Ứng dụng AI và bổ sung kỹ thuật điều tra vào kiểm tra, chống thất thu thuế

Nhằm tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra thuế trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, ngày 28/5, Cục Thuế tổ chức Hội thảo trao đổi, tổng hợp kiến nghị, kinh nghiệm một số nội dung đổi mới để phục vụ cải tiến phương pháp, quy trình kiểm tra thuế.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, ngày 10/12/2025, Quốc hội đã ban hành Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Luật được ban hành đã tạo hành lang pháp lý mới với nhiều thay đổi mang tính bản lề trong công tác quản lý thuế nói chung và công tác kiểm tra thuế nói riêng.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phương Thảo

Để triển khai đồng bộ, hiệu quả các quy định mới này, đặc biệt là tinh thần của Nghị định số 68/2026/NĐ-CP về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, Cục Thuế đang đứng trước một nhiệm vụ cấp thiết, đó là tái thiết kế quy trình kiểm tra thuế.

Theo lãnh đạo Cục Thuế, Quyết định số 970/QĐ-TCT ngày 14/7/2023 về quy trình kiểm tra thuế (Quy trình 970) đã hoàn thành “sứ mệnh”, giờ là lúc ngành Thuế cần một “bản nâng cấp” toàn diện, thực tiễn và hiện đại hơn.

Việc thay thế Quy trình 970 không chỉ là việc thay tên một văn bản, mà là một cuộc “cách mạng” về phương pháp làm việc. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, ngành Thuế không thể dùng công cụ của ngày hôm qua để quản lý nền kinh tế của ngày mai. Theo đó, việc tổ chức hội thảo không chỉ đơn thuần để góp ý văn bản pháp lý, mà cần tập trung vào 3 mục tiêu cốt lõi, mũi nhọn đổi mới.

Lãnh đạo Cục Thuế yêu cầu, cần đưa AI vào thực chiến, tăng cường ứng dụng AI, phân tích dữ liệu và công nghệ số để nhận diện rủi ro, thay thế dần phương thức kiểm tra thủ công, đáp ứng yêu cầu quản lý trong nền kinh tế số. Đồng thời, vận dụng tư duy ngược và tư duy logic, rà soát, hoàn thiện quy trình kiểm tra thuế trên cơ sở tư duy quản trị rủi ro, bám sát thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, hộ kinh doanh và yêu cầu tuân thủ pháp luật, học tập kinh nghiệm thực tiễn trong và ngoài nước.

Cùng với đó, chuyển hóa tri thức quốc tế, phát huy kết quả các chương trình đào tạo quốc tế, bổ sung các kỹ thuật điều tra, phân tích hiện đại nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính răn đe trong công tác kiểm tra thuế.

Thông tin tại hội thảo, ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra (Cục Thuế) cho biết, việc sửa đổi, hoàn thiện quy trình kiểm tra thuế lần này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số và sự thay đổi nhanh chóng của các mô hình sản xuất, kinh doanh.

Ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra (Cục Thuế) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phương Thảo

Theo ông Nguyễn Tiến Trung, quy trình mới không chỉ kế thừa những nội dung còn phù hợp của quy trình hiện hành, mà còn tập trung cập nhật các phương thức quản lý hiện đại, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong phân tích rủi ro, lựa chọn đối tượng kiểm tra và hỗ trợ xử lý dữ liệu.

“Quy trình cũng hướng tới chuẩn hóa các bước nghiệp vụ, nâng cao chất lượng kiểm tra, giảm thủ tục hành chính, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong toàn ngành. Vì vậy, các đơn vị cần tập trung đóng góp ý kiến thẳng thắn, cụ thể để tiếp tục hoàn thiện quy trình theo hướng thực chất, khả thi và phù hợp với yêu cầu quản lý hiện đại” - ông Nguyễn Tiến Trung đề nghị.

Tại phần thảo luận, đại diện các ban, đơn vị thuộc Cục Thuế và Thuế tỉnh, thành phố đã tập trung trao đổi nhiều nội dung liên quan đến công tác phân tích rủi ro, kiểm tra điện tử, ứng dụng AI trong xử lý dữ liệu, cũng như những khó khăn phát sinh trong thực tiễn triển khai tại địa phương. Nhiều ý kiến đề xuất thực hiện giao dịch điện tử và kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế để giảm thiểu phiền hà cho người nộp thuế, nhưng vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ.

Lãnh đạo Cục Thuế yêu cầu các Thuế tỉnh, thành phố báo cáo cụ thể thực tiễn triển khai tại địa phương, những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình kiểm tra, quản lý hộ kinh doanh và áp dụng công nghệ số để cùng thảo luận, hoàn thiện sản phẩm quy trình cuối cùng theo hướng đáp ứng yêu cầu quản lý mới, hiện đại và tiệm cận thông lệ quốc tế./.