Ứng dụng AI trong pháp luật: Giúp doanh nghiệp tiếp cận chính sách thuận lợi hơn

Từ ngày 18-19/8/2026, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Trước thềm Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh đã có cuộc trao đổi với Doanh nhân và Công lý về mục tiêu, nội dung trọng tâm và những kết quả Việt Nam kỳ vọng đạt được từ sự kiện này.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.

Phóng viên: Thưa ông, vì sao ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng và thi hành pháp luật được lựa chọn làm chủ đề của Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Việc lựa chọn chủ đề này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng ngày càng sâu rộng trong nhiều lĩnh vực, trong đó có hoạt động pháp luật và tư pháp.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Lãnh đạo Tương lai ASEAN-G7 lần thứ hai, tổ chức tại Nhật Bản vào tháng 9/2025, các nước thành viên đã thảo luận và thống nhất rằng ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật, tư pháp là một nội dung hợp tác mới, quan trọng và có nhiều tiềm năng. Đây cũng là vấn đề cần được các quốc gia thường xuyên trao đổi, thúc đẩy hợp tác trong thời gian tới.

Tháng 11/2025, tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN lần thứ 24 ở Manila, Philippines, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam đã đề xuất sáng kiến đăng cai Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề về ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật.

Chủ đề này vừa kế thừa kết quả của các kỳ diễn đàn trước, vừa mở ra cách tiếp cận mới mang tính chiến lược, chuyển từ hợp tác và trao đổi theo phương thức truyền thống sang hợp tác ứng dụng, chủ động thực thi và giải quyết những vấn đề thực tiễn của khu vực.

Phóng viên: Diễn đàn lần này hướng tới những mục tiêu cụ thể nào, thưa ông?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Diễn đàn hướng tới chia sẻ kinh nghiệm và những thực hành tốt của các quốc gia ASEAN trong ứng dụng AI vào công tác xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật.

Thông qua đó, các quốc gia có thể tham khảo những mô hình phù hợp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số; đồng thời thúc đẩy năng lực số của các cơ quan pháp luật, tư pháp cũng như đội ngũ cán bộ thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Một mục tiêu quan trọng khác là tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết khu vực về chuyển đổi số, ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật. Đây là cơ sở để ASEAN từng bước nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật, hướng tới một khung pháp lý hài hòa, hiện đại và có khả năng thích ứng trước những thách thức mới của kỷ nguyên số.

Các Bộ trưởng Tư pháp ASEAN tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN 13 (ngày 14/11/2025 tại thủ đô Manila, Philippines). (Ảnh: qdnd.vn)

Phóng viên: Vậy những vấn đề nào sẽ được tập trung thảo luận tại Diễn đàn, thưa ông?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Chương trình được thiết kế theo hướng kết hợp giữa trao đổi chính sách, chia sẻ kinh nghiệm và thảo luận chuyên sâu về những mô hình ứng dụng cụ thể.

Các đại biểu dự kiến trao đổi về thực trạng, thách thức và triển vọng ứng dụng AI trong xây dựng, hoàn thiện pháp luật; ứng dụng AI trong phát triển Cổng thông tin pháp luật quốc gia nhằm nâng cao khả năng tiếp cận, tra cứu và hỗ trợ thi hành pháp luật.

Diễn đàn cũng dành thời gian thảo luận về khung pháp luật, chính sách của các quốc gia ASEAN đối với chuyển đổi số và AI; kinh nghiệm ứng dụng công nghệ để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật; các mô hình sử dụng AI tạo sinh trong hoạt động công; cũng như những nguyên tắc bảo đảm AI được phát triển và sử dụng an toàn, có trách nhiệm.

Bên cạnh đó là nội dung định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật, tư pháp ASEAN trong chuyển đổi số và ứng dụng AI.

Phóng viên: Theo Thứ trưởng, AI có thể hỗ trợ như thế nào đối với hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Nếu được nghiên cứu và ứng dụng phù hợp, AI có thể hỗ trợ các cơ quan trong việc rà soát, hệ thống hóa văn bản; phát hiện những quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc không còn phù hợp; phân tích dữ liệu phục vụ đánh giá tác động chính sách.

Trong tổ chức thi hành pháp luật, AI có thể nâng cao khả năng tra cứu, cung cấp và phổ biến thông tin pháp luật; hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận quy định nhanh chóng, thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật không đơn thuần là câu chuyện công nghệ. Hoạt động này còn liên quan đến chất lượng dữ liệu, tính minh bạch của thuật toán, bảo vệ dữ liệu cá nhân, trách nhiệm giải trình và khả năng kiểm soát những rủi ro phát sinh.

Vì vậy, AI cần được xem là công cụ hỗ trợ con người. Những quyết định có ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức vẫn phải được đặt dưới sự kiểm soát và chịu trách nhiệm của con người.

Phóng viên: Diễn đàn có ý nghĩa như thế nào đối với việc nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật của người dân và doanh nghiệp, thưa ông?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Một trong những nội dung quan trọng của Diễn đàn là trao đổi về việc ứng dụng AI để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Trong thực tế, hệ thống pháp luật ngày càng có quy mô lớn, trong khi nhu cầu tìm hiểu và áp dụng pháp luật của người dân, doanh nghiệp rất đa dạng. Nếu được xây dựng trên nền tảng dữ liệu đầy đủ, chính xác và thường xuyên cập nhật, các công cụ AI có thể hỗ trợ tra cứu, phân loại, giải thích và chỉ dẫn thông tin pháp luật thuận tiện hơn.

Điều này không chỉ giúp giảm thời gian, chi phí tuân thủ mà còn góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật.

Dù vậy, thông tin do hệ thống AI cung cấp phải được kiểm chứng; không thể thay thế ý kiến chính thức của cơ quan có thẩm quyền hoặc hoạt động tư vấn pháp lý chuyên môn trong những vụ việc cụ thể.

Phóng viên: Việt Nam kỳ vọng đạt được kết quả gì sau Diễn đàn, thưa ông?

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh: Chúng tôi kỳ vọng Diễn đàn không chỉ dừng lại ở trao đổi học thuật mà còn tạo nền tảng cho những chương trình hợp tác thực chất giữa các quốc gia ASEAN.

Thông qua các tham luận, phiên thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm, cơ quan pháp luật, tư pháp của các nước sẽ có thêm cơ sở để nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực ứng dụng AI trong hoạt động chuyên môn.

Diễn đàn cũng là cơ hội để chia sẻ các mô hình hay, kinh nghiệm tốt; thúc đẩy nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ pháp luật, tư pháp và tăng cường hợp tác khu vực trong nghiên cứu, xây dựng chính sách, ứng dụng AI.

Xa hơn, những kết quả của Diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý hiện đại, hài hòa và thích ứng với các thách thức của kỷ nguyên số, hướng tới một Cộng đồng ASEAN có nền quản trị pháp luật hiệu quả, an toàn và bền vững.

Trân trọng cảm ơn ông!