Tỷ phú Elon Musk trở thành 'nhân tố bí ẩn' trong chính sách đối ngoại Mỹ nhờ sở hữu Starlink
Các chính quyền của cả cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden và Tổng thống Donald Trump được cho là đã từng nhiều lần yêu cầu công ty SpaceX của tỷ phú Elon Musk bật hoặc tắt dịch vụ Starlink tại một số quốc gia. Việc này cho thấy một mối quan hệ gắn kết, trong đó các chính quyền Mỹ dựa vào một công ty tư nhân ở mức độ chưa từng có để hỗ trợ thực thi chính sách đối ngoại.
Theo các nguồn thạo tin, dưới thời cựu Tổng thống Biden, các yêu cầu của chính quyền đối với SpaceX bao gồm việc tắt dịch vụ để ngăn chặn các lực lượng dân quân thân Iran tại Yemen và Li-băng sử dụng Starlink làm phương tiện liên lạc, đồng thời kích hoạt dịch vụ tại Ukraine nhằm hỗ trợ quân đội nước này.
Tương tự, chính quyền của Tổng thống Donald Trump từng đề nghị tỷ phú Elon Musk - CEO của SpaceX - cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh tại Iran sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào năm 2025 và 2026. Theo một cựu quan chức cấp cao dưới thời ông Trump và một nguồn tin am hiểu vấn đề, mục đích của đề nghị này là nhằm tăng cường khả năng truy cập Internet và liên lạc cho những người biểu tình ở Iran.
Các yêu cầu mà chính quyền của ông Biden và chính quyền của ông Trump gửi tới Elon Musk cho thấy một mối quan hệ gắn kết, trong đó các chính quyền Mỹ dựa vào một công ty tư nhân ở mức độ chưa từng có để hỗ trợ thực thi chính sách đối ngoại.
Việc SpaceX áp đặt các hạn chế đối với Ukraine thời gian gần đây cũng khiến các quan chức châu Âu lo ngại. Một số người cho rằng châu Âu cần tự phát triển năng lực thông tin liên lạc vệ tinh quân sự, bởi hiện tại không có giải pháp thay thế khả thi nào trong ngắn hạn.
Tỷ phú Elon Musk. (Ảnh: Reuters)
Ukraine khốn đốn vì bị ngắt kết nối
Tuần trước, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết quyền truy cập của nước này vào Starshield - phiên bản quân sự của hệ thống Starlink - đã bị hạn chế một cách cố ý, gây ảnh hưởng đến hiệu suất hoạt động của các thiết bị bay không người lái. Ông cũng cho biết tốc độ truy cập của Starlink - hệ thống mà Ukraine sử dụng cho một số hoạt động quân sự, bao gồm cả việc phòng thủ trước các cuộc tấn công bằng tên lửa từ Nga - đã bị giảm xuống.
Ngay sau đó, Reuters đưa tin lệnh hạn chế tốc độ đối với Starshield được đưa ra từ bên trong Nhà Trắng. Chính quyền Tổng thống Trump thừa nhận tình trạng tốc độ bị giảm, nhưng không xác nhận liệu họ có phải là bên đưa ra lệnh này hay không.
Khi được liên hệ để đưa ra bình luận, Nhà Trắng đã dẫn lại phát biểu của ông Trump vào ngày 23/10. Trong đó, ông Trump cho biết mình chưa từng trao đổi với tỷ phú Elon Musk về các vấn đề liên quan đến quyền truy cập Starlink của Ukraine, đồng thời khẳng định: "Nếu có vấn đề gì xảy ra, tôi sẽ giải quyết ổn thỏa".
Bà Halyna Yusypiuk - người phát ngôn Đại sứ quán Ukraine tại Washington - cho biết ưu tiên hàng đầu của Ukraine là "khôi phục dịch vụ về tốc độ bình thường càng sớm càng tốt, vì mạng sống của người dân chúng tôi phụ thuộc vào điều đó".
SpaceX không phản hồi các yêu cầu bình luận, mặc dù trước đó trong tuần này, tỷ phú Elon Musk đã viết trên mạng xã hội: “Các hệ thống Starshield thuộc sở hữu và quyền kiểm soát của chính phủ Mỹ. Mọi giới hạn về tốc độ hoặc cách thức sử dụng đều do quân đội Mỹ - và cao nhất là Tổng thống Mỹ - quyết định”.
Hôm 23/10, Hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ Jason Crow đã kêu gọi làm rõ những thay đổi gần đây đối với dịch vụ vệ tinh tại Ukraine, đồng thời cảnh báo về những rủi ro khi Mỹ quá phụ thuộc vào SpaceX.
