Tuyên Quang bảo tồn và phát huy giá trị di sản trên Cao nguyên đá Đồng Văn

Chuyên gia UNESCO khảo sát thực tế trên Cao nguyên đá Đồng Văn. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Kết quả này khẳng định những nỗ lực của tỉnh Tuyên Quang trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, phát triển du lịch bền vững và nâng cao vai trò của cộng đồng trong giai đoạn 2022-2026.

Chuyển biến trong công tác quản lý và phát huy giá trị di sản

Đợt tái thẩm định lần thứ 4 được nhóm chuyên gia UNESCO tiến hành khảo sát thực tế từ ngày 24-28/7/2026. Nhóm chuyên gia UNESCO ghi nhận Ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn đã chủ động phối hợp các đơn vị liên quan, chính quyền địa phương triển khai các kế hoạch, giải pháp nhằm thực hiện các khuyến nghị của kỳ đánh giá lần thứ III, năm 2022.

Cụ thể, trong công tác quản lý, cơ cấu quản lý từng bước được cải thiện, sự tham gia của đại diện chính quyền và cộng đồng được tăng cường. Đội ngũ quản lý có tính đa ngành hơn, đồng thời mở rộng mạng lưới kết nối với các nhà khoa học trong nước và quốc tế.

Các giá trị di sản văn hóa trên Cao nguyên đá Đồng Văn được quan tâm gìn giữ. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Về đa dạng hóa nguồn lực tài chính, Ban Quản lý cũng chủ động đề xuất giải pháp nhằm xây dựng cơ chế thu phí thống nhất và huy động nguồn lực xã hội đầu tư phát triển hạ tầng. Tỉnh Tuyên Quang cũng đã quan tâm đầu tư cải thiện hạ tầng giao thông, điểm ngắm cảnh, công trình vệ sinh phục vụ du khách.

Về phát triển du lịch bền vững và du lịch dựa vào cộng đồng, các chuyên gia khẳng định sự phát triển trong lĩnh vực du lịch, việc đầu tư tại các làng văn hóa du lịch trọng điểm được quan tâm, góp phần bảo đảm lợi ích của cộng đồng, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, truyền thống văn hóa và tạo sinh kế cho người dân.

Ghi nhận việc thực hiện đánh giá sức chứa du lịch nhằm hạn chế tình trạng tập trung quá đông du khách tại các điểm đến. Đối với bảo tàng không gian văn hóa các dân tộc vùng Cao nguyên đá, phương án trưng bày, nâng cấp đã được hoàn thiện, định hướng giới thiệu các giá trị địa chất, đa dạng sinh học và văn hóa dân tộc.

Tỉnh Tuyên Quang quan tâm đầu tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng giao thông trên Cao nguyên đá Đồng Văn. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Về giáo dục và nâng cao năng lực, đã triển khai kế hoạch tổng thể về giáo dục và nâng cao năng lực giai đoạn 2022-2026 được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trong đó hoạt động nổi bật là thành lập các câu lạc bộ đại sứ công viên địa chất tại trường học; tổ chức tham quan thực địa các điểm di sản; giáo dục học sinh về biến đổi khí hậu, bảo tồn nguồn nước, quản lý chất thải; tập huấn cho giáo viên, lãnh đạo cộng đồng, phát triển nguồn nhân lực du lịch và nâng cao năng lực đội ngũ quản lý.

Hoạt động hợp tác quốc tế tiếp tục được mở rộng. Công viên địa chất đã ký kết thỏa thuận hợp tác với ba Công viên địa chất toàn cầu UNESCO gồm Mudeungsan (Hàn Quốc), Arouca (Bồ Đào Nha) và Miné-Akiyoshidai (Nhật Bản). Các chương trình trao đổi trực tuyến, thăm và làm việc, giao lưu học sinh, chia sẻ kinh nghiệm quản lý được triển khai, góp phần tăng cường kết nối với Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu và Mạng lưới Công viên địa chất khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Những khuyến nghị trọng tâm cho giai đoạn 2026-2030

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo tái thẩm định cũng chỉ ra một số vấn đề cần tiếp tục khắc phục. Trong đó, hoạt động du lịch và kinh tế vẫn tập trung chủ yếu dọc bốn tuyến trải nghiệm, chưa tạo được sự phát triển đồng đều giữa các xã trong toàn bộ phạm vi công viên địa chất. Công tác bảo tồn di sản văn hóa, cảnh quan thiên nhiên cần gắn kết chặt chẽ hơn với quy hoạch và kiểm soát phát triển bền vững.

