Tương lai của gã khổng lồ Google và Gemini sẽ ra sao?

Tương lai của Google phụ thuộc nhiều vào Gemini

Gã khổng lồ tìm kiếm đang đứng trước một ngã ba đường lịch sử, nơi mọi quyết định đưa ra đều mang tính đánh đổi đau đớn. Một bên là áp lực phải duy trì tốc độ phát triển và sự thống trị của Gemini để ngăn chặn sự trỗi dậy của các đối thủ như OpenAI hay Perplexity. Bên kia là "lằn ranh đỏ" về sự thật và an toàn thông tin mà các nhà lập pháp tại Brussels (EU) và Washington (Mỹ) đang cầm sẵn những án phạt tỷ đô để giám sát.

Google đang bị mắc kẹt trong thế tiến thoái lưỡng nan kinh điển của kẻ dẫn đầu: Nếu tiếp tục đẩy mạnh AI Overviews để giữ chân người dùng, họ đối mặt với rủi ro tin giả làm sụp đổ uy tín thương hiệu được xây dựng suốt 25 năm. Nhưng nếu thu hẹp quy mô hoặc làm cho AI trở nên thận trọng quá mức, họ sẽ tự trói tay mình và nhường sân chơi cho đối thủ. Cuộc chiến giờ đây không còn là cuộc đua về công nghệ hay thị phần nữa, mà đã chuyển sang một mặt trận trừu tượng nhưng khốc liệt hơn gấp bội: Cuộc chiến giành lại niềm tin và định nghĩa lại khái niệm "sự thật" trong kỷ nguyên số.

Chiến dịch "Grounding" và cái giá đắt đỏ để mua lại sự thật

Để đối phó với cơn ác mộng ảo giác, Google đã và đang dồn toàn lực vào một chiến lược kỹ thuật mang tên "Grounding" (Neo giữ thông tin). Về bản chất, đây là nỗ lực buộc con ngựa hoang Gemini phải chạy trên đường ray của sự thật. Thay vì để mô hình ngôn ngữ lớn tự do "sáng tác" câu trả lời dựa trên xác suất từ ngữ, Google áp dụng kỹ thuật RAG (Retrieval-Augmented Generation - Tạo sinh tăng cường truy xuất).

Khi người dùng đặt câu hỏi, hệ thống sẽ không để AI trả lời ngay. Trước tiên, nó sẽ quét qua hàng tỉ trang web uy tín trong thời gian thực, tìm kiếm các dữ kiện (facts) liên quan, sau đó mới "mớm" những dữ kiện này cho Gemini và yêu cầu nó viết câu trả lời dựa trên, và chỉ dựa trên, những thông tin đó.

Tuy nhiên, "sự thật" trong kỷ nguyên AI không còn là miễn phí. Để thuật toán Grounding hoạt động hiệu quả, Google cần nguồn dữ liệu sạch, chất lượng cao và được cập nhật liên tục. Kỷ nguyên cào dữ liệu (scraping) miễn phí từ các trang báo và diễn đàn đã chấm dứt khi các nhà xuất bản nội dung đồng loạt dựng lên các rào cản kỹ thuật và pháp lý. Để duy trì trí tuệ cho Gemini, Google buộc phải mở hầu bao.

Những thỏa thuận trị giá hàng trăm triệu USD mỗi năm với Reddit, News Corp (chủ sở hữu Wall Street Journal), và hàng loạt tập đoàn truyền thông lớn khác đã được ký kết trong năm 2024-2025. Đây là cái giá Google phải trả để đảm bảo rằng khi Gemini nói về kết quả bầu cử hay tình hình thị trường chứng khoán, nó đang nói dựa trên dữ liệu có bản quyền và được kiểm chứng, chứ không phải từ một blog vô danh nào đó.

Chiến lược này, dù tốn kém hàng tỉ USD chi phí vận hành, là con đường duy nhất để Google cứu vãn uy tín. Bằng cách neo câu trả lời vào các nguồn tin cậy và hiển thị trích dẫn rõ ràng hơn, Google đang cố gắng biến Gemini từ một "kẻ biết tuốt hay nói dối" thành một "trợ lý nghiên cứu có trách nhiệm". Nhưng đây cũng là một con dao hai lưỡi. Việc phụ thuộc vào dữ liệu của bên thứ ba khiến Google mất đi phần nào sự tự chủ.

Nếu một ngày các nhà xuất bản đồng loạt "tắt vòi" dữ liệu hoặc đòi tăng giá, bộ não của Gemini sẽ ngay lập tức bị thiếu oxy. Hơn nữa, ngay cả khi đã có dữ liệu sạch, việc AI hiểu sai hoặc trích dẫn sai ngữ cảnh vẫn là một rủi ro kỹ thuật chưa thể loại bỏ hoàn toàn, buộc Google phải duy trì một đội quân kiểm duyệt nội dung khổng lồ chạy đua với thời gian.

Nghịch lý "Web chết" và sự thay đổi mô hình kinh doanh

Bên cạnh cuộc chiến về chất lượng thông tin, sự thống trị của Gemini và AI Overviews đang tạo ra một nghịch lý sinh tồn đe dọa chính hệ sinh thái mà Google dựa vào để phát triển: Nghịch lý "Web chết" (Dead Web Theory). Mô hình kinh doanh truyền thống của Internet dựa trên sự cộng sinh: Các website tạo ra nội dung, Google lập chỉ mục (index) và gửi người dùng đến đó, website thu tiền từ quảng cáo để tiếp tục tạo nội dung. Nhưng với AI Overviews, Google đang phá vỡ vòng tròn này. Khi Gemini trả lời tất cả mọi thứ ngay trên trang kết quả tìm kiếm, người dùng không còn lý do để nhấp vào các liên kết nguồn nữa (Zero-click searches).

