Tuyển sinh đại học 2026: Siết đầu vào, mở rộng ngành học theo nhu cầu thị trường

Nhiều cơ sở đào tạo cũng mở loạt ngành học mới gắn với chuyển đổi số, công nghệ, đô thị thông minh…nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực mới.

Nâng chuẩn đầu vào

Điểm mới đáng chú ý trong tuyển sinh đại học năm nay là xu hướng siết điều kiện đầu vào. Theo đó, thí sinh phải đạt tối thiểu 15 điểm ở tổ hợp 3 môn thi mới được tham gia xét tuyển, thay vì không quy định điểm sàn nguồn tuyển như trước.

Một thay đổi khác là thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng, thay vì không giới hạn như các năm trước. Bên cạnh hai lĩnh vực đào tạo giáo viên và sức khỏe, năm nay, ngành luật cũng thuộc nhóm do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định điểm sàn. Riêng với các ngành đào tạo giáo viên, chỉ xét tuyển các nguyện vọng từ 1 đến 5. Ngoài tuyển thẳng, năm nay, các trường cũng chỉ được tối đa 5 phương thức tuyển sinh. Việc xét tuyển học bạ cũng được điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn, khi các trường phải xét kết quả học tập của cả 3 năm trung học phổ thông và bắt buộc môn Toán hoặc Ngữ văn với trọng số tối thiểu 1/3, thay vì chỉ xét một số học kỳ.

Khối ngành về Khoa học công nghệ nhận được nhiều sự quan tâm của phụ huynh, học sinh. Ảnh: Thanh Tùng - TTXVN

Về tổ hợp xét tuyển, môn Toán hoặc Ngữ văn phải có trong tổ hợp và chiếm trọng số tối thiểu 1/3. Quy định quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ cũng được điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn, với hai cách: Quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ hoặc điểm thưởng theo bảng quy đổi 5 mức chênh lệch; quy đổi thành điểm cộng nhưng chỉ được chiếm tối đa 10% thang điểm xét tuyển.

Những điều chỉnh quan trọng này cho thấy định hướng nâng chất lượng tuyển sinh, hạn chế tình trạng dàn trải phương thức xét tuyển và tăng tính công bằng giữa các nhóm thí sinh.

Theo Tiến sĩ Quách Thanh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, số lượng nguyện vọng bị giới hạn nên thí sinh cần cân nhắc kỹ lưỡng khi lựa chọn ngành học và sắp xếp thứ tự đăng ký. Theo ông, ưu tiên hàng đầu khi chọn ngành học và đăng ký nguyện vọng là sự yêu thích đối với ngành nghề, tiếp đến là ngôi trường sẽ gắn bó trong những năm học tới, cùng với đó là nhu cầu của thị trường lao động.

Về quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ, Trường chỉ quy đổi thành điểm môn này trong tổ hợp xét tuyển, không quy đổi thành điểm cộng. Nhà trường xây dựng bảng quy đổi nhiều mức, có độ phân hóa rộng hơn, đảm bảo sự tương quan giữa điểm của chứng chỉ và điểm được quy đổi ra theo hướng có ưu tiên với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ. Bên cạnh đó, với các chương trình đào tạo được xây dựng, định hướng giảng dạy bằng tiếng Anh, mức điểm quy đổi từ các chứng chỉ ngoại ngữ sẽ cao hơn để khuyến khích thí sinh có nền tảng tiếng Anh tốt theo học. Ngoài ra, thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh hoặc tiếng Nhật đạt được mức điểm theo quy định còn được chuyển đổi để miễn học học phần giao tiếp tương ứng từng ngoại ngữ.

Các cơ sở đào tạo cho rằng, một số quy định mới vẫn cần hướng dẫn chi tiết hơn để bảo đảm thống nhất giữa các trường. Theo quy định, với xét học bạ, trường hợp thí sinh không đủ điểm 6 học kỳ của môn trong tổ hợp xét tuyển do thay đổi môn học lựa chọn trong quá trình học trung học phổ thông, thì cơ sở đào tạo sử dụng kết quả học tập môn học khác gần lĩnh vực thay thế.

Khối ngành về Khoa học công nghệ nhận được nhiều sự quan tâm của phụ huynh, học sinh. Ảnh: Thanh Tùng - TTXVN

Ông Dương Tôn Thái Dương, Phó trưởng Ban đào tạo, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, khái niệm lĩnh vực gần khá rộng, cần có quy định cụ thể hơn để các cơ sở đào tạo thuận tiện khi triển khai. Chẳng hạn, khi tổ hợp xét tuyển cần môn Vật lý, nhưng thí sinh chỉ học môn này ở lớp 10, còn lớp 11-12 lại chuyển qua học môn Hóa, việc thay thế ra sao để bảo đảm phù hợp.

