Tuyển sinh chuyển cấp: Áp lực cạnh tranh vẫn chưa hạ nhiệt

Phụ huynh xếp hàng từ đêm, học sinh luyện thi từ sớm

Tại 2 đô thị lớn là Hà Nội và TP.HCM, các kỳ thi tuyển sinh chuyển cấp luôn thu hút sự quan tâm đặc biệt của xã hội. Quy mô thí sinh đông, cùng sự chênh lệch giữa nhu cầu học tập với chỉ tiêu trường công lập khiến mỗi mùa tuyển sinh trở thành một “cuộc đua” căng thẳng đối với học sinh và phụ huynh.

Ở bậc THCS, phần lớn học sinh được xét tuyển vào lớp 6 theo địa bàn cư trú. Tuy nhiên, tại một số trường có chương trình đặc thù hoặc chất lượng cao, việc tuyển sinh vẫn được tổ chức thông qua các bài đánh giá năng lực hoặc khảo sát đầu vào với tỷ lệ cạnh tranh khá cao. Điều này khiến không ít gia đình bắt đầu chuẩn bị cho con từ sớm, dù các em mới ở cuối cấp tiểu học.

Áp lực của kỳ thi không chỉ đến từ số lượng thí sinh đông mà còn từ tâm lý chuộng các trường được đánh giá có chất lượng cao

Trong khi đó, kỳ thi vào lớp 10 được xem là kỳ thi chuyển cấp có mức cạnh tranh lớn nhất hiện nay. Tại Hà Nội, năm học 2025–2026 có khoảng 127.000 học sinh xét tốt nghiệp THCS, trong khi chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 công lập khoảng 79.000–79.740 học sinh, tương đương khoảng 64% số học sinh tốt nghiệp THCS.

Ở TP.HCM, áp lực có phần “dễ thở” hơn. Thành phố có khoảng 88.000–88.700 học sinh lớp 9, với chỉ tiêu tuyển sinh hơn 70.000 học sinh vào 115 trường THPT công lập, tương đương khoảng 79–80% học sinh tốt nghiệp THCS. Dù vậy, với quy mô thí sinh lớn và sự tập trung vào một số trường có chất lượng cao, kỳ thi vẫn tạo ra áp lực không nhỏ.

Theo nhiều chuyên gia giáo dục, áp lực của kỳ thi chuyển cấp không chỉ đến từ số lượng thí sinh đông mà còn từ tâm lý chuộng các trường được đánh giá có chất lượng cao. Khi số chỗ học còn hạn chế và chất lượng giữa các trường chưa đồng đều, nhiều gia đình có xu hướng dồn nguyện vọng vào một số trường “top”, khiến mức cạnh tranh tại những trường này trở nên gay gắt. Thực tế cho thấy, tại nhiều trường THPT được phụ huynh đánh giá cao, tỷ lệ chọi thường cao hơn nhiều lần so với mặt bằng chung.

Áp lực này không chỉ diễn ra ở các trường công lập. Thực tế, nhiều năm nay, ngay cả ở khối trường ngoài công lập, việc “giành suất” vào những trường được phụ huynh đánh giá cao cũng diễn ra căng thẳng. Mới đây, tại Trường THPT Phan Bội Châu, hàng trăm phụ huynh đã xếp hàng từ đêm khuya trước cổng trường để chờ nộp hồ sơ đăng ký cho con. Hình ảnh này phần nào phản ánh áp lực tìm chỗ học tại những cơ sở giáo dục được xem là có uy tín, kể cả trong hệ thống trường tư thục.

Áp lực tuyển sinh khiến không ít học sinh bắt đầu rơi vào "vòng xoáy" học thêm từ rất sớm, đặc biệt ở các thành phố lớn. Chị Lê Thị Thanh (TP.HCM) cho biết dù phần lớn học sinh được xét tuyển vào lớp 6 theo địa bàn cư trú, nhưng với các trường có chương trình đặc thù hoặc chất lượng cao, sự cạnh tranh vẫn khá lớn. “Để giành được một suất học ở những trường này, các con phải ôn luyện từ sớm, tham gia các lớp rèn kỹ năng hoặc làm quen với dạng bài đánh giá năng lực”, chị Thanh chia sẻ.

