Hai, Lễ hội đình Văn Lai, đặc biệt là tục rước nước vẫn được duy trì như nét văn hóa độc đáo “có một - không hai”.

Lễ hội truyền thống tại đình Văn Lai, xã Suối Hai được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo nhân dân tham gia với nhiều nội dung lễ và hội đặc sắc. Ảnh: Khuất Duyên

Nghi lễ không chỉ là hoạt động tín ngưỡng định kỳ, mà còn là một “ký ức sống” của cộng đồng. Mỗi năm, câu chuyện về mối gắn bó giữa con người với thiên nhiên, với dòng sông và với lịch sử lại được kể lại bằng chính nghi thức ấy. Việc duy trì nghi lễ rước nước góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời khẳng định bản sắc của cộng đồng cư dân Suối Hai trong bối cảnh mới...

Nhân dân, du khách thập phương tham dự lễ hội. Ảnh: Khuất Duyên

Mỗi mùa xuân, nghi lễ rước nước tiếp tục như lời nhắc nhở về mạch nguồn văn hóa chỉ bền vững khi được cộng đồng gìn giữ bằng niềm tin, sự tham gia và lòng tự hào...

Bạch Thanh - Khuất Duyên