Ukraine tự chế bom lượn 250 kg, mở đường đánh sâu vào Nga

Thông báo được Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov xác nhận ngày 18/5, đánh dấu lần đầu tiên Kyiv có khả năng tấn công chính xác tầm xa bằng đạn tự sản xuất, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung từ phương Tây.

Bom lượn là gì và vì sao Ukraine cần nó?

Bom lượn (glide bomb), là bom thông thường được gắn thêm cánh và hệ thống dẫn đường. Sau khi được thả từ máy bay ở độ cao và tốc độ phù hợp, quả bom không rơi thẳng xuống mục tiêu mà tiếp tục lượn thêm hàng chục km trước khi lao xuống. Cách hoạt động này giúp phi công tấn công từ khoảng cách xa hơn, hạn chế nguy cơ phải bay vào vùng bao phủ của phòng không đối phương, đồng thời vẫn đạt độ chính xác cao hơn nhiều so với bom thả tự do.

Với Ukraine, năng lực này đặc biệt quan trọng. Trong suốt ba năm của cuộc chiến, không quân Kyiv luôn phải tìm cách đánh vào các mục tiêu cố định của Nga như sở chỉ huy, kho đạn, công sự bê tông và cầu đường chiến lược, nhưng vẫn phải tránh các hệ thống phòng không tầm xa như S-300 và S-400. Bom lượn chính xác giúp giải quyết bài toán đó bằng cách cho phép máy bay phóng đạn từ ngoài vùng nguy hiểm.

Bom lượn đầu tiên do Ukraine tự phát triển trong nước, được DG Industry chế tạo thông qua trung tâm công nghệ quốc phòng Brave1, mang đầu đạn nặng 250 kg và đang được đưa vào triển khai chiến đấu sau 17 tháng phát triển. Ảnh: Bộ Quốc phòng Ukraine

Trước đây, Ukraine chủ yếu dựa vào các loại bom dẫn đường do phương Tây viện trợ như JDAM-ER của Mỹ và AASM Hammer của Pháp. Vì vậy, việc tự sản xuất được bom lượn 250 kg không chỉ bổ sung thêm một loại vũ khí mới, mà còn đánh dấu bước tiến trong nỗ lực giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Dù quy mô ban đầu còn hạn chế, đây là nền tảng quan trọng để Kyiv từng bước xây dựng năng lực tấn công chính xác bằng chính ngành công nghiệp quốc phòng trong nước.

Quả bom 17 tháng thai nghén

Loại bom lượn mới được phát triển thông qua Brave1, trung tâm công nghệ quốc phòng do Bộ Chuyển đổi Số Ukraine thành lập vào tháng 4/2023, với sự phối hợp của Bộ Quốc phòng, Bộ Tổng tham mưu và nhiều cơ quan liên quan. Brave1 được xây dựng như một cầu nối giữa doanh nghiệp tư nhân và quân đội, nhằm rút ngắn quá trình phát triển, thử nghiệm và đưa công nghệ ra chiến trường. Đến nay, trung tâm này đã ghi nhận hơn 3.500 dự án đăng ký, hơn 260 sản phẩm đạt chuẩn NATO và hơn 470 khoản tài trợ với tổng trị giá khoảng 30 triệu USD.

Quả bom lượn 250 kg là sản phẩm của DG Industry, một công ty quốc phòng Ukraine. Từ bản thiết kế ban đầu đến lô thử nghiệm đầu tiên, quá trình phát triển kéo dài 17 tháng. Đây là tốc độ rất nhanh nếu so với chu kỳ phát triển vũ khí thông thường, nhưng cũng phản ánh áp lực của một cuộc chiến buộc ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine phải tăng tốc.

Hiện Kyiv mới công bố một số thông tin cơ bản. Bom có đầu đạn nặng 250 kg, tầm bay sau khi phóng ở mức hàng chục km và được thiết kế để tấn công các mục tiêu cố định như công trình kiên cố, sở chỉ huy hoặc cơ sở quân sự của Nga. Những chi tiết quan trọng hơn như hệ thống dẫn đường, độ sai lệch mục tiêu, loại máy bay mang phóng và thiết kế cánh lượn vẫn chưa được tiết lộ, nhiều khả năng vì lý do an ninh và yêu cầu tác chiến.

Nga đang làm gì với bom lượn?

Ý nghĩa của bom lượn 250 kg do Ukraine tự phát triển trở nên rõ hơn khi đặt cạnh cách Nga đang sử dụng loại vũ khí này trên chiến trường. Moscow đã tận dụng các dòng bom FAB từ thời Liên Xô, gắn thêm bộ cánh lượn và hệ thống dẫn đường UMPK, qua đó biến chúng thành vũ khí tấn công chính xác với chi phí thấp hơn nhiều so với tên lửa hành trình.

Máy bay ném bom Su-34 của Nga mang bom FAB-500 trước khi cất cánh, hướng tới khu vực Nam Donetsk của Ukraine. Ảnh: Getty Images

Quy mô sử dụng của Nga là rất lớn. Theo đánh giá của NATO, đến đầu năm 2025, Nga phóng khoảng 3.500 quả bom lượn mỗi tháng. Tình báo Ukraine ước tính Moscow có thể sản xuất tới 120.000 quả trong năm 2025, bao gồm cả các biến thể có tầm bay xa hơn.

Nga hiện triển khai nhiều loại bom FAB với khối lượng và sức công phá khác nhau. Phổ biến nhất là FAB-250 và FAB-500, thường được dùng để tấn công công sự, cứ điểm và các công trình kiên cố. Ở cấp độ nặng hơn, FAB-1500 có thể tạo sức phá hủy lớn đối với boong-ke hoặc tòa nhà lớn. Đáng chú ý nhất là FAB-3000, nặng tới 3.000 kg và mang khoảng 1,4 tấn thuốc nổ, phù hợp với các mục tiêu kiên cố quy mô lớn.

Về kỹ thuật, các bom FAB gắn bộ kit lượn thường kết hợp định vị vệ tinh GLONASS với dẫn đường quán tính INS để tăng độ chính xác và hạn chế tác động của gây nhiễu. Những biến thể tiêu chuẩn có thể lượn khoảng 40 - 70 km khi được thả từ độ cao lớn, trong khi một số phiên bản nâng cấp được cho là đạt tầm 150 - 200 km nhờ cải tiến khí động học hoặc bổ sung động cơ đẩy. Các bom này thường được phóng từ máy bay ném bom chiến đấu như Su-34 và Su-35. Nhờ tầm lượn xa, máy bay Nga có thể tấn công mục tiêu mà không phải tiếp cận quá sâu vào khu vực phòng không tầm ngắn của Ukraine.

Trong bối cảnh đó, Ukraine khó có thể cân bằng với Nga về số lượng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc Kyiv tự sản xuất được bom lượn vẫn là bước tiến đáng chú ý. Động thái này giúp Ukraine có thêm công cụ để đánh vào kho đạn, điểm tập kết quân, sở chỉ huy dã chiến và các đầu mối giao thông ở tuyến sau của Nga, đồng thời giảm bớt nhu cầu sử dụng tên lửa hành trình vốn đắt đỏ và khan hiếm hơn nhiều.