Tuyển sinh lớp 10: Giảm áp lực thi cử, mở rộng cơ hội học tập

 Ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo

Thưa ông, Bộ GD&ĐT đang đề xuất giảm số môn thi tuyển sinh lớp 10 xuống còn hai môn toán và ngữ văn. Ông đánh giá như thế nào về thay đổi này?

Tôi cho rằng, dự thảo có nhiều điểm mới phù hợp với quan điểm đổi mới giáo dục hiện nay, nhất là tinh thần giảm áp lực thi cử, mở rộng cơ hội học tập cho học sinh. Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị cũng đặt ra mục tiêu phổ cập giáo dục trung học và tương đương. Vì vậy, các địa phương cần làm tốt công tác dự báo quy mô học sinh, chủ động quy hoạch hoàn thiện mạng lưới, đầu tư trường lớp, bảo đảm đủ chỗ học.

Ngay cả việc chuyển từ khái niệm “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh” cũng cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận, từ chú trọng tuyển chọn sang bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh. Tùy điều kiện thực tế, ngoài các trường chuyên, xét tuyển vẫn là phương án phù hợp. Ở những nơi lựa chọn thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển, việc tổ chức thi hai môn cũng hợp lý. Bởi trong suốt quá trình học THCS, học sinh đã được đánh giá thường xuyên, định kỳ ở tất cả các môn. Kết quả thi kết hợp với đánh giá quá trình học tập vẫn có thể đáp ứng yêu cầu tuyển chọn khi số lượng đăng ký vượt khả năng tiếp nhận của trường, không nhất thiết phải thi nhiều môn.

Được biết, TP. Huế đang nghiên cứu phương án chỉ thi tuyển vào Trường THPT Chuyên Quốc Học - Huế, THPT Hai Bà Trưng và THPT Nguyễn Huệ, các trường còn lại thực hiện xét tuyển. Ông có thể cho biết cụ thể hơn về phương án này?

Trước đây, TP. Huế từng xét tuyển vào lớp 10 nhưng bộc lộ hạn chế do cách đánh giá kết quả học tập giữa các trường THCS chưa đồng đều. Vì vậy, 6 năm qua, thành phố tổ chức thi tuyển kết hợp xét tuyển, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, phương án này cần được điều chỉnh để giảm áp lực thi cử nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng lực nổi trội.

Ngay từ đầu năm học, trước khi Bộ công bố dự thảo, Sở đã tính đến phương án chỉ thi hai môn toán và ngữ văn vào Trường THPT Hai Bà Trưng và THPT Nguyễn Huệ. Kỳ thi dự kiến tổ chức cùng đợt tuyển sinh vào Trường THPT Chuyên Quốc Học - Huế. Riêng Quốc Học thực hiện thi tuyển theo quy chế trường chuyên của Bộ GD&ĐT. Các trường THPT còn lại sẽ xét tuyển theo khu vực, tạo điều kiện để học sinh học gần nhà. Phương án này vừa giảm áp lực thi cử, vừa tiết kiệm kinh phí tổ chức tuyển sinh.

Đối với khu vực trung tâm thành phố, trước mắt chưa phân tuyến tuyển sinh giữa hai phía bắc và nam sông Hương. Học sinh thuộc khu vực tuyển sinh trung tâm vẫn có thể đăng ký thi vào THPT Hai Bà Trưng hoặc THPT Nguyễn Huệ. Tuy nhiên, học sinh ở các xã, phường không thuộc địa bàn TP. Huế cũ không được đăng ký thi vào hai trường này hoặc xét tuyển vào các trường THPT thuộc khu vực trung tâm, nhằm tránh gây áp lực lên hệ thống trường lớp. Đặc biệt, học sinh không trúng tuyển vào Hai Bà Trưng hoặc Nguyễn Huệ vẫn được xét tuyển vào các trường THPT khác trong khu vực cùng thời điểm với những học sinh không tham gia thi tuyển.

Khi điều kiện trường lớp và chất lượng giáo dục giữa hai khu vực phía bắc và nam sông Hương được bảo đảm, Sở sẽ tính đến phân tuyến theo địa bàn cư trú để học sinh thuận lợi hơn trong học tập.