Đoàn chuyên gia UNESCO nêu nhiều khuyến nghị để quan tâm thực hiện trong giai đoạn 2026-2030. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Nguồn nhân lực quản lý, nhất là nhân lực có chuyên môn về địa chất, sinh học và môi trường cần tiếp tục được tăng cường. Hoạt động truyền thông số, diễn giải di sản và hướng dẫn du lịch bằng tiếng Anh cũng cần được nâng cao.

Chuyên gia UNESCO đã nêu đưa ra khuyến nghị cần được thực hiện trong giai đoạn 2026-2030, đó là: Xây dựng quy hoạch tổng thể 23 xã, bảo đảm phát triển cân bằng giữa các khu vực trong vùng công viên địa chất. Thiết lập hệ thống đào tạo, cấp chứng chỉ, đánh giá định kỳ đối với hướng dẫn viên địa phương.

Tăng cường bảo vệ, bảo tồn di sản văn hóa, kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên trên cơ sở quy hoạch và định hướng phát triển bền vững; kiểm soát tình trạng phát triển quá tập trung tại các khu vực có môi trường nhạy cảm.

Cải thiện cơ sở vật chất và chức năng của các trạm thông tin đón tiếp khách; bổ sung thông tin giới thiệu toàn diện về công viên địa chất; bố trí hướng dẫn viên địa phương có năng lực, tăng cường video giới thiệu và hoàn thiện hệ thống thông tin đối với các mẫu vật đá, hóa thạch.

Triển khai các giải pháp mở rộng nguồn kinh phí, thu hút đầu tư xã hội, xây dựng cơ chế vận hành bền vững và hiệu quả cho công viên địa chất.

Phong cảnh trung tâm xã Sà Phìn. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Phát triển các công cụ diễn giải kỹ thuật số tương tác đa ngôn ngữ, thường xuyên cập nhật bảng thông tin diễn giải, tăng cường khả năng tiếp cận đối với khách quốc tế và người khuyết tật; bảo đảm mỗi trung tâm thông tin trên vùng công viên địa chất có ít nhất một nhân viên sử dụng được tiếng Anh trong suốt thời gian mở cửa.

Xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Trước những kết quả đạt được và các khuyến nghị của UNESCO, Ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn xác định việc cụ thể hóa các khuyến nghị thành nhiệm vụ, giải pháp trong giai đoạn tiếp theo là yêu cầu quan trọng nhằm duy trì danh hiệu và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn di sản.

Ông Hoàng Xuân Đôn, Trưởng ban Quản lý Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn cho biết, Ban Quản lý đã kiến nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tham mưu Ủy ban nhân tỉnh Tuyên Quang cho chủ trương xây dựng kế hoạch bảo vệ, bảo tồn và phát huy các giá trị công viên địa chất giai đoạn tới.

Theo đó, kế hoạch sẽ cụ thể hóa các khuyến nghị của chuyên gia UNESCO thành những nhiệm vụ, giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh. Xác định rõ mục tiêu, nội dung ưu tiên, lộ trình thực hiện, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, địa phương và nguồn lực bảo đảm.

Theo chuyên gia UNESCO, tỉnh cần tăng cường bảo vệ, bảo tồn di sản văn hóa, kiến trúc, cảnh quan thiên nhiên trên cơ sở quy hoạch và định hướng phát triển bền vững. (Ảnh: KHÁNH TOÀN)

Nhiệm vụ trọng tâm tập trung vào phát triển cân bằng giữa các khu vực trong Công viên địa chất; tăng cường bảo vệ di sản địa chất, di sản văn hóa và cảnh quan thiên nhiên; nâng cao chất lượng hoạt động của các trạm thông tin du khách, công tác diễn giải và quảng bá; phát triển du lịch bền vững gắn với sinh kế cộng đồng; đẩy mạnh giáo dục, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế.

“Xây dựng kế hoạch cũng nhằm tạo cơ sở thống nhất triển khai nhiệm vụ giữa các ngành, địa phương. Tăng cường huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đồng thời thiết lập cơ sở theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện các khuyến nghị của đoàn chuyên gia UNESCO”, ông Hoàng Xuân Đôn cho biết.

Việc tiếp tục được trao thẻ xanh tại kỳ tái thẩm định lần thứ 4, năm 2026 là kết quả quan trọng, ghi nhận những nỗ lực trong giai đoạn 2022-2026. Đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng quản lý, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn trong những năm tiếp theo.