Hệ quả là lưu lượng truy cập (traffic) đến các trang báo, blog, và diễn đàn sụt giảm nghiêm trọng. Nếu không có traffic, các nhà sáng tạo nội dung không có doanh thu. Nếu không có doanh thu, họ sẽ ngừng viết bài hoặc phá sản. Và đây là lúc nghịch lý xuất hiện: Nếu không có nội dung mới được tạo ra bởi con người, Gemini sẽ không còn dữ liệu mới để học. Nó sẽ giống như con rắn Ouroboros tự ăn đuôi của mình. Nếu AI chỉ học lại những nội dung do chính AI khác tạo ra (vốn đang tràn ngập Internet), chất lượng tri thức sẽ suy thoái dần theo thời gian, dẫn đến một hiện tượng mà các nhà khoa học gọi là "sự sụp đổ mô hình" (Model Collapse).

Google nhận thức rõ nguy cơ này hơn ai hết. Họ hiểu rằng nếu giết chết các nhà xuất bản (publishers), họ cũng đang tự sát. Do đó, trong năm 2026, chúng ta thấy sự dịch chuyển đau đớn trong mô hình kinh doanh của Google. Họ bắt đầu phải chia sẻ doanh thu quảng cáo trực tiếp cho các đối tác nội dung xuất hiện trong câu trả lời của AI, thay vì chỉ bán traffic như trước. Google cũng đang phải cân nhắc lại thiết kế của AI Overviews để khuyến khích người dùng nhấp chuột nhiều hơn, thay vì chỉ thỏa mãn với câu trả lời tóm tắt.

Sự thay đổi này cũng định hình lại bộ mặt của Internet. Mạng lưới web mở (Open Web) đang dần thu hẹp lại. Các nội dung chất lượng cao đang rút lui vào sau các hàng rào bắt trả phí hoặc các cộng đồng kín để tránh bị AI "xài chùa". Internet năm 2026 đang phân cực rõ rệt: Một bên là biển thông tin rác do AI tạo ra dành cho AI đọc, và một bên là các ốc đảo tri thức của con người dành cho những ai chịu trả tiền. Google, từ vị thế là người tổ chức thông tin thế giới, giờ đây phải đóng vai trò là người đàm phán và bảo trợ để giữ cho các ốc đảo đó không bị chết khát, bởi đó chính là nguồn thức ăn nuôi sống Gemini.

Tương lai của Tìm kiếm: Khi "Sự thật" trở thành dịch vụ cao cấp

Đứng trước áp lực từ cả hai phía (kỹ thuật và kinh tế), tương lai của Google Search sẽ không còn là một trải nghiệm đồng nhất cho mọi người dùng và mọi tác vụ. Chúng ta đang chứng kiến sự phân nhánh rõ rệt trong cách Google phục vụ thông tin. Đối với các tác vụ đòi hỏi sự sáng tạo, lên kế hoạch du lịch, hay tìm ý tưởng quà tặng, Gemini sẽ được thả lỏng để phát huy tối đa khả năng bay bổng và tiện lợi. Ở đây, sự chính xác tuyệt đối không phải là ưu tiên hàng đầu, và người dùng chấp nhận một chút rủi ro để đổi lấy sự nhanh chóng.

Tuy nhiên, đối với các lĩnh vực được Google gọi là YMYL (Your Money Your Life - Tiền bạc và Cuộc sống của bạn) như y tế, tài chính, luật pháp và tin tức chính trị, Google buộc phải thiết lập một "chế độ an toàn" nghiêm ngặt. Có thể trong tương lai gần, chúng ta sẽ thấy sự trở lại của giao diện tìm kiếm truyền thống như một tính năng cao cấp hoặc mặc định cho các từ khóa nhạy cảm. Tại đó, AI sẽ lùi về phía sau, nhường chỗ cho các trích dẫn nguyên văn và các nguồn tin đã được xác thực. Google không thể để thương hiệu của mình bị gắn liền với những lời khuyên y tế chết người hay những tư vấn tài chính sai lệch.

Cuối cùng, cuộc chiến AI không chỉ là việc ai có mô hình thông minh hơn, mà là ai đáng tin cậy hơn. Google đã thắng trong hiệp một nhờ quy mô phân phối khổng lồ của Android và Workspace . Nhưng hiệp hai của trận đấu sẽ được định đoạt bởi khả năng "sửa sai" của họ. Nếu Google có thể giải quyết bài toán ảo giác thông qua công nghệ Grounding và tìm được mô hình kinh tế hài hòa lợi ích với các nhà sáng tạo nội dung, họ sẽ tiếp tục là bá chủ của kỷ nguyên thông tin.

Ngược lại, nếu họ thất bại trong việc kiểm soát con quái vật do chính mình tạo ra, người dùng sẽ dần rời bỏ "Vị thần toàn năng" nhưng hay nói dối này để tìm về những nguồn tin cậy hơn, dù có thể chậm chạp và thủ công hơn. Kỷ nguyên "Google it" có thể sẽ không kết thúc vì một công nghệ tốt hơn, mà có thể kết thúc vì sự đổ vỡ của niềm tin. Và đó là canh bạc lớn nhất mà Sundar Pichai và các cộng sự đang phải đặt cược toàn bộ di sản của Google vào đó.

Bùi Tú