Tuyên truyền an toàn thực phẩm: Chuyển nhận thức thành hành động

Tuyên truyền phải giúp người dân biết cách phòng ngừa nguy cơ

Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 9 tháng năm 2026, cả nước xảy ra 62 vụ ngộ độc thực phẩm, làm 3.137 người bị ngộ độc và 9 người tử vong. Riêng tháng 9 ghi nhận 5 vụ với 382 người bị ngộ độc và 2 người tử vong.

Trước đó, tại phiên họp Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm ngày 14/7/2026, Bộ Y tế báo cáo, trong 6 tháng đầu năm, ngành Y tế kiểm tra 118.009 cơ sở, phát hiện 5.695 cơ sở vi phạm, xử lý 3.772 cơ sở. Các lực lượng quản lý thị trường và ngành Công Thương xử lý 1.832 vụ vi phạm, xử phạt hơn 13 tỷ đồng.

Cùng thời gian, các cơ quan chức năng phối hợp với các sàn thương mại điện tử rà soát, yêu cầu gỡ bỏ 14.102 gian hàng và 3.798 sản phẩm liên quan đến thực phẩm bảo vệ sức khỏe giả, thực phẩm chức năng giả và sữa kém chất lượng.

Những kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm khẳng định vai trò của cơ quan chức năng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, xử lý vi phạm mới giải quyết phần nguy cơ đã phát sinh hoặc được phát hiện. Để hạn chế thực phẩm không bảo đảm an toàn xuất hiện trên thị trường, cần tác động trực tiếp đến hành vi của cơ sở sản xuất, người kinh doanh và người lựa chọn sản phẩm.

Trong đợt cao điểm kiểm tra an toàn thực phẩm dịp Tết Trung thu, lực lượng Quản lý thị trường thành phố Hà Nội đã kiểm tra và xử lý 353 vụ vi phạm.

Ngày 20/7/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo số 384/TB-VPCP kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà tại cuộc họp Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm.

Thông báo nhấn mạnh quan điểm chỉ đạo của Phó Thủ tướng, yêu cầu "lấy sức khỏe, an toàn, niềm tin của người tiêu dùng là mục tiêu cốt lõi" để đổi mới nhận thức, hành vi và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng, các bộ, ngành và địa phương cần đẩy mạnh truyền thông nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của toàn xã hội. Phương thức tuyên truyền phải đa dạng, tận dụng thế mạnh của các nền tảng số, xác định rõ thông điệp, mục đích và đối tượng tiếp nhận.

Yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động truyền thông chính sách. Doanh nghiệp chế biến, tiểu thương tại chợ truyền thống, người bán hàng trực tuyến và người tiêu dùng có trách nhiệm, điều kiện tiếp cận thông tin khác nhau. Nội dung tuyên truyền cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Với doanh nghiệp sản xuất, cần tập trung hướng dẫn kiểm soát nguyên liệu đầu vào, phụ gia, điều kiện vệ sinh nhà xưởng, quy trình chế biến, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc. Những quy định pháp luật phải gắn với tình huống thực tế để doanh nghiệp nhận diện nguy cơ và tổ chức thực hiện.

Với hộ kinh doanh, thông điệp cần cụ thể bằng những thao tác hằng ngày như lựa chọn nguồn hàng có thông tin rõ ràng, bảo quản đúng điều kiện, sử dụng dụng cụ sạch, phòng ngừa nhiễm chéo và không kinh doanh sản phẩm quá hạn sử dụng.

Đối với người tiêu dùng, nội dung hướng dẫn phải đơn giản, dễ hiểu và áp dụng được ngay khi mua sắm. Người mua cần biết kiểm tra tên hàng hóa, nhà sản xuất, nguồn gốc, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và những dấu hiệu bất thường trên bao bì.

TS. Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam đánh giá, sửa đổi Luật An toàn thực phẩm là cơ hội tăng cường năng lực phòng ngừa, phát hiện sớm và ứng phó với nguy cơ. "Một sự cố không được phát hiện sớm hoặc không được xử lý hiệu quả có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng hơn và lan rộng", bà nhấn mạnh.

Theo đại diện WHO, an toàn thực phẩm cần được tiếp cận trên toàn bộ chuỗi cung ứng với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà sản xuất, doanh nghiệp phân phối và cộng đồng. Hệ thống quản lý phải ưu tiên phòng ngừa, nhận diện nguy cơ và xử lý sớm.

WHO cũng khuyến nghị thực hiện năm nguyên tắc bảo đảm thực phẩm an toàn gồm giữ vệ sinh, tách riêng thực phẩm sống và chín, nấu chín kỹ, bảo quản ở nhiệt độ an toàn, sử dụng nước sạch và nguyên liệu an toàn.

