Ứng dụng công nghệ số giữ màu xanh cho rừng

Giám sát thông minh

Toàn tỉnh hiện có 70/99 đơn vị hành chính cấp xã có rừng và đất lâm nghiệp với tổng diện tích hơn 174 nghìn ha. Trong đó, khoảng 70% diện tích là các loại rừng dễ cháy, tập trung tại 43 xã trọng điểm có nguy cơ cháy rừng cao. Để bảo vệ diện tích rừng lớn này, tỉnh duy trì 607 tổ, đội xung kích bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng với hơn 8.500 thành viên sẵn sàng ứng cứu khi có sự cố xảy ra.

Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm tỉnh theo dõi hiện trạng rừng trên địa bàn tỉnh qua hệ thống camera.

Toàn tỉnh cũng bố trí 64 công chức thường xuyên bám cơ sở tại các địa bàn có diện tích rừng lớn. Tuy nhiên, lực lượng cán bộ quản lý, bảo vệ rừng vẫn còn mỏng so với yêu cầu nhiệm vụ. Trong điều kiện địa bàn rộng, địa hình phức tạp, mỗi cán bộ phải phụ trách từ 3-5 xã, nhiều khu vực xa trung tâm, giao thông đi lại khó khăn, diện tích rừng lớn nên phương thức kiểm tra truyền thống không còn là giải pháp tối ưu trong điều kiện thực tiễn.

Áp lực càng lớn hơn khi biến đổi khí hậu diễn biến khó lường, nguy cơ cháy rừng và xâm hại tài nguyên rừng ngày càng gia tăng. Chỉ riêng mùa khô 2024-2025, toàn tỉnh xảy ra 51 vụ cháy rừng, trong đó có 17 vụ gây thiệt hại gần 50 ha rừng, thiệt hại kinh tế khoảng 10 tỷ đồng, chưa kể những tác động lớn tới môi trường sinh thái và an ninh trật tự địa phương.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý, chuyển mạnh từ “đi tuần tra thủ công” sang “giám sát thông minh”, lấy công nghệ làm “tai mắt” hỗ trợ lực lượng kiểm lâm. Từ năm 2023, Chi cục Kiểm lâm tỉnh xây dựng hệ thống giám sát, quản lý bảo vệ rừng bằng camera thông minh kết hợp với trung tâm điều hành dữ liệu tập trung.

Tại Chi cục Kiểm lâm tỉnh, Trung tâm Giám sát, điều hành quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh được thành lập. Đây được xem là bước đột phá trong ứng dụng khoa học công nghệ vào lĩnh vực lâm nghiệp. Với nguồn kinh phí gần 20 tỷ đồng từ ngân sách, đơn vị được đầu tư xây dựng hệ thống camera lắp đồng bộ tại các điểm cao, có khả năng quay quét 360 độ, hoạt động liên tục 24/24 giờ trong mọi điều kiện thời tiết và đặt tại cửa rừng trên khu vực trọng điểm có diện tích rừng lớn.

Ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết: “Các camera có khả năng quét và ghi lại rõ khuôn mặt người, phương tiện ra vào rừng, phát hiện khói và nguồn nhiệt bất thường từ khi mới phát sinh. Không những vậy, hệ thống còn giúp theo dõi tình trạng chặt phá, lấn chiếm đất rừng, phục vụ công tác thống kê, đánh giá diễn biến tài nguyên xanh. Việc số hóa dữ liệu giúp giảm đáng kể thời gian đi thực địa, tiết kiệm nhân lực, kinh phí và nâng cao độ chính xác trong quản lý”.

Hiện đại hóa quản lý, bảo vệ rừng

Cùng với việc đưa vào vận hành Trung tâm Giám sát, điều hành quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh, ngành Kiểm lâm còn tăng cường ứng dụng flycam, ảnh viễn thám và biển báo cháy rừng tự động nhằm nâng cao năng lực giám sát, quản lý, bảo vệ rừng.