Bên cạnh đó, theo ông Dương Tôn Thái Dương, việc áp dụng quy định quy đổi tương đương điểm chuẩn các phương thức xét tuyển năm 2025 đã tạo cơ sở đối sánh giữa các tiêu chí tuyển sinh. Tuy nhiên, trên thực tế các cơ sở đào tạo chỉ tiếp cận được dữ liệu của những thí sinh có đăng ký xét tuyển vào trường mình nên còn khó khăn trong việc xây dựng bảng bách phân vị để công bố cho thí sinh. Vì vậy, ông cũng đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục đánh giá quá trình triển khai, nhận diện rõ thuận lợi, khó khăn để có những điều chỉnh và tiếp tục áp dụng hiệu quả hơn.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2025, cả nước có hơn 1,16 triệu thí sinh dự thi tốt nghiệp Trung học phổ thông, trong số đó, có 681.688 thí sinh trúng tuyển và nhập học đại học, cao đẳng mầm non (đạt 90% tổng chỉ tiêu tuyển sinh). Năm phương thức xét tuyển được nhiều trường sử dụng nhất là xét điểm thi tốt nghiệp, học bạ, kết hợp, kỳ thi riêng và tuyển thẳng; trong đó, xét học bạ có xu hướng giảm so với năm trước. Bên cạnh đó, cũng có nhiều phương thức khác không có thí sinh tham gia xét tuyển hoặc có trúng tuyển nhưng không nhập học.

Nhiều ngành mới đón đầu xu hướng nhân lực số

Bám sát nhu cầu nhân lực của nền kinh tế số và thị trường lao động, nhiều trường đại học mở thêm loạt ngành mới đón đầu xu hướng nghề nghiệp trong kỷ nguyên số. Trong mùa tuyển sinh năm nay, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh có thêm 8 chương trình đào tạo mới đón đầu xu hướng nghề nghiệp trong kinh doanh, sản xuất, đô thị thông minh và phát triển bền vững, gồm: Kinh tế chính trị quốc tế; Công nghệ Logistics tích hợp chứng chỉ FIATA (hệ kỹ sư); Kiến trúc và Thiết kế đô thị thông minh (hệ kiến trúc sư); Luật; Luật Thương mại quốc tế; Sản xuất thông minh (hệ kỹ sư); Quản trị vận hành và di chuyển thông minh; Cử nhân tài năng - Công nghệ (AI for Business).

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Quang Hùng, Phó Giám đốc phụ trách Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, đơn vị không ngừng mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học với chất lượng được kiểm định quốc tế, đa dạng, bình đẳng và toàn diện cho người học thông qua triết lý đào tạo Glo-cal (kiến thức toàn cầu Global và tư duy ứng dụng địa phương Local). Hệ thống chương trình đào tạo thiết kế gắn với thực tiễn thị trường lao động, loại hình đào tạo đa ngôn ngữ kết hợp cùng chương trình ngoại khóa, mô hình chăm sóc người học và chính sách học bổng đa tầng.

Khối ngành về Khoa học công nghệ nhận được nhiều sự quan tâm của phụ huynh, học sinh. Ảnh: Thanh Tùng - TTXVN

Năm 2026, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh có thêm ngành Kỹ thuật xây dựng công trình giao thông gồm 2 chuyên ngành là Xây dựng cầu đường và Kỹ thuật công trình đường sắt. Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh dự kiến mở mới ngành Toán ứng dụng, Kỹ thuật xây dựng, Kiến trúc, Công nghệ giáo dục, Kinh tế đầu tư, Truyền thông đa phương tiện, Sinh học ứng dụng; các chương trình tiên tiến cũng mở thêm một số ngành mới.

Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh sẽ tuyển sinh 3 chuyên ngành mới gồm Kinh tế số, Kế toán và phân tích dữ liệu, Luật và công nghệ. Các chương trình được thiết kế theo hướng liên ngành, kết hợp kiến thức chuyên môn với dữ liệu, công nghệ và quản trị để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Trong đó, chuyên ngành Luật và công nghệ kết hợp kiến thức pháp lý với công nghệ và quản trị nhằm đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh chuyển đổi số. Chuyên ngành Kế toán và phân tích dữ liệu tích hợp nền tảng kế toán với tư duy dữ liệu và công nghệ; qua đó giúp người học vừa làm kế toán vừa làm chủ dữ liệu và công nghệ, trong bối cảnh hệ thống kế toán hiện đại ngày càng gắn chặt với phần mềm, cơ sở dữ liệu lớn và các nền tảng số. Còn chuyên ngành Kinh tế số chú trọng phát triển năng lực phân tích kinh tế gắn với dữ liệu và tư duy số; qua đó, người học có khả năng phân tích, đánh giá và tư vấn các quyết định kinh tế trong bối cảnh số, thay vì chỉ dừng lại ở việc mô tả hiện tượng hay tính toán thuần túy.

Việc mở rộng các ngành học cho thấy giáo dục đại học đang chuyển đổi từ tư duy đào tạo theo khả năng sẵn có sang đào tạo theo nhu cầu phát triển quốc gia. Phát biểu tại Hội nghị tuyển sinh năm 2026 tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh mới đây, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân cho rằng, cơ cấu tuyển sinh hiện nay vẫn chưa đáp ứng nhu cầu phát triển. Trong đó, khối ngành khoa học kỹ thuật và khoa học sức khỏe mới chiếm khoảng 30% quy mô tuyển sinh, còn thấp so với nhu cầu phát triển và xu hướng của nhiều quốc gia trong khu vực.

Theo Thứ trưởng, việc cho phép mở ngành và xác định chỉ tiêu linh hoạt hơn đối với các ngành mũi nhọn, ngành chiến lược đã giúp các cơ sở đào tạo tập trung nguồn lực, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực cho đất nước.