Những nội dung này có thể chuyển thành video hướng dẫn, hình ảnh minh họa và các chuyên mục hỏi đáp. Người dân cũng cần được hướng dẫn lưu giữ thông tin giao dịch, chứng từ mua hàng, hình ảnh sản phẩm và phản ánh tới người bán hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Gắn trách nhiệm doanh nghiệp

Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất ngành chế biến thực phẩm tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước, ngành đồ uống tăng 17,4%, cao hơn mức tăng 12,3% của toàn ngành công nghiệp. Hoạt động sản xuất mở rộng cùng sự phát triển của hệ thống phân phối hiện đại và thương mại điện tử đặt ra yêu cầu tăng cường kiểm soát chất lượng, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp đối với sản phẩm đưa ra thị trường.

Trong lĩnh vực Công Thương, bảo đảm an toàn thực phẩm liên quan trực tiếp đến sản xuất công nghiệp thực phẩm, hệ thống phân phối, chợ, siêu thị, cửa hàng bán lẻ và kinh doanh trên môi trường số.

Đối với bia, rượu và nước giải khát, doanh nghiệp phải kiểm soát nguyên liệu, phụ gia, quy trình sản xuất, chất lượng bao bì, điều kiện bảo quản và vận chuyển. Mỗi công đoạn đều có nguy cơ phát sinh vi phạm nếu cơ sở không thực hiện đầy đủ trách nhiệm.

Hà Nội đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra bếp ăn tập thể trường học. 

Bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh quan điểm sản phẩm mang thương hiệu của doanh nghiệp thì doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm đến cùng. Doanh nghiệp phải kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu, tuân thủ quy trình kỹ thuật và duy trì điều kiện bảo quản trong suốt quá trình lưu thông. Tại các điểm giao nhận giữa nhà cung cấp, nhà máy, đơn vị vận chuyển và hệ thống bán lẻ, thông tin lô hàng cùng trách nhiệm của từng bên cần được xác định rõ.

Quan điểm này đặt ra yêu cầu chuyển trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm thành hoạt động thường xuyên trong quản trị sản xuất, kinh doanh, gắn với trách nhiệm của từng bộ phận và người lao động.

Đối với cơ sở sản xuất, cần hướng dẫn kiểm soát các công đoạn có nguy cơ, kiểm tra chất lượng nguyên liệu, lưu trữ hồ sơ lô hàng và chủ động thu hồi khi phát hiện sản phẩm vi phạm. Đơn vị phân phối phải lựa chọn nhà cung cấp đáng tin cậy, kiểm tra hàng hóa khi nhập kho, bảo đảm điều kiện bảo quản và phối hợp xử lý khi có cảnh báo.

Hộ kinh doanh tại chợ truyền thống cần được hướng dẫn những quy trình phù hợp với quy mô hoạt động, nhất là giữ vệ sinh khu vực bán hàng, bố trí thực phẩm sống và chín riêng biệt, kiểm tra nguồn hàng và không bán sản phẩm có dấu hiệu hư hỏng.

Ngày 3/2/2026, Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 239/QĐ-BCT phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026 - 2030. Tiếp đó, Quyết định số 1769/QĐ-BCT ngày 15/7/2026 ban hành Chương trình hành động của Bộ Công Thương để triển khai các nhiệm vụ liên quan.

Trong quá trình sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, Bộ Y tế đang đề xuất tăng cường quản lý theo mức độ nguy cơ, đẩy mạnh hậu kiểm, xây dựng dữ liệu liên thông và làm rõ trách nhiệm kinh doanh trên môi trường điện tử.

Đối với Bộ Công Thương, Thông tư số 63/2026/TT-BCT ngày 30/9/2026 quy định về cơ sở dữ liệu thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của Bộ sẽ có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Hệ thống dữ liệu được xây dựng nhằm phục vụ công tác quản lý, kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và cảnh báo nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Theo ông Bùi Thanh Thủy - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký của Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam, đổi mới truyền thông cần gắn với công khai thông tin về sản phẩm vi phạm, kết quả kiểm tra và cảnh báo an toàn thực phẩm theo thẩm quyền. Nội dung cảnh báo phải xác định rõ sản phẩm, dấu hiệu nguy cơ và hành động người dân cần thực hiện.

Cơ quan quản lý có thể xây dựng các chuyên mục hướng dẫn doanh nghiệp tuân thủ pháp luật, video thực hành dành cho hộ kinh doanh, infographic kiểm tra nhãn hàng hóa và những tình huống giúp người tiêu dùng thực hiện quyền khiếu nại.

"Hiệu quả tuyên truyền cần được đánh giá qua những thay đổi trong hành vi. “Doanh nghiệp có điều chỉnh quy trình kiểm soát chất lượng hay không, hộ kinh doanh có thay đổi cách bảo quản, người mua có chủ động kiểm tra và phản ánh sản phẩm rủi ro là những tiêu chí cần được quan tâm”, ông Bùi Thanh Thủy nhấn mạnh và cho rằng an toàn thực phẩm bắt đầu bằng trách nhiệm của người sản xuất, sự trung thực của người kinh doanh, hiệu quả giám sát của cơ quan quản lý và lựa chọn có hiểu biết của người tiêu dùng. Tuyên truyền phải giúp mỗi chủ thể biết rõ trách nhiệm, biết cách thực hiện và chủ động phòng ngừa nguy cơ, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và củng cố niềm tin thị trường.