Tại Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động hiện quản lý 63 nghìn ha đất rừng và đất lâm nghiệp trên địa bàn 8 xã gồm: Sơn Động, An Lạc, Vân Sơn, Dương Hưu, Tây Yên Tử, Tuấn Đạo, Yên Định và Đại Sơn. Đây là khu vực có diện tích rừng lớn nhất tỉnh, địa hình phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng và phá rừng tự nhiên cao. Thực tế cho thấy, việc ứng dụng công nghệ số đã mang lại nhiều hiệu quả rõ rệt.

Ứng dụng công nghệ đã từng bước thay đổi phương thức quản lý truyền thống. Các dữ liệu của ngành được đồng bộ lên hệ thống, giúp công tác theo dõi diễn biến rừng trở nên khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn, đặc biệt là rút ngắn “thời gian vàng” trong chữa cháy rừng.

Ông Nguyễn Minh Hải, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm liên xã Sơn Động cho biết, trước đây lực lượng kiểm lâm phải thường xuyên tổ chức các đợt kiểm tra trực tiếp tại hiện trường, mất nhiều thời gian, công sức và phải mang theo bản đồ, máy định vị GPS. Nay với ứng dụng FRMS Mobile cài đặt trên điện thoại thông minh, cán bộ kiểm lâm có thể khoanh vẽ, xác định điểm biến động diện tích rừng thay cho việc sử dụng bản đồ giấy.

Phần mềm hỗ trợ đo đạc, kiểm tra thực địa, quản lý số lô rừng, trạng thái rừng, tên chủ rừng, loại cây trồng, năm trồng và trữ lượng nhanh, chính xác hơn. Những biến động về hiện trạng rừng cũng được tích hợp lên hệ thống để theo dõi, quản lý tập trung. Tương tự tại các đơn vị khác, việc ứng dụng công nghệ đã từng bước thay đổi phương thức quản lý truyền thống.

Các dữ liệu của ngành được đồng bộ lên hệ thống, giúp công tác theo dõi diễn biến rừng trở nên khoa học, minh bạch và hiệu quả hơn, đặc biệt là rút ngắn “thời gian vàng” trong chữa cháy rừng. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh xảy ra 2 vụ cháy rừng. Do được phát hiện sớm nên tổng diện tích bị cháy nhỏ, không gây thiệt hại đến cây rừng. So với cùng kỳ năm trước, giảm 3 vụ, tổng diện tích bị cháy giảm 36,9 ha (giảm 95,6%), tổng diện tích bị thiệt hại giảm 6,1 ha.

Đơn cử như đầu năm 2025, qua hệ thống camera, cơ quan chức năng phát hiện nguy cơ cháy rừng cao tại khu vực đỉnh Non Vua. Ngay sau đó, Chi cục Kiểm lâm tỉnh phối hợp với dân quân, công an và hạt kiểm lâm liên phường, xã Bắc Giang kịp thời dập tắt. Tương tự, ngay khi phát hiện tại khu vực Khe Rỗ, xã An Lạc xuất hiện các điểm cháy nhỏ, dù ở khoảng cách xa hơn 100 km song qua thiết bị thông minh báo về, lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm kịp thời chỉ đạo lực lượng chức năng ở cơ sở nhanh chóng tiếp cận, xử lý.

Bắc Ninh là một trong những địa phương tiên phong cả nước về ứng dụng công nghệ hiện đại vào quản lý, bảo vệ rừng, được Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá cao.

Phát huy kết quả đó, lực lượng kiểm lâm toàn tỉnh tiếp tục nâng cao tinh thần trách nhiệm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Tăng cường sử dụng phần mềm, thiết bị, ảnh viễn thám trong theo dõi diễn biến rừng, phòng cháy, chữa cháy rừng và phát hiện vi phạm. Chú trọng đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ kiểm lâm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.