Ông Crow phát biểu: “Các tỷ phú không qua bầu cử và các tập đoàn tư nhân không nên là bên quyết định điều gì là tốt nhất cho an ninh quốc gia của Mỹ”.
Đối với Ukraine, dịch vụ Internet Starlink đã trở thành huyết mạch cho hoạt động liên lạc giữa các đơn vị ở tiền tuyến. Theo quân đội nước này, hiện chưa có giải pháp nào khác có thể sánh kịp với năng lực từ các sản phẩm của SpaceX.
Các thiết bị thu tín hiệu Starshield - vốn có khả năng chống nhiễu vô tuyến rất tốt - được sử dụng làm hệ thống dẫn đường trên thiết bị bay không người lái của Ukraine, đồng thời duy trì kết nối với người điều khiển từ xa, ngay cả khi các thiết bị này hoạt động sâu bên trong phòng tuyến của Nga.
Một binh sĩ Ukraine cài đặt điểm kết nối Starlink. (Ảnh: Reuters)
Tầm ảnh hưởng của Elon Musk
Vai trò của tỷ phú Elon Musk với tư cách là CEO của một công ty có tầm ảnh hưởng lớn đối với an ninh quốc gia Mỹ đôi khi làm dấy lên câu hỏi về việc ai thực sự là người đưa ra các quyết định liên quan đến dịch vụ vệ tinh của SpaceX.
Armand Musey - Chủ tịch Summit Ridge Group, một công ty tư vấn trong ngành vệ tinh - nhận định: “Ông Musk là lãnh đạo doanh nghiệp đang thực hiện các hợp đồng với chính phủ, nhưng thực tế, ông ấy lại đang đưa ra những quyết định mang tầm chính sách đối ngoại quan trọng”.
"Musk là một nhân vật đầy bí ẩn. Thật khó để biết liệu các quyết định của ông ấy xuất phát từ những cá tính riêng biệt, hay do chịu tác động từ một thế lực nào đó bên ngoài”, Musey nói thêm.
Trong những năm trước, ông Musk đã có các động thái hạn chế quyền truy cập của Ukraine vào hệ thống Starlink. Cụ thể vào năm 2022, vị tỷ phú này đã chỉ đạo nhân viên SpaceX cắt dịch vụ Starlink tại các khu vực mà Ukraine đang nỗ lực giành lại quyền kiểm soát - một quyết định khiến các quan chức Nhà Trắng bất ngờ.
Musk từng công khai thừa nhận rằng ông đã từ chối yêu cầu từ phía Ukraine vào năm 2022 về việc kích hoạt mạng lưới vệ tinh tại thành phố cảng Sevastopol (Crimea) để hỗ trợ một cuộc tấn công vào hạm đội Nga tại đây. Ông giải thích rằng mình lo ngại việc đó sẽ khiến SpaceX trở thành đồng phạm trong một cuộc chiến tranh quy mô lớn.
Theo năm cựu quan chức, chính quyền cựu Tổng thống Biden đôi khi cũng dựa vào ông Musk để hỗ trợ thực thi các chính sách, cụ thể là ngăn chặn các đối thủ của Mỹ bằng cách cắt dịch vụ, đồng thời hỗ trợ các đồng minh thông qua việc mở rộng phạm vi phủ sóng của Starlink.
Các cuộc thảo luận giữa chính phủ và SpaceX - thường có sự tham gia của các quan chức Lầu Năm Góc và Nhà Trắng - chủ yếu tập trung vào việc ngăn chặn các nhóm như Houthi tại Yemen và Hezbollah tại Li-băng sử dụng các thiết bị đầu cuối Starlink.
Ngoài ra, ngay sau khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát tháng 2/2022, các quan chức trong chính quyền cựu Tổng thống Biden đã thúc giục SpaceX mở rộng phạm vi sử dụng Starlink cho quân đội Ukraine.
Một cựu quan chức cấp cao dưới thời ông Trump cùng một nguồn tin am hiểu vấn đề chia sẻ với Reuters, rằng chính quyền Tổng thống Trump cũng từng thực hiện bước đi tương tự. Họ đã thảo luận với Elon Musk và SpaceX về việc đưa các thiết bị đầu cuối Starlink vào Iran để hỗ trợ người biểu tình phản đối chính phủ.
Cả chính quyền Tổng thống Trump lẫn SpaceX đều chưa công khai xác nhận liệu các thiết bị này có được kích hoạt hay không. Trước đó, vào tháng 2, tờ The Wall Street Journal đưa tin chính phủ Mỹ đã gửi hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink vào Iran.
