Ukraine 'lót đường' cho một thỏa thuận hòa bình bền vững
Ukraine đã đạt được thỏa thuận với các đối tác phương Tây rằng bất kỳ hành vi vi phạm kéo dài nào của Nga đối với một thỏa thuận ngừng bắn trong tương lai sẽ vấp phải phản ứng quân sự phối hợp từ châu Âu và Mỹ, theo nguồn tin của FT.
Đề xuất này đã được các quan chức Ukraine, châu Âu và Mỹ bàn thảo vào tháng 12/2025 và tháng 1; sẽ bao gồm một cơ chế phản ứng nhiều tầng đối với bất kỳ vi phạm nào của Nga một khi lệnh đình chiến được thống nhất.
Các đặc phái viên từ Kiev, Moscow và Washington dự kiến sẽ gặp gỡ trong tuần này tại Abu Dhabi, trong khuôn khổ các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt chiến tranh.
Theo kế hoạch, ba nguồn thạo tin cho biết, nếu Moscow có hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn, sẽ kích hoạt phản ứng trong vòng 24 giờ, bắt đầu bằng cảnh báo ngoại giao và các hành động cần thiết của quân đội Ukraine nhằm ngăn chặn vi phạm.
Nếu các hành động thù địch tiếp diễn sau đó, giai đoạn can thiệp thứ hai sẽ được triển khai, sử dụng lực lượng của cái gọi là “liên minh tự nguyện”, bao gồm nhiều nước EU cùng với Anh, Na Uy, Iceland và Thổ Nhĩ Kỳ.
Nếu vi phạm leo thang thành một cuộc tấn công mở rộng, sau 72 giờ kể từ thời điểm vi phạm ban đầu, một phản ứng quân sự phối hợp của lực lượng được phương Tây hậu thuẫn, có sự tham gia của quân đội Mỹ, sẽ được kích hoạt, các quan chức cho biết.
Lính cứu hỏa phun bọt dập lửa lên một xe bồn chở xăng đang bốc cháy sau một vụ tấn công tại Kiev. Ảnh: Cơ quan Dịch vụ Khẩn cấp Ukraine
Các quan chức Ukraine, châu Âu và Mỹ đã thảo luận kế hoạch này tại Paris vào tháng 12, và các cuộc trao đổi tiếp tục diễn ra giữa các cố vấn an ninh quốc gia của các nước trong liên minh tự nguyện tại Kiev vào ngày 3/1, theo một nguồn thạo tin.
Nguồn tin này cho biết Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng đã đề cập tới vấn đề Mỹ sẵn sàng cung cấp những gì với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến thăm Mar-a-Lago vào tháng 12.
Anh và Pháp đã cam kết triển khai binh sĩ và vũ khí tới Ukraine như một phần của các bảo đảm an ninh do Mỹ hậu thuẫn, nhằm làm nền tảng cho một thỏa thuận hòa bình gồm 20 điểm, hướng tới chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 4 năm tại Ukraine.
Một lực lượng “răn đe” do châu Âu dẫn đầu sẽ cung cấp các “biện pháp trấn an trên không, trên biển và trên bộ” sau khi ngừng bắn, với sự hỗ trợ về tình báo và hậu cần từ Mỹ, các lãnh đạo của những đồng minh chủ chốt của Kiev cho biết sau cuộc họp tại Paris.
Cách thức giám sát và thực thi lệnh ngừng bắn sẽ đóng vai trò then chốt đối với tính bền vững của thỏa thuận. Mỹ đã đề nghị cung cấp các năng lực giám sát công nghệ cao dọc theo tuyến mặt trận dài khoảng 1.400 km.
Tổng thống Zelensky cho biết hồi tháng 1 rằng các bảo đảm an ninh được đàm phán với Mỹ, với sự đóng góp của các đối tác châu Âu, đã “sẵn sàng 100%” và Kiev đang “chờ các đối tác xác nhận thời gian và địa điểm ký kết”.
“Tôi đã nói với phía Mỹ rằng điều này không chỉ quan trọng với cá nhân tôi, mà còn rất quan trọng để người dân thấy được tiến triển,” ông Zelensky khẳng định với báo giới tại Kiev vào tuần trước.
Nhiều chi tiết của thỏa thuận vẫn chưa rõ ràng, và quan trọng hơn, các bảo đảm an ninh này phụ thuộc vào một lệnh ngừng bắn bền vững, điều đến nay vẫn chưa thành hiện thực.
Ông Trump đã đề xuất với Zelensky các bảo đảm an ninh mà Tổng thống Ukraine mô tả là “giống NATO”, tương tự Điều 5 của liên minh, theo đó một cuộc tấn công mới của Nga sẽ kích hoạt phản ứng tập thể từ các đồng minh của Kiev. Trong khi đó, ông Zelensky cho biết ông Trump đề xuất thời hạn bảo đảm là 15 năm, dù các quan chức Ukraine đang tìm cách kéo dài lên 50 năm.
Chính quyền Trump đã ám chỉ với Ukraine rằng các bảo đảm an ninh của Mỹ phụ thuộc vào việc Kiev trước tiên đồng ý một thỏa thuận hòa bình, nhiều khả năng bao gồm việc nhượng lại vùng Donbas cho Nga, theo FT trước đó đưa tin.
Vấn đề vùng Donbas ở miền đông Ukraine đã trở thành điểm nghẽn trong đàm phán, khi Kiev từ chối từ bỏ một vùng lãnh thổ chiến lược mà quân đội Nga chưa kiểm soát, còn Moscow thì không chấp nhận tiến tới bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào nếu các điều kiện tối đa của họ không được đáp ứng.
Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố quân đội nước này đang giành ưu thế trên chiến trường và sẵn sàng tiếp tục chiến đấu cho đến khi đạt được các mục tiêu đề ra. Trong những tuần gần đây, tên lửa và máy bay không người lái của Nga liên tục tấn công hạ tầng thiết yếu của Ukraine, khiến thủ đô Kiev chìm trong bóng tối.
Nga cũng thẳng thừng bác bỏ các bảo đảm an ninh mà Mỹ và Ukraine đang thảo luận. Moscow cũng khẳng định sẽ không đồng ý bất kỳ lệnh ngừng bắn nào trước khi đạt được một thỏa thuận toàn diện chấm dứt chiến tranh, cũng như không chấp nhận việc triển khai binh sĩ phương Tây tại Ukraine.
Trong diễn biến liên quan, Ukraine, Nga và Mỹ đã tiến hành vòng đàm phán hòa bình ba bên đầu tiên tại Abu Dhabi vào tháng trước. Ông Zelensky cho biết “trọng tâm chính của các cuộc thảo luận là những thông số có thể có để chấm dứt chiến tranh”.
Ông cho biết các phái đoàn đã thảo luận vai trò của Washington trong việc “giám sát và theo dõi tiến trình chấm dứt chiến tranh cũng như bảo đảm an ninh thực chất”.
Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiha khẳng định với báo giới tuần trước rằng đã có một số “tiến triển” trong đàm phán với phía Nga, do có “sự thay đổi về chất trong thành phần phái đoàn Nga”.