Cùng chung tâm lý đó, anh Trần Minh Đức (Hà Đông, Hà Nội) cho rằng điều khiến nhiều phụ huynh lo lắng không chỉ là kỳ thi mà còn là sự chênh lệch về chất lượng giữa các trường. Nhiều người vẫn muốn con vào một số trường có chất lượng tốt hơn nên mức cạnh tranh càng cao. Mới đây, Hà Nội đang dự kiến bỏ phân tuyến tuyển sinh lớp 10 để mở rộng quyền lựa chọn trường cho học sinh. Tuy nhiên, phụ huynh vẫn lo ngại “cuộc đua” vào lớp 10 có thể trở nên khốc liệt hơn khi các trường tuyển sinh tràn tuyến, không còn giới hạn theo khu vực cư trú.

Áp lực thi cử - câu chuyện không chỉ của riêng giáo dục

Theo bà Nguyễn Thị Mai Hoa – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, áp lực thi cử là vấn đề đã được nhắc tới trong nhiều năm và vẫn sẽ tiếp tục là thách thức đối với hệ thống giáo dục.

Bà cho rằng áp lực thi cử thường kéo theo áp lực học tập và chủ yếu tập trung vào các kỳ thi chuyển cấp. “Chúng ta thấy rõ nhất là ở các kỳ thi đầu cấp như tuyển sinh vào lớp 10 hay tuyển sinh đại học. Tuy nhiên thời gian gần đây, ngay cả đầu vào lớp 6 hoặc lớp 1 ở một số trường trọng điểm cũng trở thành áp lực rất lớn”, bà Hoa nhận định.

Quy hoạch trường lớp đồng bộ và thu hẹp chênh lệch chất lượng giữa các trường được kỳ vọng sẽ giảm áp lực cạnh tranh trong tuyển sinh.

Theo bà, áp lực này thường xuất hiện mạnh nhất ở các địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh, nơi số lượng cơ sở giáo dục chưa đáp ứng được nhu cầu học tập của người dân. “Đó thường là các thành phố lớn, nơi tập trung đông dân cư. Khi nhu cầu học tập cao nhưng thiếu trường, thiếu lớp, không đủ chỗ học thì đương nhiên sẽ tạo ra áp lực rất lớn trong quá trình học tập và thi cử”, bà Hoa nói.

Bà cũng nhấn mạnh rằng áp lực học tập không phải là câu chuyện riêng của Việt Nam. Nhiều quốc gia châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với tình trạng tương tự. Ở nhiều nơi, áp lực học tập kéo dài đã ảnh hưởng tới sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh, thậm chí làm mất đi những trải nghiệm tuổi thơ vốn rất cần thiết đối với sự phát triển của trẻ.

Theo bà, để giảm bớt áp lực cho học sinh trong thời gian tới, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, từ giảm tải chương trình, cải tiến hình thức thi cử cho tới hạn chế những kỳ thi không thật sự cần thiết. Bên cạnh đó, việc bảo đảm đủ trường lớp và khuyến khích hệ thống trường ngoài công lập phát triển cũng là yếu tố quan trọng để chia sẻ áp lực với hệ thống trường công.

Trong bối cảnh quy mô học sinh tăng nhanh tại các đô thị lớn, áp lực của các kỳ thi chuyển cấp khó có thể giảm trong một sớm một chiều. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng nếu hệ thống trường học được quy hoạch đồng bộ, mở rộng thêm trường lớp và thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường, “cuộc đua” vào một số trường “top” sẽ dần hạ nhiệt. Khi đó, mục tiêu của giáo dục không chỉ dừng lại ở việc vượt qua một kỳ thi, mà còn là tạo ra môi trường học tập phù hợp để mỗi học sinh được phát triển đúng năng lực của mình.

Thu Hằng/VOV.VN