Đến lúc xóa bỏ những “vùng ngoại lệ” cho khói thuốc

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL) thực hiện hơn 13 năm qua vẫn cho phép bố trí nơi hút thuốc riêng tại khách sạn, cơ sở lưu trú, quán bar, karaoke, vũ trường, khu vực cách ly sân bay, tàu thủy và tàu hỏa.

Điều này dẫn đến nghịch lý khi đây đều là những không gian trong nhà hoặc phương tiện kín, nơi khói thuốc dễ tích tụ và những người chịu ảnh hưởng nhiều nhất lại chính là người lao động và khách hàng không hút thuốc, gồm phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), khói thuốc thụ động chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó ít nhất 69 chất có khả năng gây ung thư. Không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào là an toàn, kể cả nồng độ thấp.

WHO cho biết mỗi năm thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong trên toàn cầu, trong đó hơn 1,6 triệu người không hút thuốc tử vong do hít phải khói thuốc. Tại Việt Nam, ước tính mỗi năm có khoảng 18.800 ca tử vong liên quan đến hút thuốc thụ động, phụ nữ chiếm tới 60%.

Người không hút thuốc vẫn phải trả giá

Người hút thuốc có thể lựa chọn hành vi của mình, nhưng nhân viên phục vụ quán bar, buồng phòng khách sạn hay phục vụ trên tàu không thể tùy ý rời nơi làm việc để tránh khói thuốc; phơi nhiễm có thể lặp lại mỗi ngày. Phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch, hô hấp càng dễ bị tổn thương.

Vì thế khi thảo luận tại tổ về dự án Luật PCTHCTL sửa đổi hôm 21/10, các ĐBQH đã đề xuất đẩy nhanh việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn; chuyển khách sạn, quán bar, karaoke, vũ trường, nhà hàng từ mô hình có khu vực hút thuốc riêng sang cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà; đồng thời bổ sung tàu thủy, tàu hỏa vào nhóm phương tiện giao thông công cộng cấm hút thuốc hoàn toàn.

Các ĐBQH cũng chỉ rõ sau 13 năm, chưa có địa điểm nào được chuyển đổi dù luật đã giao Chính phủ quy định lộ trình, đề nghị hoàn thành việc chuyển đổi chậm nhất vào ngày 1/1/2030 và tăng trách nhiệm kiểm tra của chính quyền cấp xã tại nhà hàng, quán cà phê, cơ sở karaoke.

Phòng hút thuốc riêng, hệ thống thông gió hay thiết bị lọc không khí không thể loại bỏ hoàn toàn chất độc hại. Khói có thể thoát ra khi cửa mở, lan qua hệ thống điều hòa và bám trên rèm, thảm, bàn ghế, quần áo; nhân viên vệ sinh, bảo trì vẫn có nguy cơ phơi nhiễm.

Công ước khung của WHO xác định chỉ môi trường 100% không khói thuốc mới bảo vệ hiệu quả khỏi phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Vì thế, ĐBQH đề xuất chỉ cho phép hút thuốc ở những nơi được chỉ định; địa điểm không có biển cho phép đương nhiên là nơi cấm.

Nhiều quốc gia đã đi xa hơn Việt Nam

Theo WHO, đến năm 2024, có 79 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng luật cấm hút thuốc hoàn toàn theo chuẩn thực hành tốt nhất tại địa điểm công cộng trong nhà, nơi làm việc trong nhà và phương tiện giao thông công cộng, bảo vệ khoảng 2,6 tỷ người.

Trong ASEAN, Thái Lan mở rộng cấm hút thuốc tại nhiều địa điểm công cộng và phương tiện giao thông; Singapore quy định chi tiết danh mục địa điểm cấm; Philippines nhấn mạnh trách nhiệm của người quản lý.

Việt Nam hiện là quốc gia duy nhất trong ASEAN chưa cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà tại cả bốn nhóm địa điểm còn ngoại lệ: sân bay, tàu thủy và tàu hỏa, khách sạn và cơ sở lưu trú, quán bar, karaoke và vũ trường.

Kinh nghiệm tại Ireland, Scotland và Anh ghi nhận mức phơi nhiễm nicotine, cotinine ở nhân viên quán bar giảm mạnh sau khi luật không khói thuốc được thực thi; tỷ lệ nhập viện do hen suyễn ở trẻ em cũng giảm

Đây là bằng chứng cho thấy chính sách không khói thuốc đem lại lợi ích sức khỏe cụ thể, nhất là với người lao động và trẻ em.

Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, TS Angela Patt, nhấn mạnh cách duy nhất để bảo vệ sức khỏe trước tác hại của khói thuốc thụ động là xây dựng môi trường công cộng không khói thuốc 100% – để mọi người lao động và bất kỳ ai có mặt tại đó đều có quyền được hít thở không khí sạch, không bị ô nhiễm bởi khói thuốc thụ động.

Cũng theo bà Angela, WHO mong muốn mọi địa điểm công cộng tại Việt Nam đều hoàn toàn không khói thuốc, góp phần bảo vệ sức khỏe của người lao động, khách đến và những ai sử dụng các địa điểm công cộng đó.

Muốn vậy, cần xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu, tăng kiểm tra và xử lý vi phạm, đặt biển cấm dễ thấy, tạo kênh để người lao động và khách hàng phản ánh. Trách nhiệm quản lý của cơ sở cũng phải được xem xét, không chỉ xử lý người hút thuốc.

Môi trường 100% không khói thuốc sẽ bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành phòng hút thuốc, vệ sinh và khử mùi. Không gian dịch vụ cũng an toàn, thân thiện hơn với gia đình và du khách.