Ukraine chật vật với bài toán kinh tế thời chiến

Kryvyi Rih, quê hương của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, đang chật vật duy trì hoạt động khi các cuộc không kích của Nga khiến những nhà máy thép và mỏ khai khoáng lớn phải ngừng hoạt động, đẩy kinh tế địa phương vào tình trạng kiệt quệ.

Thị trưởng Oleksandr Vilkul cho biết, thành phố có khoảng 600.000 dân đang phải nỗ lực duy trì hoạt động của bệnh viện, bảo đảm điện cho trường học và duy trì hệ thống xe buýt.

Hình ảnh một khu chợ ở Kyiv, Ukraine. Ảnh: Chris McGrath/Getty Images.

Áp lực tài chính tại thành phố công nghiệp này phản ánh những khó khăn ngày càng lớn mà Ukraine đang đối mặt khi chính phủ phải xoay xở với cuộc khủng hoảng ngân sách nghiêm trọng nhất kể từ khi Nga phát động cuộc tấn công toàn diện vào năm 2022.

Tháng trước, tổ hợp khai khoáng và sản xuất thép của ArcelorMittal, nhà tuyển dụng lớn nhất ở Kryvyi Rih, phải tạm dừng hoạt động sau các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga khiến những lò luyện thép phải ngừng hoạt động.

Tình trạng này cũng diễn ra trên khắp ngành thép Ukraine, lĩnh vực từng đóng góp khoảng một phần mười vào sản lượng kinh tế trước chiến tranh. Các nhà máy lớn tại Zaporizhzhia và nhiều thành phố công nghiệp khác đang đình trệ, trong khi hoạt động xuất khẩu chịu ảnh hưởng nghiêm trọng.

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Nga trong mùa hè đã phá hủy nhiều nhà máy, kho bãi, làm hư hại cảng biển và tuyến đường sắt, đồng thời buộc nhiều cửa hàng, doanh nghiệp phải đóng cửa. Những thiệt hại này tiếp tục kìm hãm tăng trưởng và nguồn thu thuế.

Chi phí chiến tranh tăng, nguồn thu ngân sách giảm

Trong khi nền kinh tế chịu sức ép, chi phí chiến tranh của Ukraine ngày càng tăng. Theo bà Roksolana Pidlasa, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Quốc hội, chi phí cho một ngày giao tranh đã tăng từ 140 triệu USD cách đây 2 năm lên 190 triệu USD hiện nay, chưa bao gồm viện trợ quân sự trực tiếp từ các đồng minh phương Tây.

Chi phí tăng một phần do Ukraine phải sử dụng các loại vũ khí tầm trung và tầm xa đắt đỏ để tấn công các nhà máy lọc dầu và cơ sở sản xuất quân sự của Nga. Chi phí trả lương cho lực lượng quân đội mở rộng và hỗ trợ gia đình các quân nhân bị thương hoặc tử trận cũng ngày càng lớn.

Trong 9 tháng đầu năm nay, Ukraine đã chi hơn 44 tỷ USD cho quốc phòng, chưa tính viện trợ quân sự bằng hiện vật từ các đồng minh. Trong cùng kỳ, chính phủ chỉ thu khoảng 42 tỷ USD tiền thuế do tăng trưởng kinh tế chậm lại.

Bà Pidlasa cho biết, ngân sách Ukraine đã thất thu hơn 49,5 tỷ hryvnia, tương đương 1,1 tỷ USD, tiền thuế trong 9 tháng đầu năm do các cuộc tấn công của Nga. Những cuộc tấn công này gây thiệt hại tài sản, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và hoạt động logistics, đồng thời buộc nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa tạm thời.

Chính phủ ước tính tổng mức thất thu có thể lên tới 70 tỷ hryvnia vào cuối năm.

“Chúng ta đang đối mặt với vấn đề mang tính cơ cấu chứ không phải nhất thời về nguồn thu, đúng vào thời điểm nhu cầu chi tiêu đòi hỏi phải có nguồn lực thực sự”, bà Oleksandra Myronenko, chuyên gia kinh tế tại Trung tâm Chiến lược Kinh tế ở Kiev, nhận định.

Doanh nghiệp cũng đang thu hẹp hoạt động và trì hoãn đầu tư trong bối cảnh triển vọng kinh tế ngày càng ảm đạm. Ông Vasyl Khmelnytskyi, người sáng lập một khu công nghiệp gần Kiev, cho biết đã hủy kế hoạch xây dựng ba nhà máy mới do rủi ro quá lớn.

Ngành nông nghiệp, nguồn thu xuất khẩu lớn nhất của Ukraine, cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Các cuộc tấn công của Nga vào các cảng ở Biển Đen khiến xuất khẩu ngũ cốc trong tháng 9 giảm 36,6% so với cùng kỳ năm ngoái.

Bộ trưởng Kinh tế Oleksandr Kravchenko cho biết khoảng 40 tỷ USD doanh thu xuất khẩu đang bị đe dọa trong năm nay. Các nhà kinh tế dự báo kinh tế Ukraine chỉ tăng trưởng 0,5-1,5% trong năm nay, thấp hơn mức 1,8% của năm trước.

Viện trợ nước ngoài chậm lại

Trong hơn 4 năm giao tranh, Ukraine vẫn duy trì ổn định kinh tế vĩ mô nhờ hỗ trợ tài khóa từ các đối tác phương Tây. Tổng số tiền hỗ trợ nước ngoài dành cho nước này đã lên gần 200 tỷ USD kể từ khi Nga bắt đầu cuộc tấn công.

Tuy nhiên, khoản viện trợ nước ngoài trị giá 29,5 tỷ USD hiện có nguy cơ không được giải ngân trong năm nay do tiến độ thông qua các cải cách bị chậm. Chính phủ đã hoãn khoản chi đầu tư vốn khoảng 900 triệu USD sang tháng 12, chờ các đạo luật liên quan được thông qua.

Thủ tướng Sergii Koretskyi cho biết, mục tiêu là hoàn tất việc thông qua các đạo luật cần thiết trước ngày 15/10 để Ukraine có thể nhận toàn bộ nguồn vốn.

Trong lúc đó, Quốc hội Ukraine đang thảo luận ngân sách năm tới. Chính phủ đề xuất mức chi quốc phòng kỷ lục 110 tỷ USD, chưa bao gồm các khoản viện trợ quân sự trực tiếp.

Bộ trưởng Tài chính Sergii Marchenko ước tính mức thiếu hụt ngân sách chưa có nguồn tài trợ trong năm tới đã vượt 32 tỷ USD. Một trong những phương án được Kiev đề xuất là sử dụng các tài sản của Nga đang bị phong tỏa tại châu Âu để cấp vốn cho ngân sách Ukraine.

Theo các nguồn tin, các nước EU hiện đã phong tỏa khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga.

“Ukraine vẫn tiếp tục huy động các nguồn lực trong nước, nhưng quy mô cuộc chiến của Nga đã đặt ra những giới hạn rõ rệt đối với năng lực của chúng tôi”, ông Marchenko nói.