Ứng phó với 'nóng trong', nổi mụn, nhiệt miệng mùa xuân

1. Mùa xuân là thời điểm cơ thể dễ phát sinh nội nhiệt, nổi mụn

Chị N.T.H (32 tuổi, Hà Nội) cho biết sau kỳ nghỉ Tết, chị thường xuyên bị nổi mụn ở vùng cằm và trán, kèm theo các vết loét nhỏ trong miệng khiến ăn uống khó chịu. Do công việc bận rộn nên chị thường thức khuya, ăn nhiều đồ cay nóng và uống ít nước. Sau khi được tư vấn tại một phòng khám Y học cổ truyền, điều chỉnh chế độ ăn uống theo hướng giảm đồ chiên rán, tăng rau xanh, uống nhiều nước và sử dụng một số trà thảo dược thanh nhiệt, tình trạng nhiệt miệng và nổi mụn của chị đã giảm rõ rệt.

Theo BSNT. Nguyễn Thanh Hằng, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội, đây là tình trạng khá phổ biến khi bước vào mùa xuân, đặc biệt ở những người sinh hoạt thất thường hoặc ăn uống thiếu cân bằng.

Mùa xuân là thời điểm dương khí thăng hoa, nhưng cũng là lúc nhiều người gặp phải tình trạng nổi mụn do sự thay đổi khí huyết trong cơ thể. Theo Y học cổ truyền, tạng Can (gan) có vai trò quan trọng trong việc điều hòa khí, ảnh hưởng đến làn da.

Nếu ăn uống nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ, rượu bia, thức khuya hoặc căng thẳng kéo dài, Can khí dễ uất kết và hóa hỏa, đồng thời Tỳ vị tích nhiệt do ăn uống quá mức. Khi nhiệt và hỏa bốc lên phần trên cơ thể, có thể xuất hiện các biểu hiện như: nổi mụn ở mặt, thường là mụn đỏ hoặc mụn viêm; nhiệt miệng, loét miệng; khô miệng, miệng đắng; táo bón, tiểu vàng; cảm giác nóng trong người, dễ bứt rứt.

BSNT. Nguyễn Thanh Hằng cho biết, khi cơ thể tích nhiệt do căng thẳng hoặc ăn uống quá mức, nhiệt có thể bốc lên phần trên cơ thể, gây nên tình trạng nổi mụn hoặc loét miệng.

Nhiệt miệng thường xuất hiện vào mùa xuân.

2. Dược thiện và bấm huyệt giảm 'nóng trong’

2.1 Dược thiện giảm nóng trong

Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa cơ thể và hạn chế tình trạng nổi mụn, nhiệt miệng. Theo Y học cổ truyền, nên ưu tiên các thực phẩm thanh nhiệt, dễ tiêu hóa, như: rau má, rau diếp cá, bí đao, mướp, đậu xanh. Một số món ăn có thể áp dụng:

Cháo đậu xanh: Đậu xanh có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, giảm nóng trong, thích hợp khi cơ thể xuất hiện các biểu hiện như nhiệt miệng hoặc nổi mụn.

Canh rau má nấu thịt nạc: Rau má giúp làm mát cơ thể, hỗ trợ giải độc và giảm viêm, là món ăn thanh mát khi thời tiết giao mùa.

Canh rau má nấu thịt nạc giúp giảm nổi mụn, nóng trong.

2.2 Một số loại trà giúp giảm nhiệt miệng, mát gan

Trà hoa cúc – cam thảo: Hoa cúc 5 g, cam thảo 2–3 g hãm với nước sôi khoảng 10 phút. Trà giúp thanh nhiệt, giảm khô miệng và hỗ trợ giảm nóng trong. Lưu ý không nên dùng cam thảo kéo dài hoặc dùng nhiều ở người tăng huyết áp.

Trà kim ngân hoa: Kim ngân hoa 5–8 g hãm với nước nóng, uống trong ngày; có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ giảm viêm và nhiệt miệng.

Trà rau má: Rau má tươi rửa sạch, hãm với nước nóng hoặc xay lấy nước uống. Đây là thức uống giúp làm mát cơ thể và hỗ trợ giảm mụn nhọt.

Trà kim ngân hoa có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, hỗ trợ giảm viêm và nhiệt miệng.

2.3. Day bấm huyệt hỗ trợ giảm nóng trong

Theo Y học cổ truyền, xoa bóp – day bấm một số huyệt vị có thể giúp thanh nhiệt, điều hòa khí huyết và hỗ trợ giảm tình trạng nóng trong cơ thể.

Huyệt Hợp cốc: Nằm ở điểm lõm giữa ngón cái và ngón trỏ. Day ấn khoảng 1–2 phút mỗi bên giúp thanh nhiệt, hỗ trợ giảm viêm và cải thiện các vấn đề vùng miệng – mặt. Phụ nữ mang thai không nên day ấn mạnh huyệt Hợp cốc.

Huyệt Nội đình: Nằm ở kẽ giữa ngón chân thứ hai và thứ ba. Day ấn nhẹ khoảng 1 phút giúp thanh vị nhiệt, hỗ trợ giảm nhiệt miệng.

Huyệt Thái xung: Nằm ở kẽ giữa ngón chân cái và ngón thứ hai. Day ấn giúp sơ can, thanh nhiệt, hỗ trợ giảm bứt rứt và nổi mụn do nóng trong; có thể thực hiện 1–2 lần mỗi ngày, mỗi huyệt day ấn khoảng 1–2 phút.

Day bấm huyệt Hợp cốc hỗ trợ giảm viêm và cải thiện các vấn đề vùng miệng - mặt.

3. Lời khuyên của thầy thuốc

Theo BSNT. Nguyễn Thanh Hằng, để hạn chế nổi mụn và nhiệt miệng vào mùa xuân, mỗi người nên:

● Ăn uống thanh đạm, hạn chế đồ cay nóng và chiên rán;

● Tăng cường rau xanh, trái cây và uống đủ nước;

● Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya kéo dài;

● Có thể sử dụng một số trà thảo dược thanh nhiệt như hoa cúc, kim ngân hoa, rau má;

● Duy trì vận động nhẹ nhàng để khí huyết lưu thông.

Việc điều chỉnh lối sống và chăm sóc sức khỏe theo tinh thần dưỡng sinh của Y học cổ truyền sẽ giúp cơ thể cân bằng tốt hơn, từ đó hạn chế tình trạng nổi mụn và nhiệt miệng khi thời tiết chuyển mùa.

Hải Long