[Tuyến Megastory] Chuyên gia hiến kế cho Đồng Nai phát triển: Thành phố Đồng Nai: Xây dựng đô thị sân bay đa chức năng, có bản sắc riêng

1 giờ trước Gốc

Là thành viên của liên danh đơn vị tư vấn đoạt giải nhất cuộc thi tuyển quốc tế “Ý tưởng quy hoạch chung đô thị sân bay Long Thành và vùng phụ cận”, Thạc sĩ quản lý đô thị Phan Thị An, Phó Giám đốc Trung tâm Kiến trúc, quy hoạch đô thị - nông thôn, Viện Kiến trúc quốc gia, Bộ Xây dựng đánh giá: Sân bay Long Thành không chỉ được xem như một công trình giao thông đơn thuần mà phải coi đây là động lực tăng trưởng chiến lược có khả năng tái cấu trúc đô thị và phát triển nền kinh tế.

*Nghị quyết số 16-NQ/TW ngày 21-7-2026 về xây dựng và phát triển thành phố Đồng Nai đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2065 của Bộ Chính trị đặt ra những mục tiêu cụ thể là đến năm 2035, thành phố Đồng Nai phấn đấu trở thành đô thị theo mô hình đô thị sân bay; đến năm 2045, trở thành trung tâm hàng không hiện đại của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và đến năm 2065 thuộc nhóm các đô thị sân bay đa chức năng. Theo bà, đâu là những yếu tố quan trọng nhất để Đồng Nai có thể thực hiện thành công những mục tiêu này?

- Theo tôi, điều quan trọng nhất là không nên xem Sân bay Long Thành chỉ đơn thuần là một công trình giao thông, mà phải coi đây là động lực tăng trưởng chiến lược có khả năng tái cấu trúc đô thị và phát triển nền kinh tế.

Đồng thời, việc lấy Sân bay Long Thành làm trung tâm, cần quy hoạch tích hợp hệ thống đường sắt, đường cao tốc, cảng biển, logistics, khu công nghiệp, khu đô thị, các công trình thương mại và các khu chức năng văn phòng - dịch vụ. Đặc biệt, cần sớm xây dựng mạng lưới giao thông liên vùng và hệ thống giao thông công cộng kết nối sân bay với Thành phố Hồ Chí Minh; các đô thị Biên Hòa, Nhơn Trạch và cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.

Bên cạnh vận tải hành khách và hàng hóa, thành phố Đồng Nai cần phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao như: bảo trì, sửa chữa, hậu cần hàng không (MRO), linh kiện hàng không, logistics hàng không, đào tạo và R&D (Research & Development: hoạt động nghiên cứu và phát triển trong các doanh nghiệp), tài chính, du lịch MICE (du lịch hội nghị, hội thảo, sự kiện), y tế và giáo dục.

*Vậy theo bà đâu là những nhóm nhiệm vụ chiến lược để thành phố Đồng Nai có thể phát triển thành một đô thị sân bay đa chức năng, có bản sắc riêng?

- Về các bước triển khai để hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết số 16, đưa Đồng Nai trở thành đô thị sân bay tầm cỡ khu vực và quốc tế, theo tôi, thành phố cần tập trung triển khai 5 nhóm giải pháp chiến lược.

Một là, hoàn thiện Quy hoạch tổng thể đô thị tích hợp. Theo đó, thành phố cần khẩn trương lập và trình phê duyệt Quy hoạch tổng thể thành phố Đồng Nai tích hợp (tầm nhìn 100 năm). Quy hoạch này phải lấy Sân bay Long Thành làm hạt nhân trung tâm, định hình cấu trúc không gian theo mô hình đô thị sân bay (Aerotropolis) mang bản sắc riêng, phân vùng chức năng rõ ràng (vùng lõi hàng không, vùng phụ trợ logistics, vùng công nghệ cao, đô thị sinh thái...).

Hai là, đầu tư bứt phá hệ thống hạ tầng kết nối đa phương thức. Thành phố cần ưu tiên nguồn lực hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối liên vùng (đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị kết nối Thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành và hệ thống giao thông thủy). Hạ tầng giao thông phải đi trước một bước để đảm bảo tính kết nối thông suốt giữa sân bay với các trung tâm kinh tế, cảng biển (cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Sài Gòn) và vùng Đông Nam Bộ.

Ba là, xây dựng thể chế, cơ chế chính sách đặc thù. Thành phố cần chủ động đề xuất Trung ương ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù cho mô hình đô thị sân bay và khu thương mại tự do (Free Trade Zone) gắn liền với Sân bay Long Thành nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược toàn cầu.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Thành phố cần đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức, trường đại học quốc tế để đào tạo lực lượng lao động chuyên ngành hàng không, quản lý vận tải, logistics, quản trị đô thị thông minh, hiện đại và công nghệ cao, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu phát triển của trung tâm hàng không châu Á - Thái Bình Dương.

Năm là, huy động và đa dạng hóa nguồn lực đầu tư. Theo đó, Đồng Nai cần đẩy mạnh mô hình hợp tác công - tư (PPP), thu hút dòng vốn FDI (vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài) chất lượng cao vào các lĩnh vực hạ tầng, dịch vụ hàng không, tài chính, du lịch và đô thị thông minh.

*Luật Phát triển đô thị quy định trên địa bàn thành phố chỉ lập duy nhất một Quy hoạch tổng thể thành phố tích hợp thay thế quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung. Với thành phố Đồng Nai, một địa phương đang có nhiều tiềm năng bứt phá phát triển, việc áp dụng mô hình quy hoạch và phát triển đô thị mới sẽ mang đến những lợi thế gì, nhất là về thời gian lập và phê duyệt quy hoạch thưa bà?