Khi phần lớn các trường chỉ xét tuyển, liệu có nảy sinh tình trạng “làm đẹp” học bạ? Ngành giáo dục sẽ có giải pháp gì để bảo đảm công bằng và chất lượng tuyển sinh?

Đây là vấn đề chúng tôi đã tính đến. Khoảng 4 năm trở lại đây, Sở GD&ĐT đã chỉ đạo các trường thực hiện kiểm tra định kỳ bằng đề chung ở tất cả các môn học. Riêng lớp 12 sử dụng đề chung của Sở, các khối lớp còn lại sử dụng đề chung của trường do tổ chuyên môn xây dựng, hiệu trưởng chịu trách nhiệm quản lý. Cùng với học bạ điện tử và việc quản lý dữ liệu điểm số, cách làm này góp phần bảo đảm tính khách quan, công bằng, hạn chế tình trạng tùy tiện điều chỉnh kết quả học tập.

Thời gian tới, Sở GD&ĐT tiếp tục kiểm soát chất lượng đề kiểm tra, từng bước mở rộng việc sử dụng đề chung của Sở ở những khối lớp phù hợp, đồng thời đẩy mạnh quản lý bằng dữ liệu số. Điều quan trọng là giáo viên phải dạy thật, học thật, đánh giá đúng năng lực học sinh, không chạy theo thành tích. Có như vậy, kết quả học bạ mới đáng tin cậy và việc xét tuyển mới bảo đảm công bằng.

Tôi cho rằng, chất lượng giáo dục không nằm ở một kỳ thi tuyển sinh mà được quyết định bởi cách thức tổ chức dạy học và các điều kiện bảo đảm chất lượng trong suốt quá trình giáo dục.

Nếu tiếng Anh không còn là môn thi tuyển sinh lớp 10, liệu có làm giảm động lực học ngoại ngữ của học sinh, trong khi yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng cao. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

Không thi tuyển không có nghĩa là xem nhẹ việc dạy và học tiếng Anh. Chính phủ đang triển khai những chủ trương nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ, trong đó có định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Điều quan trọng là đổi mới phương pháp, xây dựng môi trường giao tiếp, giúp học sinh thấy được giá trị thiết thực của ngoại ngữ trong học tập và hội nhập.

Chẳng hạn, TP. Huế vừa thí điểm dạy tiếng Trung Quốc trong trường phổ thông. Dù không phải môn thi tuyển sinh, chương trình vẫn được học sinh hưởng ứng tích cực. Điều đó cho thấy, các em học ngoại ngữ vì nhu cầu, sự yêu thích và mong muốn phát triển bản thân, chứ không chỉ để phục vụ một kỳ thi.

Để giảm áp lực thi cử, đồng thời thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục trung học và tương đương, TP. Huế cần chuẩn bị những gì về trường lớp, đội ngũ trước số lượng học sinh ngày càng tăng?

Để thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục trung học và tương đương, ngành giáo dục phải triển khai đồng bộ các giải pháp về kiểm tra, đánh giá, đầu tư trường lớp và bảo đảm đội ngũ giáo viên. Trong đó, cần đặc biệt chú trọng dự báo quy mô học sinh, rà soát mạng lưới trường học, có lộ trình đầu tư cơ sở vật chất và sử dụng hiệu quả đội ngũ giáo viên sau sắp xếp.

Theo dữ liệu của ngành, số học sinh vào lớp 10 tại TP. Huế tăng mạnh trong hai năm gần đây. Năm 2026, có khoảng 18.000 học sinh hoàn thành chương trình THCS đăng ký tuyển sinh vào lớp 10; dự kiến năm 2027, con số này tăng lên 22.000 học sinh, trong khi những năm trước chỉ khoảng 13.000 học sinh mỗi năm. Sự gia tăng này đặt ra yêu cầu phải làm tốt công tác thống kê, dự báo quy mô học sinh, làm cơ sở rà soát, quy hoạch mạng lưới trường lớp, chủ động bố trí đội ngũ giáo viên và nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất.

Bên cạnh hệ thống trường THPT, thành phố cũng tập trung nâng cao chất lượng các trung tâm giáo dục thường xuyên sau sắp xếp, đồng thời phát triển giáo dục nghề nghiệp, tạo thêm lựa chọn cho học sinh sau THCS.