Sửa Luật Bưu chính: Pháp luật đồng hành, thị trường phát triển

Bưu chính đã trở thành mắt xích quan trọng kết nối giao dịch trực tuyến với dòng chảy hàng hóa trong nền kinh tế số. (Nguồn: Vietnamnet)

Nếu như trước đây, nhắc đến bưu chính, người ta thường nghĩ đến thư từ, tài liệu và chuyển phát truyền thống, thì nay, một đơn hàng trên sàn thương mại điện tử hay một kiện hàng từ người bán đến người mua đều có thể đi qua mạng lưới bưu chính. Bưu chính vì thế đã trở thành mắt xích quan trọng kết nối giao dịch trực tuyến với dòng chảy hàng hóa trong nền kinh tế số.

Sau hơn 15 năm kể từ khi Luật Bưu chính năm 2010 được ban hành, quy mô thị trường đã thay đổi đáng kể. Từ khoảng 40 doanh nghiệp, đến năm 2025 đã có 760 doanh nghiệp; doanh thu dịch vụ bưu chính tăng từ khoảng 4.000 tỷ đồng lên hơn 87.000 tỷ đồng; sản lượng bưu gửi từ 330 triệu lên hơn 4,1 tỷ bưu gửi. Riêng giai đoạn 2020-2025, tổng sản lượng bưu gửi tăng hơn 4 lần, trong đó gói, kiện hàng hóa chiếm hơn 90%.

Những con số ấy cho thấy đây không chỉ là sự tăng trưởng về quy mô, mà còn là sự thay đổi về bản chất của thị trường. Thương mại điện tử có thể bắt đầu bằng một cú nhấp chuột, nhưng giao dịch chỉ thực sự hoàn tất khi hàng hóa đến tay người mua. Đơn hàng được tạo lập trên nền tảng số, song hành trình của hàng hóa vẫn cần một mạng lưới vận chuyển, chia chọn và giao nhận trong thế giới thực. Bưu chính vì thế ngày càng giữ vai trò kết nối giữa không gian số và đời sống kinh tế.

Trong khi đó, Luật Bưu chính hiện hành được xây dựng từ năm 2010, khi quy mô thị trường, thương mại điện tử và năng lực ứng dụng công nghệ còn rất khác hiện nay. Khoảng cách giữa quy định và thực tiễn đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật theo hướng phù hợp hơn với mô hình kinh doanh mới và tốc độ phát triển của thị trường.

Điểm đáng chú ý trong định hướng sửa đổi là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Cách tiếp cận này giúp cơ quan quản lý tập trung vào những lĩnh vực, hoạt động có nguy cơ cao, thay vì dàn trải kiểm soát bằng thủ tục.

Một khuôn khổ pháp lý minh bạch, dễ thực hiện cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động đầu tư công nghệ, tự động hóa chia chọn, quản lý hành trình bưu gửi, tối ưu mạng lưới và nâng cao chất lượng dịch vụ. Đồng thời, doanh nghiệp có thể xác định rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm, góp phần hình thành môi trường cạnh tranh bình đẳng.

Nhưng giảm tiền kiểm không có nghĩa là giảm quản lý. Khi hàng tỷ bưu gửi được lưu chuyển qua mạng lưới mỗi năm, yêu cầu về an toàn bưu gửi, bảo vệ thông tin, chất lượng dịch vụ và quyền lợi người sử dụng cũng ngày càng cao. Vì vậy, đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng nâng cao năng lực giám sát, chuyển trọng tâm sang quản lý dựa trên dữ liệu, mức độ rủi ro và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Với người dân, hiệu quả của việc hoàn thiện pháp luật cuối cùng phải được thể hiện ở chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận thuận tiện hơn. Một mạng bưu chính vận hành hiệu quả không chỉ đáp ứng nhu cầu chuyển phát, mà còn góp phần đưa hàng hóa, dịch vụ thương mại điện tử đến gần hơn với người dân ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Vì thế, sửa Luật Bưu chính không chỉ là tháo gỡ những điểm nghẽn của một đạo luật đã có hơn 15 năm thực thi, mà còn là cơ hội đổi mới phương thức quản lý, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp đầu tư, sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thị trường bưu chính đã đi rất xa so với năm 2010. Điều cần thiết lúc này không phải là một khuôn khổ pháp lý chạy theo những gì thị trường đã làm được, mà là một khuôn khổ đủ linh hoạt để đồng hành và mở đường cho những gì thị trường sẽ làm được trong tương lai.