- Việc chỉ lập duy nhất một Quy hoạch tổng thể tích hợp thay thế cho cả quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung mang lại lợi ích lớn nhất là nâng cao sự đồng bộ, tính nhất quán của quy hoạch và rút ngắn đáng kể thời gian, thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, mục tiêu không nên chỉ là rút ngắn thời gian phê duyệt. Điều quan trọng hơn là giảm thiểu xung đột giữa các quy hoạch ngay từ giai đoạn đầu và nâng cao khả năng dự báo từng chức năng khu vực rõ ràng cho các khu vực đầu tư tư nhân.

Việc loại bỏ hoàn toàn sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đô thị sẽ đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ tuyệt đối.

Thứ nhất, giúp các định hướng phát triển không gian, quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội khớp nối hoàn hảo ngay từ đầu, tránh tình trạng “quy hoạch sau đè quy hoạch trước” và không đồng bộ.

Thứ hai, tối ưu hóa nguồn lực và tăng tính linh hoạt của phát triển đô thị. Từ đó, giúp chính quyền quản lý tập trung, điều hành hiệu quả và linh hoạt trong phân bổ nguồn lực.

Thứ ba, việc xây dựng hệ thống tích hợp dữ liệu về đất đai, giao thông, dân số, công nghiệp, môi trường và các quy hoạch chuyên ngành khác, đồng thời xác định thứ tự ưu tiên phát triển và thời điểm đầu tư hạ tầng một cách đồng bộ là một bản quy hoạch tích hợp duy nhất.

*Nghị quyết số 16 đề ra một trong những nhiệm vụ trọng tâm đối với thành phố Đồng Nai là xây dựng Quy hoạch tổng thể thành phố có giá trị pháp lý như Quy hoạch thành phố, đủ sức dẫn dắt phát triển, có tư duy đột phá, tầm nhìn dài hạn 100 năm. Từ góc độ quy hoạch, bà đánh giá thế nào về việc xây dựng một bản quy hoạch với tầm nhìn phát triển 100 năm?

- Tầm nhìn 100 năm là rất quan trọng, nhưng không có nghĩa là xây dựng một kế hoạch chi tiết không thay đổi trong suốt 100 năm. Những cấu trúc đô thị mang tính chất chiến lược dài hạn như sân bay, đường sắt, các tuyến đường chính, hành lang xanh, trục công nghiệp - logistics và hệ thống trung tâm đô thị cần được xác định rõ ràng trong dài hạn. Trong khi đó, công nghệ, cơ cấu ngành nghề, mô hình nhà ở và phương thức giao thông cần được thiết kế với tính linh hoạt để có thể thích ứng với những thay đổi trong tương lai. Vì vậy, theo tôi, cấu trúc phù hợp có thể là: tầm nhìn 100 năm - khung không gian 20-30 năm - kế hoạch hành động 5-10 năm.

Theo đó, tầm nhìn 100 năm cần xác định định hướng lớn của đô thị; kế hoạch trung và dài hạn quy hoạch xây dựng các hạ tầng và cực phát triển chủ chốt; kế hoạch hành động theo chu kỳ 5-10 năm, được liên tục điều chỉnh theo những thay đổi về kinh tế, xã hội và công nghệ.

Đối với Đồng Nai, sân bay, đường sắt, cảng biển và các đô thị công nghiệp đang được phát triển đồng thời. Vì vậy, những quyết định về cấu trúc đô thị ở thời điểm hiện nay có thể quyết định năng lực cạnh tranh của thành phố trong nhiều thập kỷ tới.

Mặt khác, việc rút ngắn thời gian lập, duyệt quy hoạch, còn là cơ hội “vàng” của Dự án Sân bay Long Thành, giúp Đồng Nai đón đầu thời điểm đưa Sân bay Long Thành vào khai thác, không bị trễ nhịp phát triển của đô thị.

Trong bối cảnh dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu, tiến độ quy hoạch nhanh giúp Đồng Nai sẵn sàng quỹ đất sạch và pháp lý minh bạch để thu hút các tập đoàn đa quốc gia nhằm tăng sức cạnh tranh thu hút dòng vốn quốc tế.

Đặc biệt hơn nữa, đây còn là giải pháp giúp người dân và doanh nghiệp sớm ổn định kế hoạch sản xuất, kinh doanh và sinh sống, giảm thiểu tình trạng quy hoạch treo, tiết kiệm nguồn lực xã hội.

Việc lập quy hoạch tầm nhìn 100 năm thể hiện sự chủ động, tinh thần trách nhiệm cao đối với các thế hệ tương lai. Các đô thị hàng đầu thế giới như: Singapore, Tokyo, các đô thị châu Âu, Liên bang Nga đều phát triển bền vững nhờ những định hướng khung tư duy dài hạn.

Theo tôi, chúng ta cần hiểu giá trị cốt lõi của quy hoạch 100 năm là việc quy hoạch hạ tầng khung chiến lược; hành lang bảo vệ môi trường; không gian bảo tồn văn hóa, thiên nhiên và các trục phát triển chính. Đây phải là những yếu tố không thay đổi theo thời gian.

Việc quy hoạch tầm nhìn 100 năm không có nghĩa là ấn định cứng nhắc chi tiết từng lô đất, mà là tạo ra cấu trúc đô thị mang tính thích ứng linh hoạt (Adaptive Planning), có khả năng thích ứng cao với sự thay đổi của công nghệ, biến đổi khí hậu và xu hướng kinh tế toàn cầu. Và đây chính là tầm nhìn cho sự phát triển của đô thị bền vững, tránh được tư duy nhiệm kỳ, phát triển manh mún, góp phần bảo tồn tài nguyên cho tương lai.

*Xin cảm ơn bà!